ΑΡΧΕΙΑ ΚΑΙ ΜΝΗΜΕΣ ΤΗΣ ΛΑΡΙΣΑΣ

ΑΡΧΕΙΑ ΚΑΙ ΜΝΗΜΕΣ ΤΗΣ ΛΑΡΙΣΑΣ

Η δάδα του 1936 στην προθήκη του Δημαρχείου Λάρισας

Πώς απετράπη «κλοπή» της Ολυμπιακής Φλόγας το ’36 στη Λάρισα

 

Η φωτογραφία από τη Λάρισα στις 13 Αυγούστου 1936 (εφημερίδα
«Μακεδονία») 

Προπαγανδίστηκε ως σύμβολο της ειρήνης, της αλληλεγγύης και της συνεργασίας των λαών… Ήταν όμως; Εκ του αποτελέσματος, όχι! Η Ολυμπιακή Φλόγα, πριν 90 χρόνια, στα τέλη του Ιουλίου 1936 πέρασε κι από τη Λάρισα. Καθ’ οδόν για τη ναζιστική Γερμανία του Αδόλφου Χίτλερ, εργαλείο της ναζιστικής προπαγάνδας του Γκέμπελς. Η Κεντρική πλατεία Μιχ. Σάπκα φιλοξένησε το πρωτόγνωρο σχετικό τελετουργικό και υπάρχουν φωτογραφίες [1]. Ήταν η πρώτη φορά στην ιστορία που η Ολυμπιακή Φλόγα μεταφέρθηκε από την Αρχαία Ολυμπία στον χώρο των Ολυμπιακών Αγώνων, μέσω λαμπαδηδρομίας. Από τότε καθιερώθηκε και συνεχίζεται μέχρι τους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες. Στην ίδια πλατεία της Λάρισας, πέντε χρόνια μετά, στις 19 Απριλίου 1941 εμφανίστηκαν με στρατιωτικές στολές, ως εισβολείς και κατακτητές οι ναζί Γερμανοί.
Η πρώτη αφή της Ολυμπιακής Φλόγας και η λαμπαδηδρομία του 1936 στην Ελλάδα έγιναν με αντιδράσεις από πλευράς ΚΚΕ, λόγω της εμφανούς χιτλερικής προπαγάνδας στα… ιδεώδη του εθνικοσοσιαλισμού. Μάλιστα, υπήρχε σχέδιο να σβηστεί η φλόγα στη Λάρισα. Το εγχείρημα δεν έγινε, επειδή η Αστυνομία εφάρμοσε το δόγμα των προληπτικών συλλήψεων και σχεδόν όλοι οι μυημένοι είχαν συλληφθεί, προκαταβολικά. Στην ιστοσελίδα της εφημερίδας «Ελευθεροτυπία» www.iospress.gr δημοσιεύτηκαν στις 22 Μαρτίου 2008 και τα εξής: «Ο Χρήστος Τσιντζιλώνης καταγράφει την απόφαση της Κ.Ε. της ΟΚΝΕ να μη φτάσει η Ολυμπιακή Φλόγα στη ναζιστική χιτλερική Γερμανία: «Κάλεσε όλες τις οργανώσεις της, απ’ όπου θα περνούσε η Φλόγα, να τη σβήσουν στον ελληνικό χώρο, και δήλωσε ότι η οργάνωση που θα κατάφερνε να σβήσει την Ολυμπιακή Φλόγα θα έπαιρνε ειδικό βραβείο» («ΟΚΝΕ 1922-1943», εκδ. Σύγχρονη Εποχή – Οδηγητής, Αθήνα 1989, σ. 223-4)». Στο βιβλίο περιλαμβάνεται και σχετική αφήγηση του Κώστα Λουλέ γα το πέρασμα της Φλόγας από τη Λάρισα: «Η Ολυμπιακή Φλόγα θα περνούσε και μέσα από τη Λάρισα. Γι’ αυτό, τόσο η Επιτροπή Περιοχής όσο και η Αχτίδα της ΟΚΝΕ Λάρισας κινητοποίησαν όλες τις δυνάμεις τους ώστε να σβηστεί η φλόγα. Υπήρχαν όλες οι προϋποθέσεις και οι δυνατότητες επιτυχίας του εγχειρήματος. Συγκροτήθηκαν τρία συνεργεία που θα δρούσαν. Η πρώτη προσπάθεια θα γινόταν έξω από το νεκροταφείο, η δεύτερη στη γέφυρα του Πηνειού και η τρίτη στη Γιάννουλη. Ο δρομέας που θα περνούσε τη Λάρισα ήταν ο τότε ποδοσφαιριστής Θανάσης Τσουρέλης. Στην κατοχή πήρε μέρος στην Εθνική Αντίσταση. Ο σκοπός μας, παρά τα μέτρα που είχαμε πάρει, δεν πέτυχε, γιατί η Ασφάλεια τρεις μέρες πριν από τη μέρα που θα περνούσε η Ολυμπιακή Φλόγα έκανε προληπτικές συλλήψεις. Συνέλαβε περίπου 70-80 άτομα. Ακόμα, έπιασε και άτομα που δεν είχαν καμιά σχέση με την ΟΚΝΕ, για να τρομοκρατήσει τον κόσμο. Με το μέτρο αυτό αποδεκάτισε και αποδυνάμωσε την οργάνωσή μας κι έτσι κατάφερε να ματαιώσει τα σχέδιά μας».
Η άφιξη στη Λάρισα της Ολυμπιακής Φλόγας [2] έγινε την Πέμπτη 23 Ιουλίου, στις 8.30 περίπου το πρωί, από τα Φάρσαλα, μέσω της οδού Παναγούλη. Τελευταίος λαμπαδηδρόμος ήταν ο αθλητής Αντ. Αλαμανής, ο οποίος την παρέδωσε στον δήμαρχο Αστεριάδη, που άναψε τον βωμό στο κέντρο της πλατείας. Η φλόγα αναχώρησε μετά από δίωρο περίπου, προς Τύρναβο.
Οι δρομείς από Φάρσαλα σε Λάρισα ήταν οι εξής: Λαΐτσας Αντων., Κουτσούκος Κ., Κουτσούκης Χρ., Σούλας Αθαν., Τιμίξης Δ., Μωραϊτόπουλος Φ., Παπαγιαννακόπουλος Αθαν., Μπουκουβάλας Αθαν., Σούλας Νικ., Μαρκίδης Ι., Χαριτάκης Ι., Βιανέλλης Ιουλ., Διαμαντής Ν., Γραμμενόπουλος Σπ., Μπόκοτας Ρ., Λουΐζος Δ., Χανής Γ., Κατσίγρας Κλ., Οικονόμου Κ., Γιαταγάνας Δ., Δρίβας Ι., Κλωνής Ι., Καραμπίλιας Ν., Μαργέλλος Αναστ., Κατσικογιάννης Δ., Στεφανίδης Σ., Δημόπουλος Ελ., Οικονόμου Π., Καλαμπάκας Π., Χαρίτου Ι., Σπαθιάς Ι., Χρυσοχόου Κ., Γεωργαντζάς Α., Γλούπος Αριστοτέλης, Βαζιτάρης Παν., Γιάννακας Νικ., Τερζόγλου Ν., Πατέρας Ι., Καραγιώργος Ηρ., Λάμπρου Αθαν., Σαρίμπεης Βασ., Φιτσόπουλος Βασ., Παρασκευά Λέανδρος, Δαλθανάσης Ιωάνν. και Αλαμανής Αντών.
Από τη Λάρισα μετέφεραν τη φλόγα στον Τύρναβο οι εξής δρομείς: Κουτσοκώστας Γρ., Γουργιώτης Ιωάνν., Χαλαμούτης Θ., Ζαχαρακόπουλος Ιωαν., Αλεξόπουλος Κων., Δημητρίου Θεόδ., Αλαμανής Ορ., Ασούρας Βασ., Πέτσας Βασ., Προδρόμου Αριστ., Τσιχλάκης Αντων., Φεοφανόπουλος Γ., Τσιλίκης Κ., Λαΐτσας Δ., Παγουλάτος Π. και Ρεγκούσης Βαλεντίνος. Για τη μεταφορά της δάδας στη Λάρισα χρησιμοποιήθηκαν αθλητές, αλλά και πρόσκοποι και άλκιμοι. Η φλόγα μεταφέρθηκε από 3.331 λαμπαδηδρόμους σε μια διαδρομή 3.075 χιλιομέτρων από την Ελλάδα μέσω Βουλγαρίας, Γιουγκοσλαβίας, Ουγγαρίας, Αυστρίας και Τσεχοσλοβακίας μέχρι το Βερολίνο. Το ναζιστικό καθεστώς της Γερμανίας χρησιμοποίησε την τελετή για λόγους προπαγάνδας, προκειμένου να συνδέσει τη σύγχρονη Γερμανία με την αίγλη της αρχαίας Ελλάδας. Η τελετή καταγράφηκε από τη γνωστή Γερμανίδα σκηνοθέτιδα Λένι Ρίφενσταλ για τις ανάγκες της ταινίας της «Ολύμπια». Οι αγώνες της 11ης Ολυμπιάδας διοργανώθηκαν στο Βερολίνο από την 1η Αυγούστου έως τις 16 Αυγούστου 1936 [3].
Η ολυμπιακή δάδα του 1936 σήμερα αποτελεί ακριβό συλλεκτικό αντικείμενο και η τιμή της μπορεί να φτάνει τα 4.000-5.000 ευρώ. Μία εξ αυτών κοσμεί την προθήκη με τις ολυμπιακές δάδες έξω από το γραφείο του δημάρχου Λαρισαίων. Αποτελεί δωρεά των δημοτών Ιωάννη Πατέρα και Κων. Μητσιού.

————————————
[1]. Εφημερίδα «Μακεδονία», 13 Αυγούστου 1936 (αρχείο Βιβλιοθήκης της Βουλής των Ελλήνων).
[2]. Εφημερίδα «Κήρυξ» Λάρισας, 24 Ιουλίου 1936 (αρχείο Βιβλιοθήκης της Βουλής των Ελλήνων).
[3]. Θερμές ευχαριστίες στο μέλος της Φωτοθήκης Αχιλλέα Καλτσά.

ΑΡΧΕΙΑ ΚΑΙ ΜΝΗΜΕΣ ΤΗΣ ΛΑΡΙΣΑΣ

 

ΑΡΧΕΙΑ ΚΑΙ ΜΝΗΜΕΣ Ο Βιεννέζικος καθρέπτης του «Πανελλήνιον»

Η διαδρομή του βιεννέζικου καθρέπτη του «Πανελλήνιον», από το ιστορικό καφενείο της Κεντρικής πλατείας έως το Δημαρχείο Λάρισας

Φωτογραφία του καφενείου, η οποία δημοσιεύτηκε στην «Ε» στις 11 Μαΐου 1976

 

Πάνω του καθρεπτίστηκε όλη η αστική Λάρισα του Μεσοπολέμου. Αλλά και ηθοποιοί, τραγουδιστές και καλλιτέχνες, πανελλήνιας εμβέλειας. Ο εμβληματικός καθρέπτης του πάλαι ποτέ διαλάμψαντος καφεζαχαροπλαστείου «Πανελλήνιον» («Κέντρου φιλοσοφικών στοχασμών και απολαύσεων» το χαρακτηρίζει η «Ε» στις 11 Μαΐου 1976) υπάρχει και σήμερα. «Κουβαλάει» τον αέρα της Βιέννης, όπου και κατασκευάστηκε το 1908 ^[1], μαζί με άλλους. «Φιλοξενείται» στον τρίτο όροφο του Δημοτικού Μεγάρου της Λάρισας, όπου κατέληξε ως δωρεά των τελευταίων ιδιοκτητών του «Πανελλήνιον» Δημητρίου (Μήτσου) Γάβρου και Ναούμ Μπάγκου.

Πριν 50 χρόνια, στις 25 Μαΐου 1976 ^[2] το Δημοτικό Συμβούλιο Λαρίσης αποδέχθηκε τη δωρεά του καθρέπτη κι ενός πάγκου από τους τελευταίους ιδιοκτήτες του «Πανελλήνιον», πριν αυτό γκρεμισθεί. Στο ίδιο φύλλο της «Ε», με την απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου, δημοσιεύεται και το ευχαριστήριο έγγραφο του δημάρχου, Αγαμ. Μπλάνα, προς τους δύο δωρητές. Σ’ αυτό αναφέρονται: «Αγαπητοί συμπολίται, κατόπιν της γενομένης υφ’ υμών, προς τον Δήμον Λαρίσης δωρεάς ενός καθρέπτου, διαστάσεων 1,90 x 3,30 μέτρα και ενός πάγκου μετά μαρμάρου, διαστάσεων 1 x 3,50 μέτρα, η οποία εγένετο αποδεκτή υπό του Δημοτικού Συμβουλίου διά της υπ’ αριθ. 154/76 αποφάσεως του, απευθύνω προς υμάς τας θερμάς ευχαριστίας, τόσον εμού προσωπικώς όσον και του Δημοτικού Συμβουλίου, διά την αξίαν κάθε επαίνου χειρονομίας σας, ευελπιστών δε, όπως το παράδειγμά σας, ακολουθήσουν και έτεροι συμπολίται, οι οποίοι κατέχουν παλαιά αντικείμενα, τα οποία θα μπορούσαν να κοσμίσουν το Δημαρχιακό Μέγαρο και να αποτελέσουν δείγματα της τέχνης των παλαιοτέρων, στις επόμενες γενεές».

Το Μέγαρο του «Πανελλήνιον» βρισκόταν στην οδό Κούμα, επί της Κεντρικής πλατείας Μ. Σάπκα, στο ύψος του οικοδομικού αριθμού 4. Ενόψει της κατεδάφισής του, η «Ε» στις 11 Μαΐου 1976 είχε εκτενές ρεπορτάζ του δημοσιογράφου «Χ-» (Αλέκου Χατζηευθυμίου). Ο δημοσιογράφος περιγράφει το κοσμικό καφενείο της Λάρισας ως ακολούθως: «Διέθετε αίθουσες με βαρειά επίπλωση και πλούσιο διάκοσμο. Μέσα στις αίθουσες αυτές δίνονταν συχνά θεατρικές παραστάσεις από ονομαστούς θιάσους, όπως του Αττίκ, του Αυλωνίτη κ.ά. Από τις αίθουσές του πέρασαν μεγάλα καλλιτεχνικά αστέρια, όπως η Δανάη, η Κάκια Μένδρη και πολλά άλλα αηδόνια της ρομαντικής εποχής. Για πολλά χρόνια, το «Πανελλήνιον» διέθετε ορχήστρα και πολύ συχνά παρουσίαζε στο λαρισαϊκό κοινό φημισμένα καλλιτεχνικά συγκροτήματα και ξένες ατραξιόν. Στο «Πανελλήνιον» οργανώθηκαν πολλά επίσημα τραπέζια προς τιμήν πρωθυπουργών, υπουργών και άλλων προσωπικοτήτων. Όπως τώρα το «Ολύμπιον», έτσι παλαιότερα το «Πανελλήνιον» προσέφερε τους εξώστες του για πολιτικές ομιλίες σε προεκλογικές και άλλες περιόδους. Το πρώτο πολιτικό ανάστημα της νεώτερης Ελλάδος, ο Ελευθέριος Βενιζέλος, φιλοξενήθηκε στο «Πανελλήνιον». Κι ο Κονδύλης κι ο Μεταξάς επίσης. Με το ισόγειο και τους δύο ορόφους του το «Πανελλήνιον» έμοιαζε με οικοδομικό γίγαντα. Ήταν το ίδιο ψηλό με ένα σύγχρονο πενταόροφο κτίριο. Αρκεί να σημειωθή ότι μόνο η οροφή του ισογείου έχει από το δάπεδο ύψος 6,80 μ. Το «Πανελλήνιον» ως επιχείρηση πέρασε από τα χέρια του Μπουσινιώτη στα χέρια του Καλύβα ως εστιατόριο, ύστερα ως μικτό καφεζαχαροπλαστείο στον Μπάτσο, το 1929 το πήρε ο Δ. Βρεττόπουλος και το 1936 περιήλθε στους σημερινούς επαγγελματίες κ. Δ. Γάβρο και Ν. Μπάγκο. Με τον καταστροφικό σεισμό του 1940, το «Πανελλήνιον» υπέστη σοβαρές ζημιές. Ο δεύτερος όροφος κατεδαφίσθη και το κτίριο έμεινε με την όψη που διατηρεί ακόμη σήμερα. Από τα παλιά διακοσμητικά του στοιχεία σώζονται δύο τεράστιοι καθρέπτες, ο ένας διαστάσεων 3,30 x 1,90 και ο άλλος 4,40 x 1,60. Ο πρώτος στολίζεται από κορνίζα που είναι πραγματικό καλλιτέχνημα ^[3] Η αξία του είναι μεγάλη. Ως καθρέπτης μέσα στον οποίο καμάρωσαν την κορμοστασιά τους πολλοί μεγάλοι άνδρες και θαύμασαν τα κάλλη τους άπειρες όμορφες κυρίες, αξίζει να στολίση μια άλλη αίθουσα της Λάρισας. Ως καφενείο, τα «Πανελλήνιον» αποτέλεσε τόπο φιλοσοφικών στοχασμών και πολιτικών συζητήσεων, που έμειναν αξέχαστες. Όπως αξέχαστες, στους παλαιότερους, θα μείνουν οι μεγάλες χοροεσπερίδες που δόθηκαν στις αίθουσες του, μέσα σε μια ανεκτίμητη πολυτέλεια. Ανάμεσά τους, σ’ αυτές τις εκδηλώσεις, ξεχώριζε πάντα ο χορός των Συντακτών. Πρόσφατα, το «Πανελλήνιον» είχε και μια άλλη τιμή. Σκηνές της ταινίας «Θίασος» του Αγγελόπουλου γυρίσθηκαν σ’ αυτό».

Αναλυτική περιγραφή για το «Πανελλήνιον» είχε και ο κ. Νικ. Παπαθεοδώρου σε άρθρο του στην «Ε» ^[4], στο οποίο αναφέρει ότι το κτίριο γκρεμίστηκε τελικά το 1978.

…………………………………………….

 

^[1]. «Καφεζαχαροπλαστείο «Πανελλήνιον», ένας αθέατος μικρόκοσμος της νεότερης ιστορίας της Λάρισας, μελέτη της Κωνσταντίνας Κόντσα, αρχαιολόγου-κοινωνικής ανθρωπολόγου, Πρακτικά 7ου Συνεδρίου Λαρισαϊκών Σπουδών, του Ομίλου Φίλων της Θεσσαλικής Ιστορίας, Λάρισα 22 Οκτωβρίου 2011 (Λάρισα 2013), σελ. 240.

^[2]. Εφημερίδα «Ελευθερία» Λάρισας, 27 Μαΐου 1976.

^[3]. Σύμφωνα με την εγγονή του, εκ των δωρητών, Μήτσου Γάβρου, Κωνσταντίνα Κόντσα, η οποία συνέγραψε και τη μελέτη για το «Πανελλήνιον», από νεότερη εξέταση του καθρέπτη προέκυψε ότι η κορνίζα δεν είναι ξύλινη, αλλά από άλλο υλικό, πιθανώς γύψο.

^[4]. «Ιχνηλατώντας την παλιά Λάρισα-53 δημοσιεύματα στην καθημερινή εφημερίδα της Λάρισας «Ελευθερία» κάθε Τετάρτη κατά το έτος 2014», Νικ. Παπαθεοδώρου, «Το Μέγαρον «Πανελλήνιον», 23 Ιουλίου 2014, σελ. 135-138.

 

Ο καθρέπτης του «Πανελλήνιον» φυλάσσεται σήμερα σε γραφείο του 3ου ορόφου του Δημαρχείου Λάρισας (φωτογραφία του 2018).

 

Η «ενοικίαση» του νέου Δημαρχείου Λάρισας…

Παραλίγο να γεμίσει με γραφεία προς ενοικίαση το νέο Δημαρχείο Λάρισας

Η αρχική οικία Μανδαλοπούλου, την οποία αγόρασε από τη δεκαετία του 1900 ο Γεωργ. Νικόδημος (στοιχεία από τον κ. Νικ. Παπαθεοδώρου) και το 1935 την κληροδότησε στον Δήμο. Νωρίτερα, στέγασε, για πολλά χρόνια, τις υπηρεσίες της Νομαρχίας Λάρισας.

 

 

Παραλίγο να γεμίσει με γραφεία προς ενοικίαση το νέο Δημαρχείο Λάρισας. Πριν 60 χρόνια, όταν βρισκόταν υπό ανέγερση το σημερινό δημοτικό μέγαρο στην Κεντρική πλατεία Μιχ. Σάπκα. Το τότε Δημοτικό Συμβούλιο πήρε απόφαση να αλλάξει το αρχικό σχέδιο και να διατεθούν γραφεία προς την πλευρά της οδού Παπαναστασίου προς ενοικίαση. Αυτό ήταν εις βάρος των υπηρεσιών του Δήμου, επειδή θα απέμενε μόνον ο δεύτερος όροφος. Το αρχιτεκτονικό γραφείο 19/57, το οποίο είχε κερδίσει τον σχετικό διαγωνισμό (Α’ βραβείο) και ο επικεφαλής αρχιτέκτονας Νικ. Δεσύλλας [1] είχαν αντιδράσει έντονα στην αιφνίδια αλλαγή των σχεδίων του Δημαρχείου. Παρέστησαν σε συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου, το οποίο άλλαξε απόφαση, με τη σύμφωνη γνώμη και του δημάρχου Αλ. Χονδρονάσιου και επανήλθε ηρεμία.
Το 1966, με πρωτοβουλία της Δημοτικής Αρχής, αποφασίστηκαν τροποποιήσεις στη διαρρύθμιση του Δημοτικού Μεγάρου, το οποίο κτιζόταν. Το αρχιτεκτονικό γραφείο του Ν. Δεσύλλα, το οποίο είχε κάνει τη μελέτη, εξέφρασε εγγράφως αντιρρήσεις [2] και για τον λόγο ότι δεν είχε ερωτηθεί. Στις 26 Ιουνίου 1966 ήλθε η ομάδα των αρχιτεκτόνων στη Λάρισα και εξέφρασε τις θέσεις της ενώπιον του δημάρχου Αλέκου Χονδρονάσιου, του αντιδημάρχου Μ. Παπαδόπουλου, του προέδρου του Δημοτικού Συμβουλίου Αχ. Κολοκοτρώνη και μελών του Δημοτικού Συμβουλίου. Στις 8 Ιουλίου, μετά από πρόσκληση του Δήμου, η ομάδα επανήλθε στη Λάρισα με τα σχέδια, που έθεσε υπόψη του Δήμου. Δεν έγινε, όμως, δυνατή η παρουσία της στο Δημοτικό Συμβούλιο που συνεδρίαζε. Στην έγγραφη έκθεση των αρχιτεκτόνων αναφέρονταν ότι: Υπήρχαν επιφυλάξεις για τη δυνατότητα λειτουργίας του μεγάρου με τη στέγαση των υπηρεσιών μόνο στον 2ο όροφο. Οι τρεις κλίμακες που προβλέπονταν θα δημιουργούσαν σοβαρά προβλήματα. Η ενοικίαση γραφείων προς την πλευρά της πλατείας δεν ήταν ενδεδειγμένη. Εκτός από τη στενότητα στεγάσεως των υπηρεσιών στον δεύτερο, δεν υπήρχε το απαραίτητο χολ συναλλαγών. Οι μελετητές πρότειναν: Να διατεθούν προς ενοικίαση οι υπάρχοντες ισόγειοι χώροι, αλλά με εξωτερική προσπέλαση, να νοικιαστεί το υπόγειο, ο 1ος και ο 2ος όροφος, αλλά όσο θα το επέτρεπε η επαρκής στέγαση των δημοτικών υπηρεσιών. Η είσοδος από την οδό Παπαναστασίου να εξυπηρετεί αποκλειστικά τους ενοικιαζόμενους χώρους, χωρίς εμπλοκή των χώρων του Δημαρχείου. Τέλος, το Δημαρχείο να στεγάσει και τη Δημοτική Βιβλιοθήκη.
Στις 28 Ιουλίου συνεδρίασε το Δημοτικό Συμβούλιο [3] και υιοθέτησε τη λύση που πρότεινε το γραφείο Δεσύλλα. Ο αρχιτέκτονας Νικ. Δεσύλλας μίλησε στο Συμβούλιο και πρότεινε στον 1ο όροφο να εγκατασταθούν οι υπηρεσίες του Δήμου, οι οποίες έχουν συχνότερη συναλλαγή με το κοινό (ληξιαρχείο, δημοτολόγιο, γραφείο βεβαιώσεως εσόδων κ.λπ.). Υπογράμμισε δε ότι η απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου θα προδικάσει την τύχη του Δημοτικού Μεγάρου για περίοδο 30 ετών. Προηγουμένως, ο πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου Αχ. Κολοκοτρώνης στην ομιλία του τάχθηκε αντίθετος στις προτάσεις Δεσύλλα, υποστηρίζοντας ότι με τη λειτουργία των υπηρεσιών στον 2ο όροφο θα υπάρχει επαρκής χώρος και θα γίνεται καλύτερη οικονομική εκμετάλλευση του μεγάρου, αλλά και ως προς την εξωτερική εμφάνιση θα είναι επιβλητικό. Υπέρ της πρότασης Δεσύλλα τάχθηκε και ο μηχανικός του Δήμου Λάκης Σακελλαρίου και ο δήμαρχος Χονδρονάσιος. Με συντριπτική πλειοψηφία 18 υπέρ και 4 κατά έγινε δεκτή η πρόταση του γραφείου Δεσύλλα. Παρών ήταν και ο επιβλέπων αρχιτέκτων του έργου Δ. Κουντούρης, ο οποίος υποστήριξε την πρόταση του συναδέλφου του Ν. Δεσύλλα.
Στις 30 Ιουλίου 1966 στο ρεπορτάζ της «Ε» τονιζόταν ότι η κοινή γνώμη δέχτηκε με ικανοποίηση την απόφαση, ώστε να αποδοθεί στην πόλη δημοτικό μέγαρο και όχι κτίριο για οικονομική εκμετάλλευση. Επιπλέον, οι φωτεινές επιγραφές των καταστημάτων θα μείωναν την εξωτερική εμφάνισή του. Σήμερα, 60 χρόνια μετά, οι βασικές υπηρεσίες του Δήμου, σε σχέση με το κοινό, εξακολουθούν να στεγάζονται στο ισόγειο και στον 1ο όροφο, σύμφωνα με την πρόταση Δεσύλλα.
————————–
[1]. Ο Νίκος Δεσύλλας (1926-2007) δημιούργησε με τους συμφοιτητές του Δημήτρη Κονταργύρη, Αντώνη Λαμπάκι και Παύλο Λουκάκη το Γραφείο Αρχιτεκτονικών Μελετών 19/57 – με σκοπό τη συμμετοχή σε αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς. Το γραφείο αυτό πρωταγωνίστησε στους πανελλήνιους αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς της περιόδου 1957-1970 και συνέβαλε με το έργο του στον ποιοτικό εκσυγχρονισμό των κτιρίων δημόσιας χρήσης στην Ελλάδα. Ο πατέρας του ήταν εισαγγελέας και διέμεινε και στη Λάρισα, κατά τη νεαρή του ηλικία, λόγω μετάθεσης του πατέρα του.
Το γραφείο του πήρε το Α’ βραβείο το 1961 στον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό για το Δημαρχείο Λάρισας. Την ίδια χρονιά, πήρε, επίσης, το Α’ βραβείο στον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό για το κτίριο της Παιδαγωγικής Ακαδημίας Λάρισας (οδοί Ηρ. Πολυτεχνείου-Πλούτωνος-Αιόλου). Ακόμη, είναι οι αρχιτέκτονες του κτιρίου του κληροδοτήματος Θάλειας Δημητράτου-Καρανίκα απέναντι από το Δημαρχείο. Επίσης, είναι οι αρχιτέκτονες του βασικού κτίσματος του αναψυκτηρίου «Φρούριο» του Δήμου Λαρισαίων, του 1968 (από την ιστοσελίδα www.sadas-pea.gr).
[2]. Εφημερίδα «Ελευθερία» Λάρισας, 21 Ιουλίου 1966.
[3]. Εφημερίδα «Ελευθερία» Λάρισας, 29 Ιουλίου 1966.

 

 

Κονάκι Ρεσάτ Ελμάζ Μπέη, Δημαρχείο και Νομαρχία επί Τουρκοκρατίας, μετέπειτα οικία Κ. Αναστασοπούλου (σειρά δημοσιευμάτων του Βάσου Καλογιάννη με τίτλο «Νομαρχία της Λαρίσης – Κορυφαία αρχή του τόπου μας – Πρόσωπα και πεπραγμένα μιας 100ετίας», εφημερίδα «Ελευθερία» Λάρισας, 17 Φεβρουαρίου 1963)

ΑΡΧΕΙΑ ΚΑΙ ΜΝΗΜΕΣ ΤΗΣ ΛΑΡΙΣΑΣ

 

ΑΡΧΕΙΑ ΚΑΙ ΜΝΗΜΕΣ ΤΗΣ ΛΑΡΙΣΑΣ Ζωολογικός Κήπος στο Αλκαζάρ αντί Μεζούρλου

Χειμώνας 1960, παγώνια σε φωτογραφία του Φελουζάκη. (Αρχείο του μέλους της Φωτοθήκης Θωμά Κυριάκου).

Αμέσως μετά την Κατοχή, η Λάρισα προσπάθησε να αποκτήσει ζωολογικό κήπο! Η πρωτοβουλία αρχικά δεν ήταν του Δήμου Λαρίσης, αλλά του Κυνηγετικού Συλλόγου Λαρίσης. Η περιοχή ήταν πάντα η ίδια, το πάρκο Αλκαζάρ και ο ευρύτερος χώρος, παλιότερα γνωστός ως Μεριάς. Ο Δήμος Λαρίσης μπήκε μετά ενεργά στο θέμα και δημιούργησε πρόχειρους χώρους, όπου φιλοξενούνταν τα ζώα, στη δυτική πλευρά του κεντρικού δρόμου (οδού Κρυστάλλη) του πάρκου Αλκαζάρ. Εκεί δημιουργήθηκαν οι πρώτες, υποτυπώδεις, εγκαταστάσεις. Δεν πήραν, ποτέ, τη μορφή σύγχρονου Ζωολογικού Κήπου και τα προβλήματα πάντα υπήρχαν. Ο κόσμος, όμως, ήθελε τα ζώα και ήταν το πιο επισκέψιμο μέρος του πάρκου.

Ο ζωολογικός κήπος πέρασε από διάφορες φάσεις ανάπτυξης ή απαξίωσης, μέχρι τη δεκαετία του 1980, όποτε και γκρεμίστηκαν τα υπολείμματα των παρατημένων κλουβιών. Οι απαιτήσεις ενδιαίτησης και υγιεινής των ζώων ήταν τέτοιες, που δεν επέτρεπαν στον Δήμο να τα συντηρεί. Άρχισαν να μπαίνουν και τα περιβαλλοντολογικά ζητήματα. Για παράδειγμα, οι μεγαλύτεροι θυμούνται τη χαρακτηριστική βαριά μυρωδιά την οποία απέπνεε το κλουβί της αλεπούς. Όλοι οι περιπατητές την ένιωθαν. Επίσης, το οικονομικό κόστος ήταν μεγάλο για τον Δήμο, από τη στιγμή, μάλιστα, που η είσοδος ήταν, ανέκαθεν, δωρεάν. Ακόμα, ήταν και οι νομοθετικοί περιορισμοί για τη δημιουργία τέτοιων πάρκων με άγρια ζώα, όπως διαμορφώθηκαν στην πορεία.

Για την πρώτη προσπάθεια, αυτή του Κυνηγετικού Συλλόγου Λάρισας το 1946 [1], διαβάζουμε στο ρεπορτάζ της «Ε»: «Ο Κυνηγετικός Σύλλογος της πόλεώς μας αθόρυβα και ακούραστα εργάζεται από ημερών τώρα, διά να δόση εις την πόλιν μας ένα αρτίως ωργανωμένον σκοπευτήριον και μαζί και ένα ζωολογικόν κήπον. Ας μην παραξενευθούν οι αναγνώστες μας, διότι ύστερα από λίγο καιρό θα έχωμεν και ζωολογικόν κήπον, αφού δεν κατορθώσαμε να έχωμε, έστω ένα παιδόκηπον. Ο Κυνηγετικός Σύλλογος, ο οποίος διοικείται τώρα από τους κ.κ. Κ. Κατσουλίδην, Αθ. Κυλικάν και Απ. Τσιτρούλην, απεφάσισε και έθεσε υπό εκτέλεσιν να δημιουργήση εκ νέου το σκοπευτήριον, ηγόρασε δε προς τούτο και δεκαοκτώ στρέμματα από το Αλκαζάρ. Εις τον χώρον αυτόν θα γίνη το σκοπευτήριον και ο ζωολογικός κήπος. Το όλον έργον προϋπολογίσθη εις δρχ. 18.000.000. Μέχρι τώρα δε συνεκεντρώθη ποσόν 5-6 εκατομμυρίων.

Διά να αχθή εις πέρας το έργον, ανετέθη εις επιτροπήν αποτελεσθείσαν από τους κ. κ.λ Αθ. Κυλικάν, Ι. Κατσίκα. Δ. Βρεττόπουλον, Αθ. Παπαζήσην, Ευάγγ. Τσιρούκην, Αθ. Τσατήραν, Κ. Αδάμου και Χρ. Δημητρακόπουλον, η οποία και διοργανώνει μέγαν χορόν εις το «Πανελλήνιον». Τα έσοδα θα διατεθούν διά τον ζωολογικόν κήπον και το σκοπευτήριον. Ήδη αγοράσθησαν 50.000 τούβλα, 80 κυβικά πέτρα και από της προσεχούς Δευτέρας, θα αρχίση η περιτείχισις. Αλλά θα ερωτήσουν οι αναγνώσται, τι θα περιλαμβάνη ο ζωολογικός κήπος; Το ζήτημα έχει λυθή. Οι κυνηγοί του συλλόγου έχουν ήδη υπό την κατοχήν των διά τον κήπον 2 λύκους, 2 τσακάλια, 5 ζαρκάδια, 4 αγριόγιδα, 3 αγριογούρουνα, 4 αλεπούδες, 2 κουνάβια, 2 σταυραετούς και άλλα άγρια πτηνά…».

Είναι άγνωστο πότε ακριβώς έγινε ο ζωολογικός κήπος στο Αλκαζάρ και αν πρόκειται για μεταφορά εκείνου που σχεδιαζόταν από τον Κυνηγετικό Σύλλογο. Πάντως, στις 2 Νοεμβρίου 1951 η εφημερίδα «Θεσσαλικά Νέα» αναφέρεται στη συγκινητική περιπέτεια ενός αρσενικού ζαρκαδιού, το οποίο κατέληξε στον ζωολογικό κήπο του Αλκαζάρ. Το ζαρκάδι πιάστηκε μικρό στα Σάπκα Κομοτηνής, μεγάλωσε στην Αηδόνα Καλαμπάκας και βρέθηκε στην Αθήνα. Από κει κατέληξε στο Αλκαζάρ, ως έτερο ήμισυ θηλυκού, για αναπαραγωγή. Αλλά και το 1956 διαβάζουμε στην «Ε» [2] ότι το Δημοτικό Συμβούλιο Λαρίσης «ενέκρινε πίστωσιν 1.000 δραχμών διά την αγοράν ενός ζαρκαδίου διά τον κήπον…».

Οι εγκαταστάσεις, όσο και οι γενικότερες συνθήκες, είναι υποτυπώδεις το 1965, όπως διαπιστώνεται κι από δημοσίευμα [3], στο οποίο αναφέρεται ότι ο Δήμος Λαρίσης αποφάσισε τη δημιουργία ζωολογικού κήπου και ο δήμαρχος Αλ. Χονδρονάσιος έκανε σχετικές ενέργειες στην Αθήνα. Σύμφωνα με ρεπορτάζ της 17ης Ιουνίου 1966, έγινε μεγάλη σύσκεψη στο Δημαρχείο με συμμετοχή φορέων και προτάθηκε η δημιουργία Ζωολογικού Κήπου στο Μεζούρλο, το οποίο θα αναδεικνύονταν ως «Εθνικός Δρυμός» της Λάρισας. Επίσης, θα υπήρχε «παράρτημα» στον Κήπο των Ανακτόρων και αλλού. Πάντως, τον Αύγουστο του 1966 [4] άρχισαν εργασίες στη δυτική πλευρά του Αλκαζάρ. Στις 5 Σεπτεμβρίου 1968 ο Κήπος λειτουργούσε με αρκετές οικογένειες ζώων, όπως επισημαίνεται σε ρεπορτάζ στην «Ε» του Ζήση Τυχερού. Στις 12 Φεβρουαρίου 1969 σε ρεπορτάζ του Τάκη Βουνάτσου αναφέρεται ότι υπήρχαν στο Αλκαζάρ αρκετά είδη πουλιών, αλεπούδες, κουνάβια, λαγοί, ζαρκάδιά και πίθηκοι. Στις 9 Ιανουαρίου 1979 η είδηση της «Ε» αναφέρει ότι ο Δήμος ζήτησε από το Υπουργείο Γεωργίας την αποστολή ζώων και πτηνών για εμπλουτισμό του Κήπου στο Αλκαζάρ. Κάπου τη δεκαετία του ‘80 ο Ζωολογικός Κήπος εγκαταλείφθηκε.

Μέχρι τη δεκαετία του ‘70-‘80 λειτουργούσε μικρός ζωολογικός κήπος και στο πάρκο Αγίου Αντωνίου, κυρίως με παγώνια και άλλα μικρά είδη ζώων. Παγώνια και ορνιθοειδή κυρίως φιλοξενούσε παλιά και η Αβερώφειος Γεωργική Σχολή Λάρισας.

———————————-

^[1]. Εφημερίδα «Ελευθερία» Λάρισας, 9 Ιουλίου 1946.

^[2]. Εφημερίδα «Ελευθερία» Λάρισας, 8 Νοεμβρίου 1956.

^[3]. Εφημερίδα «Ελευθερία» Λάρισας, 17 Φεβρουαρίου 1965.

^[4]. Εφημερίδα «Ελευθερία» Λάρισας, 25 Αυγούστου 1966.

 

 

ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΑΣ Ενα «απέραντο εργοτάξιο»…

Θα είναι ίσαμε τρεις μήνες που… ακροβατώ. Πραγματικά με θαυμάζω ως ποδηλάτη, διότι (φτου, φτου!) διασχίζω καθημερινά την οδό Δήμητρας όπου γίνονται έργα και ακόμη επιβιώνω. Yessss! Είμαι πάντα σπίτι μου, στα Ταμπάκικα, κι όχι στην Ορθοπεδική του Νοσοκομείου Λαρίσης ας πούμε, πράγμα που θα ήταν και το πιο φυσιολογικό. Κι επειδή είμαι θετικός τύπος, το έχω δει σαν… παιχνίδι. Survivor τύπου… Ή μάλλον σαν… σπορ. Είμαι σαν σκιέρ που κάνει… σλάλομ, που κατεβαίνει τη βουνοπλαγιά αποφεύγοντας εμπόδια. Αποφεύγω λακκούβες, μπάζα πεταμένα εδώ κι εκεί, σωρούς από υλικά, αμμοχάλικα, κυβόλιθους, μάρμαρα, τα πορτοκαλί πλαστικά προστατευτικά, περνάω με μαεστρία ανάμεσα από τα παρατεταγμένα μηχανήματα του εργολάβου (φορτωτές, μπουλντόζες, «Τζισιπι» κ.λπ.) και όλα αυτά με μουσική υπόκρουση τα… κομπρεσσέρ που… δονούν την ατμόσφαιρα με… «μουσική» την οποία εμείς οι θετικοί τύποι θεωρούμε απλώς μία ακόμα εκδοχή της χέβι μέταλ.

«Αυτή η πόλη δεν κοιμάται ποτέ», έλεγε κάποτε στα χρόνια της αφθονίας ένας δήμαρχος (Τζανακούλης), αλλά νομίζω πιο σωστό είναι να πούμε πως «αυτή η πόλη δεν ησυχάζει ποτέ». Νομίζω καμία ελληνική πόλη δεν ησυχάζει ποτέ. Φιλόδοξοι, πληθωρικοί, «λαίμαργοι» για νέα έργα οι Έλληνες δήμαρχοι, ειδικά οι νεοεκλεγέντες, δεν ησυχάζουν άμα δεν κάνουν την πόλη (και ειδικά το κέντρο της πόλης, που νομίζουν ότι τους φέρνει και ψήφους) ένα «απέραντο εργοτάξιο», κατά το γνωστό ΠΑΣΟΚικό κλισέ απορροφώντας κονδύλια.

Έτσι και κάνεις μια αναδρομή, τρελαίνεσαι, ειδικά εσύ, ο Λαρισαίος. Ήθελε, πραγματικά, κουράγιο να έχεις ζήσει σ’ αυτήν την πόλη… Μεγάλωσες σε μια Λάρισα που τη δεκαετία του ‘70 ήταν ένα τεράστιο γιαπί κι από τότε δεν ησύχασες ποτέ. Ήταν οι πρώτες αντιπαροχές… Τότε χτίστηκαν όλες οι μεγάλες πολυκατοικίες του κέντρου. Στρατιές οι οικοδόμοι, η δουλειά κάνει τους άντρες, «η δουλειά το πηλοφόρι το μυστρί». Σωροί από άμμο στην είσοδο της οικοδομής, τσιμέντα κι ασβέστη, ο θόρυβος της μπετονιέρας δε σταματάει ποτέ και μια μυρωδιά από τσιμέντο, ασβέστη και λαδομπογιά «χαϊδεύει» μόνιμα τα ρουθούνια μας…

Δεκαετία ‘80 μετά και η αντιπαροχή συνεχίζεται με ακόμα πιο άγριες διαθέσεις. ΠΑΣΟΚ βλέπεις, Ανδρέας, έπεσε χρήμα (δανεικό) στην πιάτσα. Αυξήσεις οι δημόσιοι, επιδοτήσεις οι αγρότες, μαύρο χρήμα οι επαγγελματίες, περιζήτητα τα διαμερίσματα. Στο μεταξύ, τρυπώσαμε και στην τότε ΕΟΚ. Κι άρχισαν να χρηματοδοτούνται έργα μέσα από διάφορα προγράμματα. Οι Έλληνες δήμαρχοι έπιασαν δουλειά.

Θυμάσαι; Δεκαετία του ‘80, ο δήμαρχος Λαμπρούλης έχει πια ξεπεράσει τις κομμουνιστικές… αναστολές του και… δέχεται, έστω και δύσκολα, τη χρηματοδότηση της ΕΟΚ. Δραματικά χρόνια… Σκάφτηκε όλη η πόλη. Για χρόνια κινούμασταν δίπλα σε ανοιχτές τάφρους, για χρόνια περπατούσαμε ή οδηγούσαμε σε χωματόδρομους… Στο μεταξύ, η Δημοτική Αρχή Λαμπρούλη ανακάλυψε -από τις πρώτες στην Ελλάδα- τους… πεζόδρομους. Ζήσαμε την «τρέλα» της πεζοδρόμησης του κέντρου… Ξανά γιαπί η Λάρισα, ξανά… «απέραντο εργοτάξιο». Δεκαετία ‘90, ορεξάτος και ορμητικός ο δήμαρχος Καφφές, συνέχισε τις πεζοδρομήσεις κι άνοιξε το μεγάλο κεφάλαιο της διαμόρφωσης του Λόφου του Φρουρίου, αλλά και της Κεντρικής πλατείας… Η ταλαιπωρία της πόλης συνεχίζεται. Και μετά ενέσκηψε Τζανακούλης… Στα δεκαπέντε χρόνια θητείας του, η πόλη δεν ησύχασε ποτέ… Γενική ανάπλαση των μεγάλων κεντρικών (πάντα!) δρόμων, ποδηλατόδρομοι, πλατείες, έργα στο ποτάμι, έργα γενικώς… Και μετά ήρθε ο Καλογιάννης… Στο μεταξύ ανακαλύφθηκε και ο… ΣΒΑΚ, το στένεμα δηλαδή των δρόμων, με σκοπό τον περιορισμό χρήσης Ι.Χ… Ξανά μανά… αναμόρφωση κεντρικών οδών… Κι ας ήταν έργα καινούρια σχεδόν…

Για να καταλάβεις την παράνοια που ζούμε, ένα θα σου πω. Την αγαπημένη οδό Δήμητρας, από την οποία αρχίσαμε, την ασφαλτόστρωσε ο Καφφές, την ανάπλασε ο Τζανακούλης, την αναμόρφωσε και την πεζοδρόμησε κατά το ήμισυ ο Καλογιάννης και τώρα την ξανασκάβει εκ βάθρων ο Μαμάκος, αφού στο μεταξύ ανακάλυψαν ότι δεν είχαν αντικατασταθεί διάφορα δίκτυα. Ναι, έναν… ολοκαίνουριο δρόμο, τον χάλασαν για να τον ξαναφτιάξουν – όπως είχαν κάνει και με τη Μεγάλου Αλεξάνδρου πεντέξι φορές. Αλήθεια, γιατί τα δίκτυα δεν προβλέφθηκαν εξ’ αρχής; Γιατί τόση σπατάλη πόρων – χώρια η ταλαιπωρία των κατοίκων και η ζημιά δεκάδων επιχειρήσεων;

Φυσικά, ανάμεσα στα μεγάλα έργα, να συνυπολογίσεις κι αυτό το ατελείωτο ράβε – ξήλωνε σε πάρα πολλούς μικρότερους δρόμους σε κέντρο και συνοικίες, που στο σύνολό του διαμορφώνει την εικόνα μιας πόλης μονίμως υπό… επισκευή. Σκάβουν όλοι… Η ΔΕΥΑΛ εκσυγχρονίζει αγωγούς ύδρευσης, η ΔΕΗ υπογειώνει, το Φυσικό Αέριο ανοίγει παντού κάθετες τομές, οι εταιρείες τηλεφωνίας τοποθετούν διαρκώς και νέα ταχύτερα δίκτυα… Γιατρέ μου, να τρελαθώ τώρα ή να το αφήσω γι’ αργότερα;

Δεν υπάρχει Λαρισαίος, πιστεύω, που να μην έχει ταξιδέψει στο εξωτερικό… Κοινότυπο, αλλά πρέπει να το πούμε: πουθενά τέτοιο χάλι, πουθενά σε τέτοιον βαθμό. Τα έργα γίνονται άπαξ και συχνά οι πολίτες δεν παίρνουν είδηση, αφού όλα γίνονται με τη μικρότερη δυνατή όχληση, με εργασίες που ολοκληρώνονται ταχύτατα, δουλεύοντας ακόμη και τις βραδινές ώρες. Εδώ; Τα γνωστά…

Αυτήν τη στιγμή η Λάρισα βιώνει μια ακόμα γενική αναστάτωση… Την οποία θα μπορούσε να ανεχθεί κανείς, αν δεν ήταν μια… συνεχιζόμενη κατάσταση εδώ και χρόνια. Αυτήν την κόπωση του κοινού, την έχει συνυπολογίσει κανείς; Λένε πως τα έργα είναι για καλό, πως λύνουν προβλήματα… Ναι, αλλά ως πότε παλικάρια σε τούτην τη σκλαβιά;

Καμιά φορά κάνω κάτι αιρετικές σκέψεις. Την επόμενη φορά, να μην ψηφίσουμε δήμαρχο επί τη βάσει του πόσα έργα έχει κάνει. Αλλά εκείνον που θα έχει επαναφέρει την πόλη σε μια φυσιολογική λειτουργία, με καλή συντήρηση των υποδομών της και καλή λειτουργία των δημοτικών υπηρεσιών. Ναι στον δήμαρχο που θα επαναφέρει την ηρεμία μας. Που θα κάνει στοχευμένα και αναγκαία έργα, κι όχι τα επαναλαμβανόμενα έργα βιτρίνας στο κέντρο. Όχι στους δήμαρχους – εργοταξιάρχες που θεωρούν ότι η επιτυχία μετριέται με τα κυβικά του μπετόν και τα χιλιόμετρα της ασφάλτου που θα στρώσεις στους ίδιους δρόμους…

Καιρός να ξυπνήσουμε συμπολίτη μου. Να αξιολογήσουμε αλλιώς την κατάσταση. Να απαιτήσουμε μιαν άλλη ποιότητα ζωής, έναν διαφορετικό καθημερινό πολιτισμό για τις ζωές μας.

ΑΛΕΞΗΣ ΚΑΛΕΣΗΣ

alexiskalessis@yahoo.gr

 

ΑΡΧΕΙΑ ΚΑΙ ΜΝΗΜΕΣ ΤΗΣ ΛΑΡΙΣΑΣ

Το εξοχικό κέντρο «Ο Υδατόπυργος»
του επιχειρηματία Δημ. Μπαρμπούτη, το 1945,
στον χώρο των εγκαταστάσεων του ΟΥΗΛ.
(Αρχείο του κ. Νικολάου Μπαρμπούτη).

‘45-‘46: Ο «Πύργος», ο ΟΥΗΛ και η… πλαζ στον Πηνειό

Ήταν το πρώτο καλοκαίρι μετά την Κατοχή. Ο κόσμος ήταν «σκασμένος» για λίγη ψυχαγωγία. Ο καταπράσινος χώρος του ΟΥΗΛ στον υδατόπυργο ήταν ιδανικό μέρος για λίγη διασκέδαση. Εκεί λειτούργησε για πρώτη φορά το εξοχικό κέντρο-ταβέρνα «Υδατόπυργος» ή «Πύργος», το 1945. Δημιουργία των εργαζομένων του ΟΥΗΛ (Προμηθευτικός Συνεταιρισμός Υπαλλήλων του ΟΥΗΛ), αλλά ο επιχειρηματίας που το εκμεταλλευόταν ήταν ο Δημήτριος Μπαρμπούτης. Το εξοχικό βρισκόταν ακριβώς πάνω από το σύστημα καθαρισμού του νερού στο υδραγωγείο.
Το μέρος ευρύτερα λειτουργούσε ως πολυχώρος διασκέδασης, επειδή εκεί υπήρχε και η… πλαζ της Λάρισας! Μια αμμώδης παραλία του Πηνειού, κοντά στις εγκαταστάσεις άντλησης νερού. Οι μοντέρνοι νεολαίοι της εποχής, είχαν βρει τον ιδανικό τόπο διασκέδασης, με μπάνιο στο ποτάμι, αν και επικίνδυνο. Οι νεαρές Λαρισαίες έκαναν τις πρώτες μεταπολεμικές εμφανίσεις τους στην πλαζ, με τα μαγιό της εποχής. Η στήλη «Πενιές» της «Ε» [1] έγραφε: «Οι κολυμβητικές επιδείξεις των νεαρών εις το παρά τον «Πύργον» δέλτα του Πηνειού συνεχίζονται. Εις αυτάς λαμβάνουν μέρος και δεσποινίδες που κάνουν επίδειξι των μαγιώ με απλές βουτιές στη ρηχά». Ο Πλαταμώνας και γενικά οι εξορμήσεις στη θάλασσα ήταν άγνωστες διαδρομές ακόμη. Τις μετέπειτα δεκαετίες, το μέρος ήταν και τόπος εκδρομών των προσκόπων. Τα κοντά παντελονάκια στους ενήλικες θεωρούνταν τολμηρή (!) εμφάνιση και η «Ε» σχολίαζε [2] για τον πρωτοπόρο και μοντέρνο νέο της εποχής Γιάννη Δαλθανάση: «Εν τω μεταξύ, όμως καθημερινώς πληθύνονται και τα κοντά παντελονάκια. Με την τολμηράν αυτήν αμφίεσιν εις την πόλιν μας εμφανίζεται, μέχρι της στιγμής, ο κ. Γιάννης Δαλθανάσης. Πρωτοπορών εις όλας τας καινοτομίας πιστεύει ότι πολύ γρήγορα θα είναι αρκετοί εκείνοι που θα τον μιμηθούν».
Ο συνταξιούχος δικηγόρος κ. Νίκος Μπαρμπούτης είναι γιος του επιχειρηματία, ο οποίος λειτουργούσε τον «Υδατόπυργο» και έχει μνήμες από εκείνη την εποχή: «Ήμασταν μικροί και κάναμε μπάνιο γυμνοί στο ποτάμι. Ο Πηνειός έχει «ρουφήξει» διαχρονικά πολύ κόσμο. Θυμάμαι τη διήγηση για τον Χουρσίτ πασά. Το ιστορικό γεγονός είναι ότι είχε εκστρατεύσει στην Πελοπόννησο από τη Λάρισα, για να καταστείλει την Ελληνική Επανάσταση. Λεγόταν ότι επιστρέφοντας στο σεράι του στη Λάρισα έμαθε ότι οι χανούμισσες του χαρεμιού του είχαν πάει με Έλληνες. Οργισμένος, έπνιξε 72 από αυτές στα νερά του Πηνειού. Γι’ αυτό και υπάρχει η δοξασία ότι κάθε χρόνο πνίγονται στον Πηνειό 72 άνθρωποι… Έξω από τον θερινό κινηματογράφο «ΤΙΤΑΝΙΑ» στην Κεντρική πλατεία, επί της οδού Παπαναστασίου (όπου σήμερα ο δημοτικός χώρος στάθμευσης δικύκλων), δημιουργήθηκε στάση μιας άτυπης αστικής συγκοινωνίας. Φορτηγό στην καρότσα του οποίου μπήκαν σανίδες ως πάγκοι, μετέφερε κόσμο στο υδραγωγείο, εκτελώντας δρομολόγια. Το κέντρο δε μακροημέρευσε, επειδή ο μεγάλος αδελφός μου, ο Περικλής, πήγε για μπάνιο στο ποτάμι και πνίγηκε. Ο «Υδατόπυργος» έκλεισε το 1946».
Στις 16 Μαρτίου 1947 σε σχόλιο στη στήλη «Πενιές» της «Ε» αναγράφεται ότι «ο συνεταιρισμός των υπαλλήλων του ΟΥΗΛ θα προβή εις πλήρη ανακαίνισιν του εξοχικού κέντρου «Πύργος». Στις 14 Μαΐου 1947 δημοσιεύτηκε στην «Ε» ρεπορτάζ για την ετήσια τακτική γενική συνέλευση των μελών του Συνεταιρισμού Υπαλλήλων του ΟΥΗΛ. Στον απολογισμό εργασιών του 1946, τον οποίο έκανε ο γενικός γραμματέας Τάκης Μάχος αναφέρθηκε και στο κέντρο «Πύργος». Είπε ότι ο συνεταιρισμός δαπάνησε το 1946 οκτώ εκατομμύρια δραχμές, για τον εξωραϊσμό του εξοχικού κέντρου, ώστε να μπορεί να λειτουργήσει. Αν και το κέντρο λειτούργησε μόλις 40 ημέρες το 1946, αποκόμισε αρκετά κέρδη. Παράλληλα, η συνέλευση αποφάσισε «ευθύς ως το επιτρέψη η σημερινή ανώμαλος κατάστασις (δηλαδή ο εμφύλιος) να επαναλειτουργήση το εξοχικόν κέντρον «Πύργος». Το κέντρο φαίνεται, όμως, ότι δεν άνοιξε πάλι [3]. Στις 5 Απριλίου 1951 σε σχόλιο της «Ε» στη στήλη «Πενιές» προαναγγέλλεται ότι το καλοκαίρι θα επαναλειτουργήσει ο «Πύργος» στο Υδραγωγείο, εντελώς ανακαινισμένο. Μάλλον και η προσπάθεια αυτή εγκαταλείφθηκε. Όμως, στις 31 Οκτωβρίου 1958 δημοσιεύεται στην εφημερίδα εκτενές ρεπορτάζ του δημοσιογράφου Βάσου Καλογιάννη, το οποίο για πρώτη φορά αναφέρεται στη δημιουργία της νέας συνοικίας «Πύργος» πέριξ του υδραγωγείου. Αυτή προήλθε από τις πρώτες πρόχειρες καλύβες των εργατών των κεραμοποιείων, οι οποίες είχαν κατασκευαστεί προπολεμικά γύρω από το υδραγωγείο. Μεταπολεμικά, δημιουργήθηκε ατύπως η συνοικία μέσω της ιδιωτικής πρωτοβουλίας.
Ο Βάσος Καλογιάννης αναφέρει χαρακτηριστικά τα εξής: «Η τοποθεσία του Πύργου αποτελούσε και αποτελεί, ανέκαθεν, τουλάχιστον για τους ρωμαντικούς Λαρισαίους, ένα καταφύγιο, στο οποίο το πράσινό του, η γειτνίασίς του με τον Πηνειό και οι εγκαταστάσεις του Οργανισμού Υδρεύσεως-Ηλεκτροφωτισμού Λαρίσης είναι ό,τι χρειάζεται για ξεκούρασιν […]. Η σύγχρονη Λάρισα είχε γνωρίσει τον Πύργον ως ψυχαγωγικόν κέντρον στις πολύχρωμες και εξωτικές πίστες του οποίου εστροβιλίσθησαν τα νειάτα […].
Επί δικτατορίας είχε ξεκινήσει προσπάθεια να ανεγερθεί νέος υδατόπυργος στις εγκαταστάσεις του ΟΥΗΛ, αλλά δεν υλοποιήθηκε. Γι’ αυτό θα γίνει εκτενής αναφορά σε άλλο σημείωμα της στήλης, στο μέλλον.
——————————–
[1]. Εφημερίδα «Ελευθερία» Λάρισας, 28 Ιουνίου 1946.
[2]. Εφημερίδα «Ελευθερία» Λάρισας, στήλη «Πενιές», 20 Ιουνίου 1946.
[3]. Εφημερίδα «Ελευθερία» Λάρισας, στήλη «Πενιές», 24 Ιουνίου 1948.

 

ΑΡΧΕΙΑ ΚΑΙ ΜΝΗΜΕΣ Η… διαστημική Λάρισα του 1966!

Η βινιέτα της Ελληνικής Αστροναυτικής Εταιρείας

Διαστημόπλοια, αστροναύτες, εκτοξεύσεις, διαστημικά καύσιμα και το δίκαιο του διαστήματος. Όλα αυτά φάνταζαν, πράγματι, …διαστημικά στη Λάρισα του 1966. Κι όμως, ήταν μερικά από τα ζητήματα που απασχόλησαν τη διάσκεψη της Ελληνικής Αστροναυτικής Εταιρείας, η οποία έγινε στη Λάρισα. Πρωτόγνωρα πράγματα… Πώς προέκυψε; Ίσως «κατόπιν ενεργειών» του Λαρισαίου υφυπουργού Τάκη Γεωργίου… Πάντως, η πόλη έγινε κάτι σαν διαστημικό κέντρο (!) τον Ιούνιο του 1966. Παράλληλα, «άκουσε» πολλές υποσχέσεις. Σήμερα; Όλα ξεχασμένα στη λήθη του χρόνου και άγνωστα στους περισσότερους. Ας θυμηθούμε τα γεγονότα, μέσω του αρχείου της «Ε»…

Η πρώτη διάσκεψη στρογγυλής τραπέζης της νεοσυσταθείσας Ελληνικής Αστροναυτικής Εταιρείας είχε γίνει στις 5 Ιουνίου 1966 στη Λάρισα, όπου και ιδρύθηκε, τιμής ένεκεν, το πρώτο της παράρτημα, εκτός Αθηνών. Σε ρεπορτάζ [1] λίγες ημέρες μετά τη διάσκεψη, ο δημοσιογράφος Βάσος Καλογιάννης κάνει αποτίμηση και αναφέρει: «Ανάψαμε μια φλόγα στη Λάρισα και θα τη διατηρήσουμε εν δράσει…» είπε ο γενικός γραμματεύς της Ελληνικής Αστροναυτικής Εταιρείας κατά την πρόσφατη, πρώτη στην Ελλάδα, Διάσκεψη Στρογγυλής Τραπέζης, με θέμα το «Ταξίδι στη Σελήνη και η Τεχνολογία του Διαστήματος», όταν ανήγγειλε την απόφαση της ΕΑΕ περί την ίδρυση του πρώτου παρατήματός της στη Λάρισα.

Μεταξύ εύθυμης και σοβαρής νότας ο κ. Πετρόπουλος διέγραψε τα μελλοντικά σχέδια της Ελληνικής Αστροναυτικής Εταιρείας, τους υψηλούς στόχους της και επεσήμανε κι υπεγράμμισε τη θέση της θεσσαλικής πρωτευούσης σ’ αυτό το πλάνο, βάσει του οποίου η Ελλάδα του Δαίδαλου και του Ίκαρου, θα ευθυγραμμισθή με τις διαστημικές χώρες που έχουν ήδη κάμει «λήψιν επαφής» με το Σύμπαν. Η τεχνική των πυραυλοκίνητων διαστημοπλοίων, η νομολογία του διαστήματος, η υγιεινή στον διαστημικό χώρο και τέλος, η πείρα και οι προοπτικές της πραγματοποιήσεως του ταξιδιού που οραματίστηκαν ο αρχαίος Πλούταρχος και ο νεότερος Ιούλιος Βερν «από της Γης εις την Σελήνην», ήσαν τα θέματα της διασκέψεως της ΕΑΕ της Λαρίσης, προς την οποία εστράφησαν τα μάτια και τ’ αυτιά των Συνελλήνων.

Και επαληθεύτηκε ότι η Λάρισα είναι ο γεωφυσικός και γεωπολιτικός ομφαλός της χώρας, γύρ’ απ’ τον οποίον κινούνται μια σειρά ιδέες και πραγματικότητες. Κι ακόμη, το λεχθέν ότι η Αποκέντρωση είναι ένα αναντίρρητο γεγονός, καθώς η Γλαύκη της Σοφίας έφυγε πια από τη μονοπωλιακή Αθήνα σκιαγμένη από τις «μπίζνες» και τον αδηφάγο υδροκεφαλισμό του κέντρου. Και εκείνο που ακούστηκε, ότι δηλαδή ο άνθρωπος από κτήνος έγινε λόγος και έργο Θεού, του οποίου εικόνα και ομοίωση αποτελεί κι ο οποίος από γήινο στοιχείο ζωής και θανάτου, αποτελεί κοσμικό ον, είναι τόσο αλήθεια, όσο και το γεγονός ότι ο ίδιος ο Δημιουργός του του επιτρέπει την ένθεη υπερδογματική απογείωση και μετουσίωση στο Σύμπαν, όπου ο νους του μέλλει να κυβερνήση, σύμφωνα με τα ειρηνοποιητικά κελεύσματά του. Και ποιος ξέρει, αν στο απώτερο μέλλον κάποιος Λαρισαίος διαστημικός επιστήμων ή αστροναύτης δεν επαληθεύσει τα τωρινά όνειρα που «σπερμολόγησε» η Αστροναυτική Διάσκεψη: Και ποιος ξέρει ακόμη, αν ο Σεληνιακός «χους» δεν εναποτεθεί στο Λαρισινό Μουσείο, σαν σύμβολο της μυθικής εποχής του Δία, που από τον Ολυμπιακό μας εξαπέλυσε τους κεραυνούς του, που ήσαν κατά κάποιον τρόπο οι πιο αρχέγονοι πύραυλοι;

Η διαστημική τεχνολογία έχει ως κύριο χαρακτηριστικό της γνώρισμα την ιλιγγιώδη ταχύτητα αναπτύξεως και συναγωνισμού στον κοσμικό στίβο, όπου κάθε κατάκτηση προδιαγράφει αμέσως άλλη μια. Η 4η Οκτωβρίου 1957 πέρασε στην παγκόσμια ιστορία, ως ημεροχρονολογία κατακτήσεως του Σύμπαντος. Μ’ αυτήν την ιστορία τώρα, συνεδέθη και η Λάρισα, η οποία σύμφωνα με τις επίσημες ανακοινώσεις θ’ αποτελέση μιαν από τις βάσεις εμπειρικής λειτουργίας του Διεθνούς Κολλεγίου Διαστημικών Σπουδών, που ήδη αποτελεί μέλημα της «Ουνέσκο» του ΟΗΕ και στο οποίο ασφαλώς, τιμής ένεκεν, θα φοιτήσουν και Λαρισαίοι διαστημικοί επιστήμονες, στις ψυχές των οποίων έχει πέσει ο σπόρος ο καλός της «διαστημικής περιπέτειας». Όλ’ αυτά συμπεριλαμβάνονται στις υποσχέσεις των ιθυνόντων της ΕΑΕ, την πραγμάτωση των οποίων υπεγράμμισε ο Λαρισαίος υφυπουργός Προεδρίας κ. Γεωργίου, σοβαρός παράγων υποστηρίξεως των ωραίων και υψηλών στόχων της».

Η διάσκεψη είχε γίνει στην αίθουσα του Δημοτικού Ωδείου Λάρισας και επί της ουσίας των λεχθέντων, το ρεπορτάζ [2] αναφέρει: […] «Μετά ταύτα άρχισαν αι ομιλίαι των μελών της Αστροναυτικής Εταιρείας, αι οποίαι συνωδεύοντο υπό φωτεινών εικόνων. Πρώτος ωμίλησεν ο κ. Κ. Παπαδάκης, ο οποίος ανέπτυξε το θέμα «Εκτόξευσις διαστημοπλοίου, διαδρομή προσεδάφισης εις την Σελήνην». Κατόπιν, ο κ. Αλ. Μανιάτης ανέπτυξε το θέμα «Επιστροφή του διαστημοπλοίου από τον κοσμικόν χώρον και είσοδος αυτού εις την ατμόσφαιραν». Ακολούθως, ο κ. Βαμβακάς ανέπτυξε το θέμα «Καύσιμα προωθήσεως». Εν συνεχεία, ο κ. Π. Χρονόπουλος ανέπτυξε το θέμα «Τα εκ την κατακτήσεως του διαστήματος απορρέοντα νομικά προβλήματα». Τέλος, ο κ. Π. Κορομπίλης ανέπτυξε το θέμα «Βιολογικά προβλήματα κοσμικών πτήσεων». Συμπερασματολογών, ο κ. Η. Πετρόπουλος ανήγγειλεν ότι η Ε.Α.Ε. ιδρύει τιμής ένεκεν, το πρώτον επαρχιακόν παράρτημά της, εν Λαρίση. Επίσης, είπεν ότι με την προσεχή παγκόσμιον σύνοδον των επιστημόνων της αστροναυτικής και διαστήματος, ούτοι θα κληθούν να διέλθουν εκ Λαρίσης. Τέλος, ανέφερεν ότι άμα τη επιστροφή εις την Γην, των πρώτων αστροναυτών εκ της Σελήνης, ούτοι θα παρακληθούν ν’ αποστείλουν δείγματα των ερευνών των, ίνα κατατεθούν εις τον Δήμον Λαρίσης».

————————————

[1]. Εφημερίδα «Ελευθερία», 14 Ιουνίου 1966.

[2]. Εφημερίδα «Ελευθερία», 7 Ιουνίου 1966.

 

Ο τίτλος του ρεπορτάζ της «Ε» στις 7 Ιουνίου 1966