ΑΡΧΕΙΑ ΚΑΙ ΜΝΗΜΕΣ Ο Βιεννέζικος καθρέπτης του «Πανελλήνιον»

Η διαδρομή του βιεννέζικου καθρέπτη του «Πανελλήνιον», από το ιστορικό καφενείο της Κεντρικής πλατείας έως το Δημαρχείο Λάρισας
Φωτογραφία του καφενείου, η οποία δημοσιεύτηκε στην «Ε» στις 11 Μαΐου 1976

Πάνω του καθρεπτίστηκε όλη η αστική Λάρισα του Μεσοπολέμου. Αλλά και ηθοποιοί, τραγουδιστές και καλλιτέχνες, πανελλήνιας εμβέλειας. Ο εμβληματικός καθρέπτης του πάλαι ποτέ διαλάμψαντος καφεζαχαροπλαστείου «Πανελλήνιον» («Κέντρου φιλοσοφικών στοχασμών και απολαύσεων» το χαρακτηρίζει η «Ε» στις 11 Μαΐου 1976) υπάρχει και σήμερα. «Κουβαλάει» τον αέρα της Βιέννης, όπου και κατασκευάστηκε το 1908 [1], μαζί με άλλους. «Φιλοξενείται» στον τρίτο όροφο του Δημοτικού Μεγάρου της Λάρισας, όπου κατέληξε ως δωρεά των τελευταίων ιδιοκτητών του «Πανελλήνιον» Δημητρίου (Μήτσου) Γάβρου και Ναούμ Μπάγκου.
Πριν 50 χρόνια, στις 25 Μαΐου 1976 [2] το Δημοτικό Συμβούλιο Λαρίσης αποδέχθηκε τη δωρεά του καθρέπτη κι ενός πάγκου από τους τελευταίους ιδιοκτήτες του «Πανελλήνιον», πριν αυτό γκρεμισθεί. Στο ίδιο φύλλο της «Ε», με την απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου, δημοσιεύεται και το ευχαριστήριο έγγραφο του δημάρχου, Αγαμ. Μπλάνα, προς τους δύο δωρητές. Σ’ αυτό αναφέρονται: «Αγαπητοί συμπολίται, κατόπιν της γενομένης υφ’ υμών, προς τον Δήμον Λαρίσης δωρεάς ενός καθρέπτου, διαστάσεων 1,90 x 3,30 μέτρα και ενός πάγκου μετά μαρμάρου, διαστάσεων 1 x 3,50 μέτρα, η οποία εγένετο αποδεκτή υπό του Δημοτικού Συμβουλίου διά της υπ’ αριθ. 154/76 αποφάσεως του, απευθύνω προς υμάς τας θερμάς ευχαριστίας, τόσον εμού προσωπικώς όσον και του Δημοτικού Συμβουλίου, διά την αξίαν κάθε επαίνου χειρονομίας σας, ευελπιστών δε, όπως το παράδειγμά σας, ακολουθήσουν και έτεροι συμπολίται, οι οποίοι κατέχουν παλαιά αντικείμενα, τα οποία θα μπορούσαν να κοσμίσουν το Δημαρχιακό Μέγαρο και να αποτελέσουν δείγματα της τέχνης των παλαιοτέρων, στις επόμενες γενεές».
Το Μέγαρο του «Πανελλήνιον» βρισκόταν στην οδό Κούμα, επί της Κεντρικής πλατείας Μ. Σάπκα, στο ύψος του οικοδομικού αριθμού 4. Ενόψει της κατεδάφισής του, η «Ε» στις 11 Μαΐου 1976 είχε εκτενές ρεπορτάζ του δημοσιογράφου «Χ-» (Αλέκου Χατζηευθυμίου). Ο δημοσιογράφος περιγράφει το κοσμικό καφενείο της Λάρισας ως ακολούθως: «Διέθετε αίθουσες με βαρειά επίπλωση και πλούσιο διάκοσμο. Μέσα στις αίθουσες αυτές δίνονταν συχνά θεατρικές παραστάσεις από ονομαστούς θιάσους, όπως του Αττίκ, του Αυλωνίτη κ.ά. Από τις αίθουσές του πέρασαν μεγάλα καλλιτεχνικά αστέρια, όπως η Δανάη, η Κάκια Μένδρη και πολλά άλλα αηδόνια της ρομαντικής εποχής. Για πολλά χρόνια, το «Πανελλήνιον» διέθετε ορχήστρα και πολύ συχνά παρουσίαζε στο λαρισαϊκό κοινό φημισμένα καλλιτεχνικά συγκροτήματα και ξένες ατραξιόν. Στο «Πανελλήνιον» οργανώθηκαν πολλά επίσημα τραπέζια προς τιμήν πρωθυπουργών, υπουργών και άλλων προσωπικοτήτων. Όπως τώρα το «Ολύμπιον», έτσι παλαιότερα το «Πανελλήνιον» προσέφερε τους εξώστες του για πολιτικές ομιλίες σε προεκλογικές και άλλες περιόδους. Το πρώτο πολιτικό ανάστημα της νεώτερης Ελλάδος, ο Ελευθέριος Βενιζέλος, φιλοξενήθηκε στο «Πανελλήνιον». Κι ο Κονδύλης κι ο Μεταξάς επίσης. Με το ισόγειο και τους δύο ορόφους του το «Πανελλήνιον» έμοιαζε με οικοδομικό γίγαντα. Ήταν το ίδιο ψηλό με ένα σύγχρονο πενταόροφο κτίριο. Αρκεί να σημειωθή ότι μόνο η οροφή του ισογείου έχει από το δάπεδο ύψος 6,80 μ. Το «Πανελλήνιον» ως επιχείρηση πέρασε από τα χέρια του Μπουσινιώτη στα χέρια του Καλύβα ως εστιατόριο, ύστερα ως μικτό καφεζαχαροπλαστείο στον Μπάτσο, το 1929 το πήρε ο Δ. Βρεττόπουλος και το 1936 περιήλθε στους σημερινούς επαγγελματίες κ. Δ. Γάβρο και Ν. Μπάγκο. Με τον καταστροφικό σεισμό του 1940, το «Πανελλήνιον» υπέστη σοβαρές ζημιές. Ο δεύτερος όροφος κατεδαφίσθη και το κτίριο έμεινε με την όψη που διατηρεί ακόμη σήμερα. Από τα παλιά διακοσμητικά του στοιχεία σώζονται δύο τεράστιοι καθρέπτες, ο ένας διαστάσεων 3,30 x 1,90 και ο άλλος 4,40 x 1,60. Ο πρώτος στολίζεται από κορνίζα που είναι πραγματικό καλλιτέχνημα [3] Η αξία του είναι μεγάλη. Ως καθρέπτης μέσα στον οποίο καμάρωσαν την κορμοστασιά τους πολλοί μεγάλοι άνδρες και θαύμασαν τα κάλλη τους άπειρες όμορφες κυρίες, αξίζει να στολίση μια άλλη αίθουσα της Λάρισας. Ως καφενείο, τα «Πανελλήνιον» αποτέλεσε τόπο φιλοσοφικών στοχασμών και πολιτικών συζητήσεων, που έμειναν αξέχαστες. Όπως αξέχαστες, στους παλαιότερους, θα μείνουν οι μεγάλες χοροεσπερίδες που δόθηκαν στις αίθουσες του, μέσα σε μια ανεκτίμητη πολυτέλεια. Ανάμεσά τους, σ’ αυτές τις εκδηλώσεις, ξεχώριζε πάντα ο χορός των Συντακτών. Πρόσφατα, το «Πανελλήνιον» είχε και μια άλλη τιμή. Σκηνές της ταινίας «Θίασος» του Αγγελόπουλου γυρίσθηκαν σ’ αυτό».
Αναλυτική περιγραφή για το «Πανελλήνιον» είχε και ο κ. Νικ. Παπαθεοδώρου σε άρθρο του στην «Ε» [4], στο οποίο αναφέρει ότι το κτίριο γκρεμίστηκε τελικά το 1978.
…………………………………………….
[1]. «Καφεζαχαροπλαστείο «Πανελλήνιον», ένας αθέατος μικρόκοσμος της νεότερης ιστορίας της Λάρισας, μελέτη της Κωνσταντίνας Κόντσα, αρχαιολόγου-κοινωνικής ανθρωπολόγου, Πρακτικά 7ου Συνεδρίου Λαρισαϊκών Σπουδών, του Ομίλου Φίλων της Θεσσαλικής Ιστορίας, Λάρισα 22 Οκτωβρίου 2011 (Λάρισα 2013), σελ. 240.
[2]. Εφημερίδα «Ελευθερία» Λάρισας, 27 Μαΐου 1976.
[3]. Σύμφωνα με την εγγονή του, εκ των δωρητών, Μήτσου Γάβρου, Κωνσταντίνα Κόντσα, η οποία συνέγραψε και τη μελέτη για το «Πανελλήνιον», από νεότερη εξέταση του καθρέπτη προέκυψε ότι η κορνίζα δεν είναι ξύλινη, αλλά από άλλο υλικό, πιθανώς γύψο.
[4]. «Ιχνηλατώντας την παλιά Λάρισα-53 δημοσιεύματα στην καθημερινή εφημερίδα της Λάρισας «Ελευθερία» κάθε Τετάρτη κατά το έτος 2014», Νικ. Παπαθεοδώρου, «Το Μέγαρον «Πανελλήνιον», 23 Ιουλίου 2014, σελ. 135-138.







