Η Παλιά Εθνική Οδός και ο Τάκης Ροδόπουλος

Άρθρο του Βαγγέλη Ρηγόπουλου

-Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής κι ο Τάκης Ροδόπουλος στα εγκαίνια (Από το «Στατιστικόν και Φωτογραφικόν Λεύκωμα Πεπραγμένων Νομού Λαρίσης – Εις όλους τους τομείς της διοικήσεως εν τω Νομώ Λαρίσης, κατά τα έτη 1951-1956» – Εκδοτικός οίκος Γ.Β. Δημητρακοπούλου Υιού – Λάρισα 1957»

 Μεγάλο γεγονός για έναν τόπο η ένταξή του σε εθνικά οδικά δίκτυα. Ειδικά στη μεταπολεμική και μετεμφυλιακή Ελλάδα. Μεγάλης σημασίας αποδείχθηκε και για τη Λάρισα η σύνδεσή της με την Εθνική Οδό Αθήνας – Θεσσαλονίκης. Σ’ αυτό συνετέλεσε κι ο πρόεδρος της Βουλής και σημαίνον στέλεχος της τότε κυβέρνησης Κωνσταντίνος (Τάκης) Ροδόπουλος. Γνωστός κι ως «μοχλός» του πρωθυπουργού Κωνσταντίνου Καραμανλή [1]. Γι’ αυτό και τα δύο εγκαίνια που έγιναν, το 1954 για την έναρξη των εργασιών και το 1959 για την ολοκλήρωση της Εθνικής Οδού προς Τέμπη -σήμερα ΠΑΘΕ πλέον- αναδείχθηκαν προπομποί για τη μετέπειτα ανάπτυξη της πόλης.

Τα εγκαίνια της έναρξης των έργων κατασκευής της οδού Λαρίσης-Τεμπών-Κατερίνης-Θεσσαλονίκης έγιναν το απόγευμα της Κυριακής 14 Φεβρουαρίου 1954, παρουσία του υπουργού Δημοσίων Έργων και μετέπειτα πρωθυπουργού, Κωνσταντίνου Καραμανλή, και του προέδρου της Βουλής, Τάκη Ροδόπουλου. Το σημείο των εγκαινίων ήταν η θέση «Γκαζέλα» [2] στη διασταύρωση της εθνικής οδού με τον δρόμο προς Συκούριο. Ο υπουργός Κων. Καραμανλής έφθασε στη Λάρισα στις 5.30 το πρωί (!) σιδηροδρομικώς κι αναχώρησε στη συνέχεια για τα Σέρβια Κοζάνης, όπου εγκαινίασε τη γέφυρα του Αλιάκμονα και μετά στην Κοζάνη εγκαινίασε την οδό Κοζάνης-Φλώρινας-Πτολεμαΐδας. Ο πρόεδρος της Βουλής ήρθε στη Λάρισα αεροπορικώς και το μεσημέρι οι βουλευτές της Λάρισας του παρέθεσαν γεύμα στο μπαρ ΣΕΚ, στον σιδηροδρομικό σταθμό Λάρισας. Αργά το μεσημέρι έγινε η επίσημη υποδοχή του υπουργού Κ. Καραμανλή στην είσοδο της πόλης, στη γέφυρα προς Γιάννουλη, με επικεφαλής τον Τάκη Ροδόπουλο, βουλευτές και νομάρχες από τη Λάρισα και τη Μαγνησία. Τα εγκαίνια έγιναν παρουσία όλων των πολιτικών και στρατιωτικών αρχών της περιοχής [3]. Όπως ανέφερε το σχετικό ρεπορτάζ, τα χωματουργικά έργα μέχρι τα Τέμπη θα έκανε η εταιρεία ΑΕΓΕΚ και τους εκβραχισμούς στην κοιλάδα των Τεμπών έχε αναλάβει το Τάγμα Μηχανικού της Στρατιάς.
Τα επίσημα εγκαίνια της εθνικής οδού, για την περιοχή της Λάρισας, έγιναν στις 4 Σεπτεμβρίου 1959 στη διασταύρωση Βόλου και Εθνικής οδού (σήμερα λεωφόρος Κ. Καραμανλή). Το πολιτικό πρόσωπο ήταν ο Τρικαλινός υπουργός Συγκοινωνιών και Δημοσίων Έργων της κυβέρνησης Κ. Καραμανλή, Σόλων Γκίκας. Όπως αναφέρει το ρεπορτάζ της «Ε» [4], εκείνη την ημέρα επικρατούσε νέφωση, φυσούσε δυνατός αέρας και άρχισε να βρέχει. Η τελετή, όμως, έγινε κανονικά. Στο μέσον του δρόμου είχε στηθεί εξέδρα σκεπασμένη με φύλλα δάφνης και κυανόλευκες ταινίες. Υπήρχαν η στρατιωτική Μουσική και η Φιλαρμονική του ΔΩΛ, στρατιωτικό τμήμα και μεταξύ όλων και οι υπάλληλοι των σταθμών ελέγχων διοδίων. Παρών ήταν κι ο αρχηγός της Αμερικανικής Οικονομικής Αποστολής Σίντνευ Τζακς, ο οποίος εκπροσώπησε τον αμερικανό πρέσβη Τζακς, οι νομάρχες της Θεσσαλίας και της Πιερίας, βουλευτές κ.λπ. Μεταξύ πολλών και ο διευθυντής των πρακτορείων της «Πουρφίνα» στην Ελλάδα Σταύρος Κελφόγλου, η οποία είχε αναλάβει πολλά βενζινάδικα της νέας εθνικής. Ο υπουργός Σ. Γκίκας είπε στην ομιλία ότι ο δρόμος προγραμματιζόταν να ολοκληρωθεί τέλη Οκτωβρίου του 1959 και η γέφυρα των Τεμπών τον Μάρτιο του 1960. Όμως, μετά από αιτήματα για διευκόλυνση των επισκεπτών της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης, παραδόθηκε δύο μήνες νωρίτερα, αλλά με την πρώτη στρώση της ασφάλτου. Επίσης, η κυκλοφορία στη γέφυρα των Τεμπών θα γινόταν με κάποιους περιορισμούς. Σημείωσε ότι ο στρατός κατασκεύασε το τμήμα 10 χιλιομέτρων εντός των Τεμπών και άλλα 8 χλμ. στο τμήμα Πλαταμώνας – Σιδηροδρομικός Σταθμός Λεπτοκαρυάς. Τα διόδια Τεμπών άρχισαν να λειτουργούν στις 5 το πρωί της επομένης των εγκαινίων και σύμφωνα με πρόχειρα στοιχεία πέρασαν 1.500 αυτοκίνητα την πρώτη ημέρα.
—————————————-
[1]. O «Μοχλός» ήταν το πολιτικό παρατσούκλι του Λαρισαίου Τάκη Ροδόπουλου (1896-1971), ο οποίος υπήρξε ένας από τους μακροβιότερους προέδρους της Βουλής των Ελλήνων και κορυφαίο στέλεχος της ΕΡΕ (Εθνική Ριζοσπαστική Ένωση) υπό την ηγεσία του Κωνσταντίνου Καραμανλή. Ο Ροδόπουλος (ο οποίος ήταν αδελφός του συγγραφέα Μ. Καραγάτση) απέκτησε αυτό το προσωνύμιο επειδή κατά την προδικτατορική περίοδο (κυρίως τη δεκαετία του 1950 και τις αρχές του 1960) θεωρούταν ο ισχυρότερος εσωκομματικός και κοινοβουλευτικός «μοχλός» ισορροπιών, ελέγχου και παραγωγής πολιτικής για την κυβέρνηση του Καραμανλή. Η σχέση τους πέρασε από διάφορες φάσεις, με τον Ροδόπουλο να αποτελεί κομβικό στήριγμα της παράταξης στη Βουλή, αλλά και έναν από τους ισχυρούς κομματάρχες της εποχής, με αυτόνομη επιρροή που επηρέαζε τις γενικότερες πολιτικές εξελίξεις (Βικιπαίδεια).
[2]. Εφημερίδα «Ελευθερία» Λάρισας, 16 Φεβρουαρίου 1954.
[3]. Παρών ήταν κι ο πρόεδρος του 15ου ΚΤΕΛ Λάρισας Β. Λεβέντης, ο μετέπειτα ιδρυτής -στις αρχές της δεκαετίας του ‘60- του ομώνυμου θρυλικού εστιατορίου της εθνικής οδού στον Άγιο Κωνσταντίνο Φθιώτιδας. Το εστιατόριο – ξενοδοχείο κ.λπ. έγινε το πιο γνωστό τοπόσημο-στέκι των διερχόμενων οδηγών της Εθνικής Οδού Λάρισας – Αθήνας. Έκλεισε αναγκαστικά, λόγω της απότομης πτώσης της κίνησης, όταν παραδόθηκε σε κυκλοφορία ο σημερινός ΠΑΘΕ.
[4]. Εφημερίδα «Ελευθερία» Λάρισας, 5 Σεπτεμβρίου 1959.

 

-Από τα εγκαίνια στη διασταύρωση Συκουρίου (Από το «Στατιστικόν και Φωτογραφικόν Λεύκωμα Πεπραγμένων Νομού Λαρίσης – Εις όλους τους τομείς της διοικήσεως εν τω Νομώ Λαρίσης, κατά τα έτη 1951-1956» – Εκδοτικός οίκος Γ.Β. Δημητρακοπούλου Υιού – Λάρισα 1957»

 

Η πόλη κρύβεται στις λεπτομέρειες

▶ Εκείνα τα μικρά πράγματα που κανείς δεν προσέχει (μέχρι να λείψουν…)

* Από τον Νικόλαο Σαρούκο

Κάποιες πόλεις προσπαθούν να δείξουν ότι είναι όμορφες. Φτιάχνουν πλατείες και φυτεύουν δέντρα, και τοποθετούν παγκάκια και πινακίδες. Και υπάρχουν πόλεις που απλώς προσέχουν τις λεπτομέρειες.
Ο κάτοικος συχνά δε βλέπει αυτές τις λεπτομέρειες.
Κι όμως, αυτές φτιάχνουν την εικόνα μιας πόλης. Η ταυτότητα δε βρίσκεται μόνο στο μεγάλο έργο, αλλά και στο πώς ανοίγει ένας κάδος, στο πώς γράφει μια πινακίδα, στο αν μπορείς να καθίσεις, να βρεις νερό ή να καταλάβεις γιατί ένας δρόμος ονομάζεται έτσι. Μικρά πράγματα, που ζούμε κάθε μέρα.

ΕΝΑΣ ΚΑΔΟΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΛΕΕΙ ΠΟΛΛΑ

Στη Λάρισα, οι κάδοι που ανοίγουν από την πλευρά του πεζοδρομίου και όχι προς τον δρόμο είναι μια τέτοια λεπτομέρεια. Κι όμως, είναι πολιτισμός. Είναι μια μικρή πρακτική επιλογή που λέει στον πολίτη: «Σε σκέφτηκα». Δε χρειάζεται να κατέβει στο οδόστρωμα. Η ποιότητα μιας πόλης είναι συχνά ακριβώς αυτό: να σκέφτεσαι τον άλλον πριν χρειαστεί να σου το ζητήσει.

Η ΠΙΝΑΚΙΔΑ ΔΕ ΔΕΙΧΝΕΙ ΜΟΝΟ ΤΟΝ ΔΡΟΜΟ

Μια πινακίδα δε χρειάζεται να γράφει μόνο «Οδός Τάδε». Μπορεί να εξηγεί ποιος ήταν ο άνθρωπος, γιατί υπάρχει το όνομά του και ποια ιστορία κρύβεται πίσω από αυτό. Το Ηράκλειο έχει αξιοποιήσει αυτήν την ιδέα, ενώ η Θεσσαλονίκη χρησιμοποιεί πινακίδες με ιστορικές πληροφορίες, QR codes και NFC. Ο δρόμος γίνεται και μικρό μάθημα ιστορίας. Όταν ο επισκέπτης μαθαίνει την ιστορία του δρόμου, η πόλη γίνεται τόπος που γνωρίζεις.

ΤΟ ΠΑΓΚΑΚΙ ΠΟΥ ΥΠΑΡΧΕΙ ΕΚΕΙ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ

Μέχρι να περπατήσεις δύο χιλιόμετρα με έναν ηλικιωμένο, κάποιον που κουράστηκε, ένα παγκάκι φαίνεται ασήμαντο. Είναι πού βρίσκεται: αν είναι στη σκιά, κοντά σε στάση, αν αφήνει χώρο για καρότσι ή αναπηρικό αμαξίδιο και αν είναι καθαρό και χρήσιμο.
Για έναν πεζό, μια δημόσια βρύση μπορεί να είναι η διαφορά ανάμεσα σε μια φιλική και μια αφιλόξενη πόλη.

ΚΑΙ ΥΣΤΕΡΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΠΕΖΟΔΡΟΜΙΑ

Εδώ η λεπτομέρεια μπορεί να γίνει παγίδα: ένα πεζοδρόμιο που σταματά ξαφνικά, μια ράμπα ΑμεΑ που οδηγεί σε παρκαρισμένο αυτοκίνητο, ένα δέντρο στη μέση της διαδρομής, ένας στύλος, ένα καπάκι φρεατίου που εξέχει, μια σπασμένη πλάκα. Όλα μικρά, μέχρι να περάσει από εκεί άνθρωπος με κινητική δυσκολία, μητέρα με καρότσι ή ηλικιωμένος. Τότε η μικρή λεπτομέρεια γίνεται μεγάλο πρόβλημα.
Ο πολιτισμός μιας πόλης δε μετριέται μόνο από τα τετραγωνικά μέτρα που πλακόστρωσε, αλλά και από το αν μπορεί να τα χρησιμοποιήσει ο άνθρωπος για τον οποίο τα έφτιαξε.

Η ΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΕΩΦΟΡΕΙΟΥ ΚΑΙ Η ΑΠΛΗ ΕΡΩΤΗΣΗ: ΠΟΤΕ ΕΡΧΕΤΑΙ;

Μια στάση μπορεί να έχει στέγαστρο. Έχει, όμως, καθίσματα, φωτισμό, σωστή πληροφόρηση; Ξέρει ο επιβάτης πότε περνά το επόμενο λεωφορείο; Μπορεί να περιμένει ένας ηλικιωμένος χωρίς να στέκεται όρθιος για είκοσι λεπτά; Και λειτουργεί όταν ο πολίτης τη χρειάζεται;
Μια πόλη δεν μπορεί να μιλά για τουρισμό, εξωστρέφεια, γιορτές και «ζωντανό κέντρο» και να θεωρεί αυτονόητο ότι κάποιες ημέρες η συγκοινωνία μπορεί να εξαφανίζεται. Τα Χριστούγεννα πολλοί θέλουν να μετακινηθούν και να κινηθούν χωρίς αυτοκίνητο. Όταν η συγκοινωνία περιορίζεται ή δε λειτουργεί, η μικρή λεπτομέρεια γίνεται μήνυμα: πόσο πραγματικά υπολογίζει η πόλη τη μετακίνησή σου; Σε μεγάλα αστικά κέντρα, όπως η Λάρισα και ο Βόλος, η αστική συγκοινωνία τα Χριστούγεννα απλώς δεν υφίσταται, ούτε σε μία-δύο γραμμές «κορμό» με αραιά δρομολόγια.

ΤΟ ΣΚΟΥΠΙΔΙ ΠΟΥ ΔΕ ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΕΙΝΑΙ, ΕΠΙΣΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Υπάρχουν λεπτομέρειες που όλοι βλέπουμε και προσποιούμαστε ότι δεν είδαμε: ένα σπασμένο καπάκι κάδου, ένα αυτοκόλλητο, ένα πρόχειρα κρεμασμένο καλώδιο, ένα αυτοκίνητο πάνω στη διάβαση, μια στραβή πινακίδα, ένα εγκαταλελειμμένο παγκάκι, ένα φωτιστικό που δε λειτουργεί, ένα σημείο πρασίνου γεμάτο σκουπίδια. Και φυσικά το γνωστό «θα το φτιάξουν». Ποιοι; Κάποιοι. Πότε; Κάποια στιγμή. Κι αυτό είναι μια μορφή αστικής φιλοσοφίας.

Η ΠΟΛΗ ΠΟΥ ΣΟΥ ΛΕΕΙ «ΣΕ ΒΛΕΠΩ»

Οι μεγάλες πόλεις δεν είναι μεγάλες επειδή έχουν πολλά κτίρια. Είναι μεγάλες επειδή έχουν επίγνωση του ανθρώπου που περπατά, οδηγεί, του παιδιού, του ηλικιωμένου, του επισκέπτη, του ανθρώπου με αναπηρία, του τουρίστα που δεν ξέρει πού βρίσκεται.
Αυτό φαίνεται στα μικρά: στην κατεύθυνση που ανοίγει ένας κάδος, στην πληροφορία μιας πινακίδας, στη σκιά ενός δέντρου, στο σημείο ενός παγκακιού, στο νερό και τον φωτισμό, στη λειτουργία της συγκοινωνίας, στο αν ένα πεζοδρόμιο είναι πραγματικά πεζοδρόμιο. Αυτά δεν είναι «λεπτομέρειες». Είναι η πόλη.

ΓΙΑΤΙ ΤΕΛΙΚΑ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΔΕ ΦΤΙΑΧΝΕΤΑΙ ΜΕ ΜΕΓΑΛΑ ΛΟΓΙΑ

Μιλάμε για έξυπνες και πράσινες πόλεις, βιώσιμη κινητικότητα, τουριστική ανάπτυξη και ποιότητα ζωής. Η αλήθεια, όμως, βρίσκεται πάντα στο πεζοδρόμιο. Εκεί φαίνεται αν σέβεται τον πεζό, τον επισκέπτη, τον ηλικιωμένο και τον άνθρωπο με αναπηρία.
Μια πόλη δε γίνεται καλύτερη μόνο όταν χτίζει κάτι μεγάλο. Γίνεται καλύτερη όταν διορθώνει κάτι μικρό. Το δύσκολο είναι να δεις αυτό που όλοι έχουν πάψει να βλέπουν. Το στραβό κάγκελο, την ξεθωριασμένη πινακίδα, τον κάδο που ανοίγει προς τη λάθος πλευρά, το παγκάκι που λείπει, το λεωφορείο που δεν περνά, τη ράμπα που δεν οδηγεί πουθενά.
Η πραγματική εικόνα μιας πόλης βρίσκεται εκεί. Όχι στα φυλλάδια, στις μακέτες ή στις παρουσιάσεις. Στις λεπτομέρειες. Και ίσως η πιο σημαντική λεπτομέρεια να είναι αυτή: να υπάρχει κάποιος που τις προσέχει. Διότι όταν μια πόλη αρχίζει να προσέχει τις μικρές λεπτομέρειες, σημαίνει ότι άρχισε να προσέχει και τους ανθρώπους της.
Και τότε, ναι. Αρχίζει να αποκτά ταυτότητα. Όχι επειδή το αποφάσισε. Αλλά επειδή το απέδειξε: Κάδο προς κάδο, πινακίδα προς πινακίδα, παγκάκι προς παγκάκι…

* Ο Νικόλαος Σαρούκος είναι προϊστάμενος Ελέγχου, Επιθεωρήσεων και Τουριστικής Ανάπτυξης Θεσσαλίας

 

Ματιές στο παρελθόν…

Ματιά στο παρελθόν: Παζάρι Λάρισας 1987-1988

1987, στο πάρκο Αλκαζάρ. Ήταν το προτελευταίο παζάρι της Λάρισας σε αυτόν τον χώρο. Αλλά, ήταν το τελευταίο ζωοπάζαρο. Γινόταν στο σημείο απέναντι από το γυμναστήριο βαρέων αθλημάτων, όπου σήμερα βρίσκονται γήπεδα μπάσκετ. Την επόμενη χρονιά δεν πραγματοποιήθηκε. Εξάλλου, οι ενδιαφερόμενοι πωλητές και αγοραστές είχαν μειωθεί αρκετά…

Ε.Ρ.

 

Οι προετοιμασίες, λίγο πριν αρχίσει το τελευταίο παζάρι της Λάρισας, στον χώρο του πάρκου Αλκαζάρ, το 1988. Ο κεντρικός δρόμος, όπως φαινόταν από την κορυφή των σκαλοπατιών. Από την επόμενη χρονιά το παζάρι «ξενιτεύτηκε»…
Ε. Ρ.

 

Το 1970 το πρώτο «σελφ-σέρβις» στη Λάρισα

ΑΡΧΕΙΑ ΚΑΙ ΜΝΗΜΕΣ ΤΗΣ ΛΑΡΙΣΑΣ

Η πρώτη διαφήμιση σούπερ μάρκετ – σελφ σέρβις στην «Ε» στις 31 Δεκεμβρίου 1970

 Ποιος, άραγε, χρησιμοποιεί ακόμη τη λέξη υπέρ-αγορά; Ελάχιστοι… «Σούπερ μάρκετ» είναι ο… σωστός όρος και η αγγλική διεθνής λέξη ελληνοποιήθηκε, δυστυχώς. Μάλιστα, οι Έλληνες το απλούστευσαν κι άλλο και το «σούπερ μάρκετ» έγινε απλά «μάρκετ» ή «σούπερ» μεταξύ των νοικοκυρών, για πιο σύντομη εκφορά. Κάποιοι, ελάχιστοι ρομαντικοί αντιδρώντες, το λένε και «μπακάλης» [1]. Το ελληνικότατο «παντοπώλης – παντοπωλείο» λίγοι το θυμούνται. Βεβαίως, η λέξη προσιδιάζει περισσότερο στη σημερινή μορφή ενός πολυκαταστήματος τροφίμων. Η ιδέα της υπέρ-αγοράς ήταν αμερικάνικη -φυσικά- του Κλάρενς Σόντερς [2] στην αλυσίδα καταστημάτων Piggly Wiggly. Στο Μέμφις το 1918. Το ίδιο και ο άλλος διεθνής όρος, το «σελφ σέρβις» (αυτοεξυπηρέτηση).

Στη Λάρισα, σχετικά νωρίς, εγκαινιάστηκε το 1970 το πρώτο σούπερ μάρκετ – σελφ σέρβις, υπό τη διεύθυνση των Γιακούλα-Φωτόπουλου, σύμφωνα με διαφημιστική καταχώρηση στην «Ε» [3]. Ήταν στις 28 Δεκεμβρίου 1970, στο ισόγειο του μεγάρου Κίττα, στη γωνία των οδών Κούμα και Παναγούλη, απέναντι, διαγωνίως, από το κτίριο του πρώην κινηματογράφου «Πάλλας». Σε άλλη διαφημιστική καταχώρηση στις 31 Δεκεμβρίου 1970 στην «Ε», αναφερόταν ότι: «Νοικοκυρές! Από τώρα πλέον όλοι οι δρόμοι θα σας οδηγούν στη μεγαλύτερη αγορά τροφίμων. Σούπερ μάρκετ. Το μεγαλύτερο και υπερμοντέρνο κατάστημα τροφίμων, που διαφέρει από όλα τ’ άλλα και που για πρώτη φορά σας προσφέρει την πραγματική καινοτομία της αυτοεξυπηρέτησης (self service) και σας απαλλάσσει από την ταλαιπωρία να γυρίζετε για να ολοκληρώσετε τα είδη που σας χρειάζονται. Το σούπερ μάρκετ σας τα προσφέρει όλα νοικοκυρές μου. Όλα τα είδη μας είναι εκλεκτής ποιότητας και προπάντων φθηνά. Επισκεφτείτε μας, έστω για μια φορά και θα παραλεχθείτε ότι πράγματι όλοι οι δρόμοι οδηγούν στη μεγάλη αγορά τροφίμων, σούπερ μάρκετ». Μάλιστα, όπως θυμούνται κάποιοι, η συγκεκριμένη υπέρ-αγορά πουλούσε και ψωμί.
Η προσπάθεια αυτή ήταν πρωτοποριακή και αυτό φαίνεται και από ρεπορτάζ της «Ε», έξι χρόνια μετά, στις 3 Αυγούστου 1976, του δημοσιογράφου Αλέκου Χατζηευθυμίου. Ακριβώς πριν 50 χρόνια, είχε τον εύγλωττο τίτλο «Σήμανε και για τη Λάρισα η ώρα των σούπερ μάρκετ». Τότε, λοιπόν, και για πρώτη φορά, επισημαινόταν ο «κίνδυνος» για τα τοπικά καταστήματα από την ίδρυση σούπερ μάρκετ, από μη ντόπιους επιχειρηματίες. Ανέφερε δε και τα εξής:
«Τον τελευταίο καιρό γίνονται σοβαρές συζητήσεις μεταξύ του εμπορικού και επαγγελματικού κόσμου της Λαρίσης, πάνω στο θέμα της ιδρύσεως και λειτουργίας στην πόλιν μας σούπερ μάρκετ από Αθηναίους επιχειρηματίες. Οι πληροφορίες λένε ότι μέσα στο προσεχές φθινόπωρο θα λειτουργήσουν τρία τουλάχιστον σούπερ μάρκετ και επισημαίνονται οι επιπτώσεις που θα προκύψουν για πολλά άλλα εμπορικά καταστήματα και παντοπωλεία. Με την ίδρυση και λειτουργία σούπερ μάρκετ στην αγορά της Λαρίσης θα πατήσουν πόδι ξένοι επιχειρηματίες. Πολλά από τα είδη που θα πωλούν αυτά τα υπερκαταστήματα, θα προσφέρωνται σε αισθητά χαμηλότερες τιμές. Θα είναι τα είδη «κράχτες» που θα προσελκύουν την πελατεία.
Η είδηση για λειτουργία στη Λάρισα σούπερ μάρκετ, έβαλε σε προβληματισμούς πολλούς εμπόρους και επαγγελματίες. Οι υπεραγορές αυτού του είδους με τα πλεονεκτήματα που προσφέρουν στο καταναλωτικό κοινό (τιμές χαμηλότερες, οικονομία χρόνου, ευχέρεια, εκλογή κ.λπ.) στέκουν υπεράνω συναγωνισμού, γιατί είναι μεγάλες και καλά οργανωμένες μονάδες. Δεν είναι, λοιπόν, αδικαιολόγητη η ανησυχία που εκφράζει μερίδα του εμπορικού κόσμου της Λαρίσης, για την επικείμενη «εισβολή» στην πόλη μας των μεγάλων αυτών επιχειρήσεων. Γιατί πραγματικά διαγράφεται ο κίνδυνος «Το μεγάλο ψάρι να φάη το μικρό». Μπορεί για πολλά καταστήματα να χτυπήση πένθιμα η καμπάνα. Οι έμποροι που επισημάνουν τον κίνδυνο, τα «σπάσιμο δηλαδή της αγοράς» από τα σούπερ μάρκετ, μιλούν τώρα για την ανάγκη οργανώσεως και δημιουργίας ανταγωνιστικών μονάδων. Γιατί, όπως απλά και σωστά υποστηρίζουν, διαφορετικά όχι μόνο θα «γονατίσουν» πολλά καταστήματα, αλλά και το χρήμα των Λαρισαίων, θα φεύγη από τη Λάρισα.
Βέβαιο πρέπει να θεωρήται ότι μέσα στη Λάρισα παράλληλη «συμβίωση» σούπερ μάρκετ και μικρών επιχειρήσεων (εμπορικών καταστημάτων, παντοπωλείων κ.λπ.) δε θα συνεχισθή για πολύ χρόνο. Τα σούπερ μάρκετ, όπως οργανώνονται, είναι σε θέση να προσφέρουν στο ευρύ καταναλωτικό κοινό τα πάντα: Τρόφιμα, καλλυντικά, ηλεκτρικές συσκευές, έτοιμα ενδύματα, χαρτικά, έπιπλα, κοσμήματα, φωτοοπτικά και είδη νεωτερισμών, παπούτσια και δερμάτινα γενικά είδη, ακόμη και έτοιμα γεύματα. Η μορφή αυτών των καταστημάτων τείνει να επικρατήση σ’ όλες τις μεγάλες πόλεις. Και η Λάρισα αποτελεί έναν από τους πρώτους στόχους μεγάλων τραστ των Αθηνών και της Θεσσαλονίκης…».
Κι όπως καταλήγει το ρεπορτάζ του Αργ. Παγαρτάνη «Το όλο «στήσιμο» στηρίχθηκε στην έμπνευση ενός και μόνο ανθρώπου, του Κλάρενς Σόντερς. Δεν είναι υπερβολή να υποστηρίξει κανείς ότι ένας μανάβης, αμόρφωτος μεν αλλά με τεράστιο επιχειρηματικό ένστικτο, άλλαξε τον τρόπο που ψωνίζει όλη η υφήλιος».
————————–
[1]. Μπακάλης (άμεσο δάνειο) από την τουρκική bakkal και αντίστοιχη αραβική (ΒΙΚΙΛΕΞΙΚΟ).
[2]. Οι σχετικές πληροφορίες από την ιστοσελίδα «Πρώτο θέμα» σε ρεπορτάζ του Αργύρη Παγαρτάνη στις 6 Ιουλίου 2026, με τίτλο «Ο άνθρωπος που έμαθε στον κόσμο να ψωνίζει μόνος του στο σούπερ μάρκετ».
[3]. Πληρωμένη καταχώρηση στην εφημερίδα «Ελευθερία» Λάρισας στις 27 Δεκεμβρίου 1970.

 

Ο προφητικός τίτλος της «Ε» στις 3 Αυγούστου 1976

 ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΑΣ (ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ 7/9/2026)

ΟΙ ΔΑΣΚΑΛΟΙ ΤΩΝ ΜΠΟΦΟΡ ΚΑΙ ΤΗΣ ΜΟΝΑΞΙΑΣ …

Πρωτοδιορίστηκα καθηγητής σε μιαν άκρη του Ιονίου, με την Ελλάδα να βιώνει ακόμη εποχές ΠΑΣΟΚ. Πώς το λέει η Διαμαντοπούλου; ΠΑΣΟΚ… Ωραία χρόνια! Πολύ ωραία όμως για να ’ναι αληθινά. Υπήρχε μια σχετική αβεβαιότητα καθώς ο Ανδρέας μπαινόβγαινε στα Νοσοκομεία, μετά όμως τον διαδέχθηκε ο Σημίτης και η Ελλάδα ξαναβρήκε τιμόνι γερό. Το σκάφος ξανάπιασε λιμάνι.

Ο διορισμός ήρθε τέλη Αυγούστου, αναπάντεχα, μα δεν το πολυσκέφτηκα. Το δασκαλίκι είναι αλκοολίκι. Έπειτα, ήταν και η μονιμότητα … Δεν άκουγα τίποτε και κανέναν. Οι επανειλημμένες εκκλήσεις του αφεντικού μου να μην αποδεχθώ αλλά να μείνω στη δουλειά και στα λογιστικά βιβλία και πως θα μού έκανε αύξηση, πήγαν στο βρόντο. Κέρδισα, έχασα, ποτές δεν το μέτρησα κι ας διδάσκω μαθηματικά. Στη ζωή πρέπει να είσαι κάτι σαν τον Λωτ. Πήρες μιαν απόφαση; Κοίτα μόνο μπροστά. Αν γυρίσεις πίσω, ρισκάρεις να γίνεις στήλη άλατος.

Κοιτάζω το κινητό μου… Ακόμη να με πάρει ο Άλκης …

Βαλίτσες όλες κι όλες δυο, ένα τιγκαρισμένο FIAT UNO, φύγαμε, πιάσαμε Λευκάδα κι από κει με φέρι μποτ για ορεινή Κεφαλονιά. Σεπτέμβρης μήνας, ζέστη, τουρισμός στο ζενίθ, αλλά σε πιο ανθρώπινα πλαίσια, το τουριστομάνι, όλη αυτή η τωρινή υστερία δεν υπήρχε. Όλα πιο απλά, πιο γνήσια. Σκέψου ότι στα χωριά υπήρχαν ακόμη πινακίδες «Rooms to let», ανορθόγραφες, προχειρογραμμένες με λαδομπογιά, πάνω σ’ ένα κομμάτι ξύλο καρφωμένο στο στύλο της ΔΕΗ.

Πρώτη δουλειά να βρω το σχολείο… Γυμνάσιον Μεσοβουνίων… Το όνομα ήταν δηλωτικό. Χαμένο στα βουνά, αλλά μια ομορφιά. Ανήκε σε κείνη τη γενιά των χιλιάδων διδακτηρίων που φύτεψε ανά την Ελλάδα το 1932 ο τότε Υπουργός Παιδείας, ο μετέπειτα «Γέρος», Γεώργιος Παπανδρέου. Εξαίσιο δείγμα επτανησιακής αρχιτεκτονικής, το διδακτήριο είχε γλιτώσει απ’ τον τρομερό σεισμό του 1953 που μετέτρεψε την Κεφαλονιά σε ερείπια, αλλά και απ’ τους εργολάβους με τα «κονέ» στην Κυβέρνηση που ευχαρίστως θα το … «ανοικοδομούσαν».

- Α, ρε Άλκη, γαμώτη μου … Θα πάρεις καμιά φορά τηλέφωνο;

Μικρός τόπος η επαρχία Ερύσσου (Βόρεια Κεφαλονιά), γνωρίσαμε σιγά - σιγά τους ανθρώπους της, την Κοινοτάρχη, τον αγροτικό γιατρό, τον ιδιοκτήτη και τους μόνιμους θαμώνες του καφενείου, – συνταξιούχοι του ΝΑΤ οι περισσότεροι που, ξέμπαρκοι πια, διηγούνταν λιμανίσιες ιστορίες απ’ τα … «ένδοξα» νιάτα τους. Άνθρωποι φιλόξενοι, μάς αγάπησαν, τους αγαπήσαμε, φιλοξενηθήκαμε, φάγαμε στα σπίτια τους, είπαμε κοινούς καημούς, εισχωρήσαμε στις συνήθειες του τόπου μα και στις ψυχές των ανθρώπων. Τρία χρόνια μαζί, μάς πόνεσαν, το νιώσαμε. Σου λέει, τούτος δα ο δασκαλάκος ήρθε από του διαόλου τη μάνα να φάει ένα κομμάτι ψωμί «εδεπά» και να ξεστραβώσει τα στραβάδια μας που όλη μέρα χαζεύουν στο Φισκάρδο με μια πετονιά στο χέρι … Και τ’ αγαπήσαμε πολύ εκείνα τα παιδιά, σαν κάθε δάσκαλος τους πρώτους μαθητές του. Και πρόκοψαν. Μπορεί από εξισώσεις Α’ και Β’ βαθμού που πάσχιζα τότε να τους βάλω στο κεφάλι να μην σκάμπαζαν, σίγουρα όμως έλυσαν την εξίσωση της ζωής … Χρόνια μετά, σε μια επίσκεψη στο Φισκάρδο τους καμάρωσα όλους, αντράκια πια και γυναίκες με κουτσούβελα, «ψημένα» παιδιά, νέοι επιχειρηματίες, άλλος με εστιατόριο, άλλος με «ενοικιαζόμενα» (που στο μεταξύ έγιναν… Airbnb), άλλος με επιχείρηση ενοικίασης σκαφών, με ό,τι θες.

- Α, ρε Άλκη, τι το’ χεις το τηλέφωνο;

Προς στιγμήν είπα να τον πάρω εγώ, μετά σκέφτηκα πως θα οδηγεί κι είπα «άστο καλύτερα». Λογικά θα κοντεύει Πειραιά …

Κεφαλονιά δεκαετία ’90 λοιπόν. Ο πρώτος μου μισθός κοντά 180 χιλιάρικα – για δραχμές μιλάμε. Καλά ήτανε. Παρά τη μόνιμη κλάψα των συνδικαλιστών της τοπικής ΕΛΜΕ, που απειλούσαν με απεργίες μέσα στις εξετάσεις, τα λεφτά έφταναν. Πλούσιοι δεν γίναμε, αλλά με 25.000 δραχμές έπιασα ένα ωραίο στούντιο με θέα στο λιμάνι με την αυτονόητη υποχρέωση να το αδειάζω κάθε 1η Ιουλίου, λόγω τουρισμού. Τώρα που το σκέφτομαι το ενοίκιο αντιστοιχούσε στο 13-14% του μισθού μου. Είχα κανονίσει να τρώω και σε μια ταβέρνα με τον μήνα, σούπερ μάρκετ φτηνό, βενζίνη 0,60 σημερινά ευρώ, περίσσευαν λεφτά. Τόσα που αντέξαμε και έναν μήνα απεργία, τότε που όλοι φώναζαν στον Αρσένη «Κάτσε καλά Γεράσιμε», μα που ν’ ακούσει το αγύριστο κεφαλονίτικο κεφάλι του;

Ο Άλκης, ο γιος μου, αναπληρωτής εκπαιδευτικός, ειδικότητος ΠΕ04, φυσικός, μού τηλεφώνησε επιτέλους από τον Πειραιά,. Όλα καλά, φόρτωσε το « Yaris» στο καράβι, ξεκίνησε για τον φετινό τόπο διορισμού του, τη Λέρο. «Ξανοιγόμαστε στο πέλαγος και μπορεί να χαθεί το σήμα, είπε, μην ανησυχείς» …

Ανησυχώ κι ας μην το δείχνω. Τα παιδιά έρχονται, φεύγουν, ταξιδεύουν, καράβια, τρένα αεροπλάνα, κι εσύ, πάνω απ’ το κινητό, μια μόνιμη αθέλητη ανησυχία… Στην τηλεόραση, για να τσιμπήσουν τηλεθέαση, παίζουν … «δράματα» με αναπληρωτές που αυτή την εποχή ταξιδεύουν για να στελεχώσουν τα σχολεία των νησιών. Υστερικές κραυγές, τεχνητή οργή και μύδροι εκφωνητών για τα νοίκια που είναι ο μισός μισθός! Δήμαρχοι εγκαλούνται και απολογούνται που δεν φρόντισαν για τη στέγη του δάσκαλου, τι αίσχος, τι ντροπή για τους κατοίκους, αλήθεια, τι κάνει τελικά η Κυβέρνηση ;

Α, ρε Άλκη, κι εσύ και οι φίλοι σου… Για κάνα τριήμερο θα γίνετε οι ήρωες της ημέρας στα πρωινάδικα, μετά θα ξεχαστείτε κι εσείς, γραμμένους σάς έχουν πουλάκια μου. Γι΄ αυτό κοίτα να την βολέψεις σαν και πέρυσι στους Λειψούς… Σπίτι μ’ άλλους δυο, μοιρασμένα έξοδα, λίγο ψάρεμα, κάνα ψαροντούφεκο, και μια πίτα πού και πού από καμιά μάνα μαθητή που σάς σκέφτεται… Κουτσά -στραβά θα βγει η χρονιά. Μην τους ακούς. Αυτοί που μιλάνε για σάς είναι τόσο άσχετοι που νομίζουν πως το πρόβλημα σας είναι ο μισθός, το χιλιάρικο που δεν φτάνει πουθενά για πουθενά …

Τι να τους πεις; Για τη μοναξιά του νησιού τους ατέλειωτους χειμώνες; Για τα υγρά δωμάτια που σάς φιλοξενούν και το αερόθερμο που παίρνετε αγκαλιά; Για τα μποφόρια που -ανάθεμα τον Αίολο τους – πάνε και πιάνουνε παραμονές Χριστουγέννων και σε κρατάνε όμηρο στο λιμάνι; Και τι να πεις για την κοπελιά, την φιλόλογο που τριαντάρησε και αναμετριέται με τις πρώτες ρυτίδες στον καθρέφτη κι αυτή δεν βρίσκει, γυρνώντας κάθε χρόνο από νησί σε νησί, άντρα να αγαπήσει, να κάνει οικογένεια… Σε ποιον να πεις για τα φιλόδοξα αγόρια μας, που στο Πανεπιστήμιο ονειρεύονταν καριέρες και διδακτορικά αλλά η ζωή και η πραγματικότητα τους έστειλε να κυνηγάνε μόρια στους Λειψούς; Σε ποιον για τις διαλυμένες οικογένειες που κάθε χρόνο περιμένουν μάταια μια μετάθεση … Το χαβά τους αυτοί, χίλια ο μισθός, πεντακόσια το ενοίκιο, αίσχος, ασίχος!

Εγώ στα είπα Άλκη … Ξανασκέψου το. Δεν συμφέρει πια το δασκαλίκι. Μείνε Λάρισα, τράβα Αθήνα, μια δουλειά θα την βρεις ρε συ, θα σού μένουν και λεφτά … Χαμένα λόγια. Αλλά μεγάλωσες κι εσύ σε οικογένεια εκπαιδευτικών, έτσι έμαθες, πήρες τον δρόμο τον … στραβό προς το δημοσιοϋπαλληλίκι …

Ο Άλκης ταξιδεύει για Λέρο κι εγώ είναι σα να ξαναβλέπω την ζωή μου σε ριμέικ. Το μετεωρολογικό δελτίο δίνει καλοτάξιδες θάλασσες, έχω ησυχάσει κάπως, είναι Σαββατόβραδο έβαλα κι ένα ποτό. Στην τηλεόραση στα εγκαίνια της ΔΕΘ ο Μητσοτάκης πάλι τάζει αυξήσεις, πεντακόσια ευρώ (μεικτά) προς δημοσίους υπαλλήλους εφόσον εκλεγεί, κι εγώ νιώθω μια θλίψη, ολοένα και μεγαλύτερη θλίψη, να μου βαραίνει την καρδιά …

ΑΛΕΞΗΣ ΚΑΛΕΣΗΣ

alexiskalessis@yahoo.g

 

Υπόγεια Φαρσάλων, 40 χρόνια στις μελέτες!

Αρχεία και Μνήμες της Λάρισας: Υπόγεια Φαρσάλων, 40 χρόνια στις μελέτες!

Πολύς κόσμος στα εγκαίνια της υπόγειας Φαρσάλων

(Από την «Ε» της 15ης Σεπτεμβρίου 1992)

 

 

Το πασάγιο της οδού Φαρσάλων, πριν διαμορφωθεί σε υπόγεια διάβαση (Φωτογραφικό αρχείο «Ε»)

 

Από τις αρχές της δεκαετίας του ‘50 υπήρχε η πίεση στην κυβέρνηση για την κατασκευή διάβασης στο πασάγιο της οδού Φαρσάλων. Τελικά εγκαινιάστηκε, ως υπόγεια, το 1992, 40 χρόνια μετά! Με αυτούς τους ρυθμούς γίνονταν τα έργα στην Ελλάδα τις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες. Η σκέψη πάει αυθορμήτως και στα συνεχή αιτήματα της Λάρισας για υπογείωση γραμμών ή άλλη τεχνική λύση (π.χ. κατασκευή υπόγειων διαβάσεων σε Βόλου κ.λπ.). Τα χρόνια περνούν και όλα είναι … «υπό μελέτη». Όπως προσφάτως ανακοινώθηκε για αρχική εκδήλωση ενδιαφέροντος αξιοποίησης μεγάλης έκτασης πέριξ του Σιδηροδρομικού Σταθμού Λάρισας.

Τα έργα για την κατασκευή του κόμβου στη Φαρσάλων φέρνουν στην επικαιρότητα τις μακροχρόνιες προσπάθειες να κατασκευασθεί ασφαλής οδός διάβασης των σιδηροδρομικών γραμμών. Εξάλλου, τον Αύγουστο του 1956 έγινε από το Υπουργείο Συγκοινωνιών και Δημοσίων Έργων η τροποποίηση του σχεδίου πόλης για την κατασκευή αερογέφυρας στο συγκεκριμένο σημείο. Με το πέρασμα των δεκαετιών προέκυψε υπόγεια. Από μελέτες σε μελέτες…

 

 

Στις 2 Νοεμβρίου 1955, σύμφωνα με την «Ε», ο νομομηχανικός Γεμενής απευθύνεται στο Υπουργείο Δημοσίων Έργων, επαναλαμβάνοντας το αίτημα να κατασκευασθεί αερογέφυρα. Παράλληλα, υπεβλήθη και η σχετική μελέτη. Ενδιαφέρον, όμως, είχε δείξει και η Δημοτική Αρχή και ο δήμαρχος Δημ. Χατζηγιάννης σε ταξίδι του στην Αθήνα είχε σχετικές επαφές. Στο μεταξύ, σύμφωνα με σχόλιο της «Ε» [1], κάτοικοι των συνοικιών μετά το πασάγιο ζητούν την κατασκευή αερογέφυρας ή υπόγειας σήραγγας. Στις 25 Νοεμβρίου 1955 [2] ήλθαν στη Λάρισα ανώτεροι υπηρεσιακοί παράγοντες του Υπουργείου Δημοσίων Έργων, οι οποίοι διαπίστωσαν την ανάγκη άμεσης εκτέλεσης του έργου. Στις 7 Δεκεμβρίου 1955 η «Ε» δημοσιεύει επιστολή του υπουργού Δημοσίων Έργων, Γεωργ. Ράλλη, με αφορμή τα σχόλια της «Ε» για την ανάγκη κατασκευής αερογέφυρας. Το Υπουργείο, ανέφερε, θα συνεργαστεί με τους ΣΕΚ για την εξασφάλιση της αναγκαίας πίστωσης. Στο γραφείο του νομομηχανικού ήρθε στις 16 Φεβρουαρίου 1956 (σύμφωνα με την «Ε» της 17ης Φεβρουαρίου) το έγγραφο προς τον Δήμο Λαρίσης να κάνει ενέργειες για τροποποίηση του σχεδίου πόλης στην περιοχή. Στις 2 Μαρτίου 1956 [3] το Δημοτικό Συμβούλιο ενέκρινε την τροποποίηση. Στις 10 Αυγούστου 1956 η «Ε» έγραψε ότι έφθασε το έγγραφο του Υπουργείου Συγκοινωνιών και Δημοσίων Έργων με το οποίο εγκρίθηκε η τροποποίηση του σχεδίου. Η απόφαση μεταβιβάστηκε στην αρμόδια διεύθυνση του Υπουργείου για να κάνει τη στατική μελέτη. Διευκρινιζόταν και πάλι ότι αυτό θα γινόταν «εφ’ όσον διατεθούν αι προς τούτο αναγκαιούσαι πιστώσεις»…

Παρόλα αυτά, διαβάζουμε στις 9 Μαρτίου 1957 στην «Ε» ότι εγκρίθηκε και πάλι η νέα μελέτη κατασκευής της αερογέφυρας και άρχισαν συνεννοήσεις μεταξύ ΣΕΚ και Δημοσίου για την κατανομή της δαπάνης! Ουδεμία εξέλιξη και τον Μάρτιο του 1958 [4], οπότε βρέθηκαν στη Λάρισα ανώτερα στελέχη των ΣΕΚ. Το έργο παρέμενε στάσιμο λόγω έλλειψης πιστώσεων. Τον Νοέμβριο της ίδιας χρονιάς [5] δημοσίευμα αποκαλύπτει ότι δεν πρόκειται να κατασκευαστεί αερογέφυρα στο πασάγιο της Φαρσάλων! Σε μεγάλο ρεπορτάζ του Δ.Ξ. (Δημήτρη Ξενάκη) στην «Ε» στις 24 Μαρτίου 1959 διαπιστώνεται και πάλι η ανάγκη κατασκευής ασφαλούς διάβασης των γραμμών. Αρκετά χρόνια μετά, στις 29 Ιανουαρίου 1970, η «Ε» αναφέρει σε ρεπορτάζ ότι, σύμφωνα με πληροφορίες, εγκαταλείπεται οριστικά η κατασκευή ανισόπεδης διάβασης στη Φαρσάλων. Το έργο κρίθηκε οικονομικά ασύμφορο και δύσκολο τεχνικά. Ξανά-μανά τα ίδια, όταν ο δήμαρχος Λαρίσης Θάνος Μεσσήνης [6] επιστρέφει από το Υπουργείο Δημοσίων Έργων με υπόσχεση ότι μελετάται, ανάμεσα σε διάφορες λύσεις, και η κατασκευή σιδερένιας αερογέφυρας! Στις 12 Νοεμβρίου 1976 η «Ε» σε ρεπορτάζ από το Δημοτικό Συμβούλιο αναφέρει ότι εγκρίθηκε η σύναψη οριστικών μελετών από το Υπουργείο Δημοσίων Έργων, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται η ανισόπεδος διάβαση της οδού Φαρσάλων, αλλά και η… υπόγεια διάβαση της οδού Βόλου!

Τα πράγματα σοβαρεύουν, όταν ο Λαρισαίος υφυπουργός Συντονισμού Γιώργος Σουφλιάς ανακοίνωσε μέσω της «Ε» [7] ότι θα κατασκευασθεί ανισόπεδος κόμβος στις γραμμές της οδού Φαρσάλων. Η δημοπράτηση του έργου θα γίνει μέχρι τις αρχές του 1981, με κόστος περίπου 150 εκατομμύρια δραχμές. Το επόμενο δημοσίευμα στις 15 Μαρτίου 1981 αναφέρει ότι αξιολογούνται μελέτες και προσφορές για την κατασκευή ανισόπεδης διάβασης. Στις 25 Ιουνίου 1981 [8] ο δήμαρχος Λάρισας Αριστ. Λαμπρούλης ανακοίνωσε στο Δημοτικό Συμβούλιο ότι εγκρίθηκε η δημοπράτηση του έργου κατασκευής αερογέφυρας στη Φαρσάλων. Στις 25 Φεβρουαρίου 1982 [9] το Δημοτικό Συμβούλιο διατύπωσε γνώμη υπέρ της κατασκευής άνω διαβάσεως στη Φαρσάλων.

Η μεγάλη ανατροπή ήρθε στις 28 Ιανουαρίου 1983 [10], όποτε το Δημοτικό Συμβούλιο αποφάσισε την κατασκευή υπόγειας διάβασης στη Φαρσάλων, κατά πλειοψηφία. Οριστικά πια, στις 14 Σεπτεμβρίου 1992, εγκαινιάστηκε η υπόγεια διάβαση από τον υπουργό Παιδείας, Γιώργο Σουφλιά, συνολικού κόστους 800 εκατομμυρίων δραχμών. Το έργο, μετά από τόσες παλινωδίες, είχε κατασκευαστεί σε χρόνο-ρεκόρ, 12 μηνών!

 

————————–

 

[1]. Εφημερίδα «Ελευθερία»

Λάρισας, 24 Νοεμβρίου 1955.

[2]. Εφημερίδα «Ελευθερία»,

26 Νοεμβρίου 1955.

[3]. Εφημερίδα «Ελευθερία»,

4 Μαρτίου 1956.

[4].Εφημερίδα «Ελευθερία»,

28 Μαρτίου 1958.

[5]. Εφημερίδα «Ελευθερία»,

29 Νοεμβρίου 1958.

[6]. Εφημερίδα «Ελευθερία»,

12 Σεπτεμβρίου 1970.

[7]. Εφημερίδα «Ελευθερία»,

5 Οκτωβρίου 1980.

[8]. Εφημερίδα «Ελευθερία»,

26 Ιουνίου 1981.

[9]. Εφημερίδα «Ελευθερία»,

27 Φεβρουαρίου 1982.

[10]. Εφημερίδα «Ελευθερία»,

29 Φεβρουαρίου 1983.

 

Το Σχόλιο της Δευτέρας Η Λάρισα που πια δε θυμάται…

Με αφορμή την επέτειο της 31ης Αυγούστου, ο Αλέξης Καλέσης γράφει για τη Λάρισα που αλλάζει και τη μνήμη που ξεθωριάζει

Στην οδό 31ης Αυγούστου οδηγούσα κι είχα πάρει κατεύθυνση προς Νέα Σμύρνη. Στον κόμβο της Σωκράτους, αντίκρισα ένα τεράστιο γκράφιτι – σύνθημα από τα πολλά που εμφανίζονται τελευταία στην πόλη με θέμα την ΑΕΛ. Ο τοίχος είχε βαφεί βυσσινί και ο «καλλιτέχνης» έγραφε τη φράση «ΑΕΛ- ΑΛΗΤΕΙΑ».

Δεν ξέρω τι είχε στο μυαλό του ο εμπνευστής του συνθήματος. Ελπίζω ότι δεν εξυμνεί την παραβατικότητα. Υποθέτω ότι υπονοεί περισσότερο μια στάση ζωής. Αλητεία ίσον μαγκιά, ίσον άρνηση της καθωσπρέπει συμπεριφοράς και ντεμέκ περηφάνια ότι εμείς, οι οπαδοί της ΑΕΛ, «δεν μπαίνουμε σε καλούπια», και στα παλιά μας τα παπούτσια οι κανόνες που το «σύστημα» έχει επιβάλει στους πολίτες.

Αν κάτσεις και το αναλύσεις η ΑΕΛ, μ’ όλη της την κατρακύλα, εξακολουθεί να μονοπωλεί το ενδιαφέρον σ’ αυτήν την πόλη. Η ζωή στη σύγχρονη Λάρισα κινείται γύρω από το ΑΕΛ FC Arena, τα καφέ, τα τσιπουράδικα, τα ψώνια στου Ζάρα, τα γεμάτα κουρεία και νυχάδικα. Οι σημερινοί Λαρισαίοι κατακλύζουν το Κηποθέατρο, αποθεώνουν και λικνίζονται στους ρυθμούς της λαϊκής αοιδού νέας κοπής Ιουλίας Καλλιμάνη ή …πληρώνουν πρόθυμα τον «λογαριασμό» της έτερης μοδάτης αοιδού Κατερίνας Λιόλιου. Και σιγά μην κάτσει να σκάσει για «βαθύτερα» θέματα.

Πόλη σύγχρονη, ζωντανή και πάντα μποέμικη η Λάρισα, όπως και οι περισσότερες σημερινές πόλεις, δεν ασχολείται με το παρελθόν της. Ποιος να θυμηθεί σήμερα, Δευτέρα 31 Αυγούστου 2026, ότι είναι η επέτειος απελευθέρωσης της Λάρισας από τον οθωμανικό ζυγό; Ποιος αναλογίζεται πως η Νέα Σμύρνη ονομάστηκε έτσι σε ανάμνηση της χαμένης Πατρίδας, της Σμύρνης που παραδόθηκε στις φλόγες κατά τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922; Κι ο Σκαρλάτος Σούτσος, στον οποίο αφιερώσαμε έναν κεντρικό δρόμο, είναι για τους σημερινούς πιο πολύ ένα περίεργο και κάπως αστείο όνομα – ούτε καν σκέψη ότι πρόκειται για τον Στρατηγό που μπήκε με τον στρατό του στην πόλη το 1881, θέτοντας τέρμα στην τουρκική κατάκτηση που διάρκεσε τετρακόσια ενενήντα πέντε ακριβώς χρόνια.

Και δεν είναι μόνο ο Σούτσος. Πόσοι σημερινοί ξέρουν γιατί υπάρχει οδός 23ης Οκτωβρίου – ημερομηνία απελευθέρωσής μας από τους Γερμανούς; Πόσοι, περνώντας από την Κεντρική πλατεία, σκέφτονται ότι αυτή η Λάρισα των σημερινών σύγχρονων υποδομών ήταν κάποτε μια «τουρκόπολη» πνιγμένη στη λάσπη, τα σκουπίδια, την αμορφωσιά, τις ασθένειες, τις προλήψεις και την ανατολίτικη ακινησία; Πόσοι αναλογίζονται ότι ο Πηνειός, αυτό το ποτάμι που διασχίζουμε καθημερινά, κυλάει αδιατάρακτα από τα χρόνια του Ομήρου τουλάχιστον, που τον αναφέρει στα έπη του; Πόσοι Λαρισαίοι γνωρίζουν σήμερα ότι πολλούς από τους προπάππους τους, τους έφεραν εδώ οι Τούρκοι καμιά τετρακοσαριά χρόνια πριν, από το Ικόνιο της Μικράς Ασίας, θέλοντας να αλλοιώσουν το ελληνικό – χριστιανικό στοιχείο που κυριαρχούσε τα πρώτα χρόνια της οθωμανικής κατάκτησης;

Μάλλον λίγοι. Τι τα θες; Η καθημερινότητα έχει άλλα προβλήματα. Το πρωί δουλειά, μετά ψώνια, παιδιά, σχολεία, λογαριασμοί, κίνηση, ένα γρήγορο καφέ και, αν περισσέψει χρόνος, καμιά βόλτα στο ποτάμι. Δεν μπορείς να ζητάς από τον άνθρωπο που τρέχει όλη μέρα να θυμάται τον Σούτσο, τον Κουμουνδούρο, τον Παπαναστασίου και τις διοικητικές μεταβολές της Θεσσαλίας. Αλλά από του σημείου αυτού μέχρι την πλήρη άγνοια βασικών ιστορικών πτυχών της πόλης η απόσταση είναι μεγάλη.

Και κάπως έτσι, η πόλη που είχε πίσω της αιώνες ιστορίας κινδυνεύει να γίνει για τα παιδιά μας απλώς το σκηνικό μέσα στο οποίο μεγάλωσαν. Θα ξέρουν πού είναι το Arena, πού έχει καλό brunch, ποιο μαγαζί κάνει τα καλύτερα burgers και ποια τραγουδίστρια έρχεται το καλοκαίρι στο Κηποθέατρο. Αλλά δύσκολα θα ξέρουν ποιος ήταν ο Σούτσος ή γιατί ο δρόμος λέγεται 31ης Αυγούστου.

Κάθε γενιά ξεχνάει πράγματα, αλλά οι σημερινές έχουν πάρει κανονικά σφουγγάρι και σβήνουν αβέρτα. Γενιές βιαστικές, ανυπόμονες, που δε διαβάζουν παρά τίτλους στο κινητό, που δεν κάθονται να ακούσουν και να πάρουν τη σκυτάλη από τους προηγούμενους. Άλλαξε και η ζωή. Κάποτε καθόταν η οικογένεια στο τραπέζι. Έμπαινε στην κουβέντα ο παππούς. Έλεγε μια ιστορία από την Κατοχή, κάποιος τον διέκοπτε, η γιαγιά διόρθωνε τις λεπτομέρειες, ο πατέρας θυμόταν κάτι άλλο και κάπως έτσι, χωρίς να το καταλάβεις, μάθαινες την ιστορία της οικογένειας και της πόλης. Όχι με ημερομηνίες και σχολικά βοηθήματα. Με πρόσωπα.

Τώρα ο παππούς μπορεί να κάθεται απέναντι και ο εγγονός να βλέπει TikTok. Η μάνα να φωνάζει «έλα να φας» και ο γιος να απαντάει «σε λίγο». Ο πατέρας να κοιτάζει το κινητό του, ο μικρός το δικό του και η τηλεόραση να παίζει μόνη της στο βάθος. Κάπως έτσι χάνονται και οι ιστορίες. Όχι επειδή κάποιος αποφάσισε να τις πετάξει, αλλά επειδή δε βρέθηκε ο χρόνος να τις πει. Και η ιστορία, αν δεν την πεις, πεθαίνει.

Έτσι, για τις σημερινές και μελλοντικές γενιές Λαρισαίων δεν υπήρξαν ποτέ οι παλιές γειτονιές και τα σπίτια με τις αυλές, παρά μονάχα πολυκατοικίες ομοιόμορφες, στοιβαγμένες στη σειρά σε ένα αδιάφορο σύνολο. Σ’ αυτές μέσα γεννήθηκαν, αυτές αντίκρισαν, αυτές ξέρουν. Δεν υπάρχουν τα παλιά συνοικιακά μαγαζιά, δεν υπάρχουν γειτόνοι που συνομιλούν στις πόρτες, αραιές πια οι ανθρώπινες σχέσεις. Και οι δρόμοι έχουν ονόματα που είναι απλώς διευθύνσεις, δεν έχουν καμιά ιστορική αναφορά. Η 31η Αυγούστου είναι ένα σημαίνον κενό σημαινομένου, κενό περιεχομένου. Το Φρούριο είναι εκεί που πάμε για καφέ, και το Αρχαίο Θέατρο ένα ωραίο σκηνικό για «ινσταγκραμικές» φωτογραφίες.

Μη ρωτάς αν μπορεί κάτι να αλλάξει. Δύσκολο πράγμα, ειδικά για πόλεις σαν τη Λάρισα που ακόμη και το τελευταίο, το μοναδικό εναπομείναν οθωμανικό σπίτι της, στην οδό Σεφέρη, το έχει αφήσει στην τύχη του να καταρρέει. Η Λάρισα, μια από τις αρχαιότερες πόλεις της Ευρώπης, είναι δυστυχώς μια πόλη χωρίς μνήμη. Πόλη όμορφη, ζωντανή, μοντέρνα, γεμάτη καφέ, μουσικές και φώτα, πόλη που διαρκώς εκσυγχρονίζεται, αλλά και πόλη δίχως ρίζες.

Γυρίζοντας προς τη Νέα Σμύρνη, ξανασκέφτηκα το βυσσινί σύνθημα στον τοίχο: «ΑΕΛ – ΑΛΗΤΕΙΑ». Ίσως ο άγνωστος που το έγραψε να ήθελε να μιλήσει για την ανυπακοή, για τη μαγκιά, για την άρνηση να μπει κανείς σε καλούπια. Αν είναι έτσι, ας κρατήσουμε τουλάχιστον μία μορφή «αλητείας»: την αλητεία απέναντι στη λήθη. Την άρνηση να δεχτούμε πως ό,τι δεν προλάβαμε να μάθουμε δεν έχει σημασία.

Γιατί η Λάρισα δεν αρχίζει σήμερα. Δεν αρχίζει από το Arena, ούτε από τα καφέ και τα νυχτερινά μαγαζιά. Υπήρχε πολύ πριν από εμάς και, αν σταθούμε τυχεροί, θα υπάρχει πολύ μετά από εμάς. Το μόνο που μας ζητά είναι να μη γίνουμε η γενιά που θα παραδώσει στα παιδιά της μια πόλη και θα ξεχάσει να τους παραδώσει μαζί και την ιστορία της.

 

ΑΛΕΞΗΣ ΚΑΛΕΣΗΣ

alexiskalessis@yahoo.gr