Το 1970 το πρώτο «σελφ-σέρβις» στη Λάρισα

ΑΡΧΕΙΑ ΚΑΙ ΜΝΗΜΕΣ ΤΗΣ ΛΑΡΙΣΑΣ

Η πρώτη διαφήμιση σούπερ μάρκετ – σελφ σέρβις στην «Ε» στις 31 Δεκεμβρίου 1970

 Ποιος, άραγε, χρησιμοποιεί ακόμη τη λέξη υπέρ-αγορά; Ελάχιστοι… «Σούπερ μάρκετ» είναι ο… σωστός όρος και η αγγλική διεθνής λέξη ελληνοποιήθηκε, δυστυχώς. Μάλιστα, οι Έλληνες το απλούστευσαν κι άλλο και το «σούπερ μάρκετ» έγινε απλά «μάρκετ» ή «σούπερ» μεταξύ των νοικοκυρών, για πιο σύντομη εκφορά. Κάποιοι, ελάχιστοι ρομαντικοί αντιδρώντες, το λένε και «μπακάλης» [1]. Το ελληνικότατο «παντοπώλης – παντοπωλείο» λίγοι το θυμούνται. Βεβαίως, η λέξη προσιδιάζει περισσότερο στη σημερινή μορφή ενός πολυκαταστήματος τροφίμων. Η ιδέα της υπέρ-αγοράς ήταν αμερικάνικη -φυσικά- του Κλάρενς Σόντερς [2] στην αλυσίδα καταστημάτων Piggly Wiggly. Στο Μέμφις το 1918. Το ίδιο και ο άλλος διεθνής όρος, το «σελφ σέρβις» (αυτοεξυπηρέτηση).

Στη Λάρισα, σχετικά νωρίς, εγκαινιάστηκε το 1970 το πρώτο σούπερ μάρκετ – σελφ σέρβις, υπό τη διεύθυνση των Γιακούλα-Φωτόπουλου, σύμφωνα με διαφημιστική καταχώρηση στην «Ε» [3]. Ήταν στις 28 Δεκεμβρίου 1970, στο ισόγειο του μεγάρου Κίττα, στη γωνία των οδών Κούμα και Παναγούλη, απέναντι, διαγωνίως, από το κτίριο του πρώην κινηματογράφου «Πάλλας». Σε άλλη διαφημιστική καταχώρηση στις 31 Δεκεμβρίου 1970 στην «Ε», αναφερόταν ότι: «Νοικοκυρές! Από τώρα πλέον όλοι οι δρόμοι θα σας οδηγούν στη μεγαλύτερη αγορά τροφίμων. Σούπερ μάρκετ. Το μεγαλύτερο και υπερμοντέρνο κατάστημα τροφίμων, που διαφέρει από όλα τ’ άλλα και που για πρώτη φορά σας προσφέρει την πραγματική καινοτομία της αυτοεξυπηρέτησης (self service) και σας απαλλάσσει από την ταλαιπωρία να γυρίζετε για να ολοκληρώσετε τα είδη που σας χρειάζονται. Το σούπερ μάρκετ σας τα προσφέρει όλα νοικοκυρές μου. Όλα τα είδη μας είναι εκλεκτής ποιότητας και προπάντων φθηνά. Επισκεφτείτε μας, έστω για μια φορά και θα παραλεχθείτε ότι πράγματι όλοι οι δρόμοι οδηγούν στη μεγάλη αγορά τροφίμων, σούπερ μάρκετ». Μάλιστα, όπως θυμούνται κάποιοι, η συγκεκριμένη υπέρ-αγορά πουλούσε και ψωμί.
Η προσπάθεια αυτή ήταν πρωτοποριακή και αυτό φαίνεται και από ρεπορτάζ της «Ε», έξι χρόνια μετά, στις 3 Αυγούστου 1976, του δημοσιογράφου Αλέκου Χατζηευθυμίου. Ακριβώς πριν 50 χρόνια, είχε τον εύγλωττο τίτλο «Σήμανε και για τη Λάρισα η ώρα των σούπερ μάρκετ». Τότε, λοιπόν, και για πρώτη φορά, επισημαινόταν ο «κίνδυνος» για τα τοπικά καταστήματα από την ίδρυση σούπερ μάρκετ, από μη ντόπιους επιχειρηματίες. Ανέφερε δε και τα εξής:
«Τον τελευταίο καιρό γίνονται σοβαρές συζητήσεις μεταξύ του εμπορικού και επαγγελματικού κόσμου της Λαρίσης, πάνω στο θέμα της ιδρύσεως και λειτουργίας στην πόλιν μας σούπερ μάρκετ από Αθηναίους επιχειρηματίες. Οι πληροφορίες λένε ότι μέσα στο προσεχές φθινόπωρο θα λειτουργήσουν τρία τουλάχιστον σούπερ μάρκετ και επισημαίνονται οι επιπτώσεις που θα προκύψουν για πολλά άλλα εμπορικά καταστήματα και παντοπωλεία. Με την ίδρυση και λειτουργία σούπερ μάρκετ στην αγορά της Λαρίσης θα πατήσουν πόδι ξένοι επιχειρηματίες. Πολλά από τα είδη που θα πωλούν αυτά τα υπερκαταστήματα, θα προσφέρωνται σε αισθητά χαμηλότερες τιμές. Θα είναι τα είδη «κράχτες» που θα προσελκύουν την πελατεία.
Η είδηση για λειτουργία στη Λάρισα σούπερ μάρκετ, έβαλε σε προβληματισμούς πολλούς εμπόρους και επαγγελματίες. Οι υπεραγορές αυτού του είδους με τα πλεονεκτήματα που προσφέρουν στο καταναλωτικό κοινό (τιμές χαμηλότερες, οικονομία χρόνου, ευχέρεια, εκλογή κ.λπ.) στέκουν υπεράνω συναγωνισμού, γιατί είναι μεγάλες και καλά οργανωμένες μονάδες. Δεν είναι, λοιπόν, αδικαιολόγητη η ανησυχία που εκφράζει μερίδα του εμπορικού κόσμου της Λαρίσης, για την επικείμενη «εισβολή» στην πόλη μας των μεγάλων αυτών επιχειρήσεων. Γιατί πραγματικά διαγράφεται ο κίνδυνος «Το μεγάλο ψάρι να φάη το μικρό». Μπορεί για πολλά καταστήματα να χτυπήση πένθιμα η καμπάνα. Οι έμποροι που επισημάνουν τον κίνδυνο, τα «σπάσιμο δηλαδή της αγοράς» από τα σούπερ μάρκετ, μιλούν τώρα για την ανάγκη οργανώσεως και δημιουργίας ανταγωνιστικών μονάδων. Γιατί, όπως απλά και σωστά υποστηρίζουν, διαφορετικά όχι μόνο θα «γονατίσουν» πολλά καταστήματα, αλλά και το χρήμα των Λαρισαίων, θα φεύγη από τη Λάρισα.
Βέβαιο πρέπει να θεωρήται ότι μέσα στη Λάρισα παράλληλη «συμβίωση» σούπερ μάρκετ και μικρών επιχειρήσεων (εμπορικών καταστημάτων, παντοπωλείων κ.λπ.) δε θα συνεχισθή για πολύ χρόνο. Τα σούπερ μάρκετ, όπως οργανώνονται, είναι σε θέση να προσφέρουν στο ευρύ καταναλωτικό κοινό τα πάντα: Τρόφιμα, καλλυντικά, ηλεκτρικές συσκευές, έτοιμα ενδύματα, χαρτικά, έπιπλα, κοσμήματα, φωτοοπτικά και είδη νεωτερισμών, παπούτσια και δερμάτινα γενικά είδη, ακόμη και έτοιμα γεύματα. Η μορφή αυτών των καταστημάτων τείνει να επικρατήση σ’ όλες τις μεγάλες πόλεις. Και η Λάρισα αποτελεί έναν από τους πρώτους στόχους μεγάλων τραστ των Αθηνών και της Θεσσαλονίκης…».
Κι όπως καταλήγει το ρεπορτάζ του Αργ. Παγαρτάνη «Το όλο «στήσιμο» στηρίχθηκε στην έμπνευση ενός και μόνο ανθρώπου, του Κλάρενς Σόντερς. Δεν είναι υπερβολή να υποστηρίξει κανείς ότι ένας μανάβης, αμόρφωτος μεν αλλά με τεράστιο επιχειρηματικό ένστικτο, άλλαξε τον τρόπο που ψωνίζει όλη η υφήλιος».
————————–
[1]. Μπακάλης (άμεσο δάνειο) από την τουρκική bakkal και αντίστοιχη αραβική (ΒΙΚΙΛΕΞΙΚΟ).
[2]. Οι σχετικές πληροφορίες από την ιστοσελίδα «Πρώτο θέμα» σε ρεπορτάζ του Αργύρη Παγαρτάνη στις 6 Ιουλίου 2026, με τίτλο «Ο άνθρωπος που έμαθε στον κόσμο να ψωνίζει μόνος του στο σούπερ μάρκετ».
[3]. Πληρωμένη καταχώρηση στην εφημερίδα «Ελευθερία» Λάρισας στις 27 Δεκεμβρίου 1970.

 

Ο προφητικός τίτλος της «Ε» στις 3 Αυγούστου 1976

 ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΑΣ (ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ 7/9/2026)

ΟΙ ΔΑΣΚΑΛΟΙ ΤΩΝ ΜΠΟΦΟΡ ΚΑΙ ΤΗΣ ΜΟΝΑΞΙΑΣ …

Πρωτοδιορίστηκα καθηγητής σε μιαν άκρη του Ιονίου, με την Ελλάδα να βιώνει ακόμη εποχές ΠΑΣΟΚ. Πώς το λέει η Διαμαντοπούλου; ΠΑΣΟΚ… Ωραία χρόνια! Πολύ ωραία όμως για να ’ναι αληθινά. Υπήρχε μια σχετική αβεβαιότητα καθώς ο Ανδρέας μπαινόβγαινε στα Νοσοκομεία, μετά όμως τον διαδέχθηκε ο Σημίτης και η Ελλάδα ξαναβρήκε τιμόνι γερό. Το σκάφος ξανάπιασε λιμάνι.

Ο διορισμός ήρθε τέλη Αυγούστου, αναπάντεχα, μα δεν το πολυσκέφτηκα. Το δασκαλίκι είναι αλκοολίκι. Έπειτα, ήταν και η μονιμότητα … Δεν άκουγα τίποτε και κανέναν. Οι επανειλημμένες εκκλήσεις του αφεντικού μου να μην αποδεχθώ αλλά να μείνω στη δουλειά και στα λογιστικά βιβλία και πως θα μού έκανε αύξηση, πήγαν στο βρόντο. Κέρδισα, έχασα, ποτές δεν το μέτρησα κι ας διδάσκω μαθηματικά. Στη ζωή πρέπει να είσαι κάτι σαν τον Λωτ. Πήρες μιαν απόφαση; Κοίτα μόνο μπροστά. Αν γυρίσεις πίσω, ρισκάρεις να γίνεις στήλη άλατος.

Κοιτάζω το κινητό μου… Ακόμη να με πάρει ο Άλκης …

Βαλίτσες όλες κι όλες δυο, ένα τιγκαρισμένο FIAT UNO, φύγαμε, πιάσαμε Λευκάδα κι από κει με φέρι μποτ για ορεινή Κεφαλονιά. Σεπτέμβρης μήνας, ζέστη, τουρισμός στο ζενίθ, αλλά σε πιο ανθρώπινα πλαίσια, το τουριστομάνι, όλη αυτή η τωρινή υστερία δεν υπήρχε. Όλα πιο απλά, πιο γνήσια. Σκέψου ότι στα χωριά υπήρχαν ακόμη πινακίδες «Rooms to let», ανορθόγραφες, προχειρογραμμένες με λαδομπογιά, πάνω σ’ ένα κομμάτι ξύλο καρφωμένο στο στύλο της ΔΕΗ.

Πρώτη δουλειά να βρω το σχολείο… Γυμνάσιον Μεσοβουνίων… Το όνομα ήταν δηλωτικό. Χαμένο στα βουνά, αλλά μια ομορφιά. Ανήκε σε κείνη τη γενιά των χιλιάδων διδακτηρίων που φύτεψε ανά την Ελλάδα το 1932 ο τότε Υπουργός Παιδείας, ο μετέπειτα «Γέρος», Γεώργιος Παπανδρέου. Εξαίσιο δείγμα επτανησιακής αρχιτεκτονικής, το διδακτήριο είχε γλιτώσει απ’ τον τρομερό σεισμό του 1953 που μετέτρεψε την Κεφαλονιά σε ερείπια, αλλά και απ’ τους εργολάβους με τα «κονέ» στην Κυβέρνηση που ευχαρίστως θα το … «ανοικοδομούσαν».

- Α, ρε Άλκη, γαμώτη μου … Θα πάρεις καμιά φορά τηλέφωνο;

Μικρός τόπος η επαρχία Ερύσσου (Βόρεια Κεφαλονιά), γνωρίσαμε σιγά - σιγά τους ανθρώπους της, την Κοινοτάρχη, τον αγροτικό γιατρό, τον ιδιοκτήτη και τους μόνιμους θαμώνες του καφενείου, – συνταξιούχοι του ΝΑΤ οι περισσότεροι που, ξέμπαρκοι πια, διηγούνταν λιμανίσιες ιστορίες απ’ τα … «ένδοξα» νιάτα τους. Άνθρωποι φιλόξενοι, μάς αγάπησαν, τους αγαπήσαμε, φιλοξενηθήκαμε, φάγαμε στα σπίτια τους, είπαμε κοινούς καημούς, εισχωρήσαμε στις συνήθειες του τόπου μα και στις ψυχές των ανθρώπων. Τρία χρόνια μαζί, μάς πόνεσαν, το νιώσαμε. Σου λέει, τούτος δα ο δασκαλάκος ήρθε από του διαόλου τη μάνα να φάει ένα κομμάτι ψωμί «εδεπά» και να ξεστραβώσει τα στραβάδια μας που όλη μέρα χαζεύουν στο Φισκάρδο με μια πετονιά στο χέρι … Και τ’ αγαπήσαμε πολύ εκείνα τα παιδιά, σαν κάθε δάσκαλος τους πρώτους μαθητές του. Και πρόκοψαν. Μπορεί από εξισώσεις Α’ και Β’ βαθμού που πάσχιζα τότε να τους βάλω στο κεφάλι να μην σκάμπαζαν, σίγουρα όμως έλυσαν την εξίσωση της ζωής … Χρόνια μετά, σε μια επίσκεψη στο Φισκάρδο τους καμάρωσα όλους, αντράκια πια και γυναίκες με κουτσούβελα, «ψημένα» παιδιά, νέοι επιχειρηματίες, άλλος με εστιατόριο, άλλος με «ενοικιαζόμενα» (που στο μεταξύ έγιναν… Airbnb), άλλος με επιχείρηση ενοικίασης σκαφών, με ό,τι θες.

- Α, ρε Άλκη, τι το’ χεις το τηλέφωνο;

Προς στιγμήν είπα να τον πάρω εγώ, μετά σκέφτηκα πως θα οδηγεί κι είπα «άστο καλύτερα». Λογικά θα κοντεύει Πειραιά …

Κεφαλονιά δεκαετία ’90 λοιπόν. Ο πρώτος μου μισθός κοντά 180 χιλιάρικα – για δραχμές μιλάμε. Καλά ήτανε. Παρά τη μόνιμη κλάψα των συνδικαλιστών της τοπικής ΕΛΜΕ, που απειλούσαν με απεργίες μέσα στις εξετάσεις, τα λεφτά έφταναν. Πλούσιοι δεν γίναμε, αλλά με 25.000 δραχμές έπιασα ένα ωραίο στούντιο με θέα στο λιμάνι με την αυτονόητη υποχρέωση να το αδειάζω κάθε 1η Ιουλίου, λόγω τουρισμού. Τώρα που το σκέφτομαι το ενοίκιο αντιστοιχούσε στο 13-14% του μισθού μου. Είχα κανονίσει να τρώω και σε μια ταβέρνα με τον μήνα, σούπερ μάρκετ φτηνό, βενζίνη 0,60 σημερινά ευρώ, περίσσευαν λεφτά. Τόσα που αντέξαμε και έναν μήνα απεργία, τότε που όλοι φώναζαν στον Αρσένη «Κάτσε καλά Γεράσιμε», μα που ν’ ακούσει το αγύριστο κεφαλονίτικο κεφάλι του;

Ο Άλκης, ο γιος μου, αναπληρωτής εκπαιδευτικός, ειδικότητος ΠΕ04, φυσικός, μού τηλεφώνησε επιτέλους από τον Πειραιά,. Όλα καλά, φόρτωσε το « Yaris» στο καράβι, ξεκίνησε για τον φετινό τόπο διορισμού του, τη Λέρο. «Ξανοιγόμαστε στο πέλαγος και μπορεί να χαθεί το σήμα, είπε, μην ανησυχείς» …

Ανησυχώ κι ας μην το δείχνω. Τα παιδιά έρχονται, φεύγουν, ταξιδεύουν, καράβια, τρένα αεροπλάνα, κι εσύ, πάνω απ’ το κινητό, μια μόνιμη αθέλητη ανησυχία… Στην τηλεόραση, για να τσιμπήσουν τηλεθέαση, παίζουν … «δράματα» με αναπληρωτές που αυτή την εποχή ταξιδεύουν για να στελεχώσουν τα σχολεία των νησιών. Υστερικές κραυγές, τεχνητή οργή και μύδροι εκφωνητών για τα νοίκια που είναι ο μισός μισθός! Δήμαρχοι εγκαλούνται και απολογούνται που δεν φρόντισαν για τη στέγη του δάσκαλου, τι αίσχος, τι ντροπή για τους κατοίκους, αλήθεια, τι κάνει τελικά η Κυβέρνηση ;

Α, ρε Άλκη, κι εσύ και οι φίλοι σου… Για κάνα τριήμερο θα γίνετε οι ήρωες της ημέρας στα πρωινάδικα, μετά θα ξεχαστείτε κι εσείς, γραμμένους σάς έχουν πουλάκια μου. Γι΄ αυτό κοίτα να την βολέψεις σαν και πέρυσι στους Λειψούς… Σπίτι μ’ άλλους δυο, μοιρασμένα έξοδα, λίγο ψάρεμα, κάνα ψαροντούφεκο, και μια πίτα πού και πού από καμιά μάνα μαθητή που σάς σκέφτεται… Κουτσά -στραβά θα βγει η χρονιά. Μην τους ακούς. Αυτοί που μιλάνε για σάς είναι τόσο άσχετοι που νομίζουν πως το πρόβλημα σας είναι ο μισθός, το χιλιάρικο που δεν φτάνει πουθενά για πουθενά …

Τι να τους πεις; Για τη μοναξιά του νησιού τους ατέλειωτους χειμώνες; Για τα υγρά δωμάτια που σάς φιλοξενούν και το αερόθερμο που παίρνετε αγκαλιά; Για τα μποφόρια που -ανάθεμα τον Αίολο τους – πάνε και πιάνουνε παραμονές Χριστουγέννων και σε κρατάνε όμηρο στο λιμάνι; Και τι να πεις για την κοπελιά, την φιλόλογο που τριαντάρησε και αναμετριέται με τις πρώτες ρυτίδες στον καθρέφτη κι αυτή δεν βρίσκει, γυρνώντας κάθε χρόνο από νησί σε νησί, άντρα να αγαπήσει, να κάνει οικογένεια… Σε ποιον να πεις για τα φιλόδοξα αγόρια μας, που στο Πανεπιστήμιο ονειρεύονταν καριέρες και διδακτορικά αλλά η ζωή και η πραγματικότητα τους έστειλε να κυνηγάνε μόρια στους Λειψούς; Σε ποιον για τις διαλυμένες οικογένειες που κάθε χρόνο περιμένουν μάταια μια μετάθεση … Το χαβά τους αυτοί, χίλια ο μισθός, πεντακόσια το ενοίκιο, αίσχος, ασίχος!

Εγώ στα είπα Άλκη … Ξανασκέψου το. Δεν συμφέρει πια το δασκαλίκι. Μείνε Λάρισα, τράβα Αθήνα, μια δουλειά θα την βρεις ρε συ, θα σού μένουν και λεφτά … Χαμένα λόγια. Αλλά μεγάλωσες κι εσύ σε οικογένεια εκπαιδευτικών, έτσι έμαθες, πήρες τον δρόμο τον … στραβό προς το δημοσιοϋπαλληλίκι …

Ο Άλκης ταξιδεύει για Λέρο κι εγώ είναι σα να ξαναβλέπω την ζωή μου σε ριμέικ. Το μετεωρολογικό δελτίο δίνει καλοτάξιδες θάλασσες, έχω ησυχάσει κάπως, είναι Σαββατόβραδο έβαλα κι ένα ποτό. Στην τηλεόραση στα εγκαίνια της ΔΕΘ ο Μητσοτάκης πάλι τάζει αυξήσεις, πεντακόσια ευρώ (μεικτά) προς δημοσίους υπαλλήλους εφόσον εκλεγεί, κι εγώ νιώθω μια θλίψη, ολοένα και μεγαλύτερη θλίψη, να μου βαραίνει την καρδιά …

ΑΛΕΞΗΣ ΚΑΛΕΣΗΣ

alexiskalessis@yahoo.g

 

Υπόγεια Φαρσάλων, 40 χρόνια στις μελέτες!

Αρχεία και Μνήμες της Λάρισας: Υπόγεια Φαρσάλων, 40 χρόνια στις μελέτες!

Πολύς κόσμος στα εγκαίνια της υπόγειας Φαρσάλων

(Από την «Ε» της 15ης Σεπτεμβρίου 1992)

 

 

Το πασάγιο της οδού Φαρσάλων, πριν διαμορφωθεί σε υπόγεια διάβαση (Φωτογραφικό αρχείο «Ε»)

 

Από τις αρχές της δεκαετίας του ‘50 υπήρχε η πίεση στην κυβέρνηση για την κατασκευή διάβασης στο πασάγιο της οδού Φαρσάλων. Τελικά εγκαινιάστηκε, ως υπόγεια, το 1992, 40 χρόνια μετά! Με αυτούς τους ρυθμούς γίνονταν τα έργα στην Ελλάδα τις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες. Η σκέψη πάει αυθορμήτως και στα συνεχή αιτήματα της Λάρισας για υπογείωση γραμμών ή άλλη τεχνική λύση (π.χ. κατασκευή υπόγειων διαβάσεων σε Βόλου κ.λπ.). Τα χρόνια περνούν και όλα είναι … «υπό μελέτη». Όπως προσφάτως ανακοινώθηκε για αρχική εκδήλωση ενδιαφέροντος αξιοποίησης μεγάλης έκτασης πέριξ του Σιδηροδρομικού Σταθμού Λάρισας.

Τα έργα για την κατασκευή του κόμβου στη Φαρσάλων φέρνουν στην επικαιρότητα τις μακροχρόνιες προσπάθειες να κατασκευασθεί ασφαλής οδός διάβασης των σιδηροδρομικών γραμμών. Εξάλλου, τον Αύγουστο του 1956 έγινε από το Υπουργείο Συγκοινωνιών και Δημοσίων Έργων η τροποποίηση του σχεδίου πόλης για την κατασκευή αερογέφυρας στο συγκεκριμένο σημείο. Με το πέρασμα των δεκαετιών προέκυψε υπόγεια. Από μελέτες σε μελέτες…

 

 

Στις 2 Νοεμβρίου 1955, σύμφωνα με την «Ε», ο νομομηχανικός Γεμενής απευθύνεται στο Υπουργείο Δημοσίων Έργων, επαναλαμβάνοντας το αίτημα να κατασκευασθεί αερογέφυρα. Παράλληλα, υπεβλήθη και η σχετική μελέτη. Ενδιαφέρον, όμως, είχε δείξει και η Δημοτική Αρχή και ο δήμαρχος Δημ. Χατζηγιάννης σε ταξίδι του στην Αθήνα είχε σχετικές επαφές. Στο μεταξύ, σύμφωνα με σχόλιο της «Ε» [1], κάτοικοι των συνοικιών μετά το πασάγιο ζητούν την κατασκευή αερογέφυρας ή υπόγειας σήραγγας. Στις 25 Νοεμβρίου 1955 [2] ήλθαν στη Λάρισα ανώτεροι υπηρεσιακοί παράγοντες του Υπουργείου Δημοσίων Έργων, οι οποίοι διαπίστωσαν την ανάγκη άμεσης εκτέλεσης του έργου. Στις 7 Δεκεμβρίου 1955 η «Ε» δημοσιεύει επιστολή του υπουργού Δημοσίων Έργων, Γεωργ. Ράλλη, με αφορμή τα σχόλια της «Ε» για την ανάγκη κατασκευής αερογέφυρας. Το Υπουργείο, ανέφερε, θα συνεργαστεί με τους ΣΕΚ για την εξασφάλιση της αναγκαίας πίστωσης. Στο γραφείο του νομομηχανικού ήρθε στις 16 Φεβρουαρίου 1956 (σύμφωνα με την «Ε» της 17ης Φεβρουαρίου) το έγγραφο προς τον Δήμο Λαρίσης να κάνει ενέργειες για τροποποίηση του σχεδίου πόλης στην περιοχή. Στις 2 Μαρτίου 1956 [3] το Δημοτικό Συμβούλιο ενέκρινε την τροποποίηση. Στις 10 Αυγούστου 1956 η «Ε» έγραψε ότι έφθασε το έγγραφο του Υπουργείου Συγκοινωνιών και Δημοσίων Έργων με το οποίο εγκρίθηκε η τροποποίηση του σχεδίου. Η απόφαση μεταβιβάστηκε στην αρμόδια διεύθυνση του Υπουργείου για να κάνει τη στατική μελέτη. Διευκρινιζόταν και πάλι ότι αυτό θα γινόταν «εφ’ όσον διατεθούν αι προς τούτο αναγκαιούσαι πιστώσεις»…

Παρόλα αυτά, διαβάζουμε στις 9 Μαρτίου 1957 στην «Ε» ότι εγκρίθηκε και πάλι η νέα μελέτη κατασκευής της αερογέφυρας και άρχισαν συνεννοήσεις μεταξύ ΣΕΚ και Δημοσίου για την κατανομή της δαπάνης! Ουδεμία εξέλιξη και τον Μάρτιο του 1958 [4], οπότε βρέθηκαν στη Λάρισα ανώτερα στελέχη των ΣΕΚ. Το έργο παρέμενε στάσιμο λόγω έλλειψης πιστώσεων. Τον Νοέμβριο της ίδιας χρονιάς [5] δημοσίευμα αποκαλύπτει ότι δεν πρόκειται να κατασκευαστεί αερογέφυρα στο πασάγιο της Φαρσάλων! Σε μεγάλο ρεπορτάζ του Δ.Ξ. (Δημήτρη Ξενάκη) στην «Ε» στις 24 Μαρτίου 1959 διαπιστώνεται και πάλι η ανάγκη κατασκευής ασφαλούς διάβασης των γραμμών. Αρκετά χρόνια μετά, στις 29 Ιανουαρίου 1970, η «Ε» αναφέρει σε ρεπορτάζ ότι, σύμφωνα με πληροφορίες, εγκαταλείπεται οριστικά η κατασκευή ανισόπεδης διάβασης στη Φαρσάλων. Το έργο κρίθηκε οικονομικά ασύμφορο και δύσκολο τεχνικά. Ξανά-μανά τα ίδια, όταν ο δήμαρχος Λαρίσης Θάνος Μεσσήνης [6] επιστρέφει από το Υπουργείο Δημοσίων Έργων με υπόσχεση ότι μελετάται, ανάμεσα σε διάφορες λύσεις, και η κατασκευή σιδερένιας αερογέφυρας! Στις 12 Νοεμβρίου 1976 η «Ε» σε ρεπορτάζ από το Δημοτικό Συμβούλιο αναφέρει ότι εγκρίθηκε η σύναψη οριστικών μελετών από το Υπουργείο Δημοσίων Έργων, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται η ανισόπεδος διάβαση της οδού Φαρσάλων, αλλά και η… υπόγεια διάβαση της οδού Βόλου!

Τα πράγματα σοβαρεύουν, όταν ο Λαρισαίος υφυπουργός Συντονισμού Γιώργος Σουφλιάς ανακοίνωσε μέσω της «Ε» [7] ότι θα κατασκευασθεί ανισόπεδος κόμβος στις γραμμές της οδού Φαρσάλων. Η δημοπράτηση του έργου θα γίνει μέχρι τις αρχές του 1981, με κόστος περίπου 150 εκατομμύρια δραχμές. Το επόμενο δημοσίευμα στις 15 Μαρτίου 1981 αναφέρει ότι αξιολογούνται μελέτες και προσφορές για την κατασκευή ανισόπεδης διάβασης. Στις 25 Ιουνίου 1981 [8] ο δήμαρχος Λάρισας Αριστ. Λαμπρούλης ανακοίνωσε στο Δημοτικό Συμβούλιο ότι εγκρίθηκε η δημοπράτηση του έργου κατασκευής αερογέφυρας στη Φαρσάλων. Στις 25 Φεβρουαρίου 1982 [9] το Δημοτικό Συμβούλιο διατύπωσε γνώμη υπέρ της κατασκευής άνω διαβάσεως στη Φαρσάλων.

Η μεγάλη ανατροπή ήρθε στις 28 Ιανουαρίου 1983 [10], όποτε το Δημοτικό Συμβούλιο αποφάσισε την κατασκευή υπόγειας διάβασης στη Φαρσάλων, κατά πλειοψηφία. Οριστικά πια, στις 14 Σεπτεμβρίου 1992, εγκαινιάστηκε η υπόγεια διάβαση από τον υπουργό Παιδείας, Γιώργο Σουφλιά, συνολικού κόστους 800 εκατομμυρίων δραχμών. Το έργο, μετά από τόσες παλινωδίες, είχε κατασκευαστεί σε χρόνο-ρεκόρ, 12 μηνών!

 

————————–

 

[1]. Εφημερίδα «Ελευθερία»

Λάρισας, 24 Νοεμβρίου 1955.

[2]. Εφημερίδα «Ελευθερία»,

26 Νοεμβρίου 1955.

[3]. Εφημερίδα «Ελευθερία»,

4 Μαρτίου 1956.

[4].Εφημερίδα «Ελευθερία»,

28 Μαρτίου 1958.

[5]. Εφημερίδα «Ελευθερία»,

29 Νοεμβρίου 1958.

[6]. Εφημερίδα «Ελευθερία»,

12 Σεπτεμβρίου 1970.

[7]. Εφημερίδα «Ελευθερία»,

5 Οκτωβρίου 1980.

[8]. Εφημερίδα «Ελευθερία»,

26 Ιουνίου 1981.

[9]. Εφημερίδα «Ελευθερία»,

27 Φεβρουαρίου 1982.

[10]. Εφημερίδα «Ελευθερία»,

29 Φεβρουαρίου 1983.

 

Το Σχόλιο της Δευτέρας Η Λάρισα που πια δε θυμάται…

Με αφορμή την επέτειο της 31ης Αυγούστου, ο Αλέξης Καλέσης γράφει για τη Λάρισα που αλλάζει και τη μνήμη που ξεθωριάζει

Στην οδό 31ης Αυγούστου οδηγούσα κι είχα πάρει κατεύθυνση προς Νέα Σμύρνη. Στον κόμβο της Σωκράτους, αντίκρισα ένα τεράστιο γκράφιτι – σύνθημα από τα πολλά που εμφανίζονται τελευταία στην πόλη με θέμα την ΑΕΛ. Ο τοίχος είχε βαφεί βυσσινί και ο «καλλιτέχνης» έγραφε τη φράση «ΑΕΛ- ΑΛΗΤΕΙΑ».

Δεν ξέρω τι είχε στο μυαλό του ο εμπνευστής του συνθήματος. Ελπίζω ότι δεν εξυμνεί την παραβατικότητα. Υποθέτω ότι υπονοεί περισσότερο μια στάση ζωής. Αλητεία ίσον μαγκιά, ίσον άρνηση της καθωσπρέπει συμπεριφοράς και ντεμέκ περηφάνια ότι εμείς, οι οπαδοί της ΑΕΛ, «δεν μπαίνουμε σε καλούπια», και στα παλιά μας τα παπούτσια οι κανόνες που το «σύστημα» έχει επιβάλει στους πολίτες.

Αν κάτσεις και το αναλύσεις η ΑΕΛ, μ’ όλη της την κατρακύλα, εξακολουθεί να μονοπωλεί το ενδιαφέρον σ’ αυτήν την πόλη. Η ζωή στη σύγχρονη Λάρισα κινείται γύρω από το ΑΕΛ FC Arena, τα καφέ, τα τσιπουράδικα, τα ψώνια στου Ζάρα, τα γεμάτα κουρεία και νυχάδικα. Οι σημερινοί Λαρισαίοι κατακλύζουν το Κηποθέατρο, αποθεώνουν και λικνίζονται στους ρυθμούς της λαϊκής αοιδού νέας κοπής Ιουλίας Καλλιμάνη ή …πληρώνουν πρόθυμα τον «λογαριασμό» της έτερης μοδάτης αοιδού Κατερίνας Λιόλιου. Και σιγά μην κάτσει να σκάσει για «βαθύτερα» θέματα.

Πόλη σύγχρονη, ζωντανή και πάντα μποέμικη η Λάρισα, όπως και οι περισσότερες σημερινές πόλεις, δεν ασχολείται με το παρελθόν της. Ποιος να θυμηθεί σήμερα, Δευτέρα 31 Αυγούστου 2026, ότι είναι η επέτειος απελευθέρωσης της Λάρισας από τον οθωμανικό ζυγό; Ποιος αναλογίζεται πως η Νέα Σμύρνη ονομάστηκε έτσι σε ανάμνηση της χαμένης Πατρίδας, της Σμύρνης που παραδόθηκε στις φλόγες κατά τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922; Κι ο Σκαρλάτος Σούτσος, στον οποίο αφιερώσαμε έναν κεντρικό δρόμο, είναι για τους σημερινούς πιο πολύ ένα περίεργο και κάπως αστείο όνομα – ούτε καν σκέψη ότι πρόκειται για τον Στρατηγό που μπήκε με τον στρατό του στην πόλη το 1881, θέτοντας τέρμα στην τουρκική κατάκτηση που διάρκεσε τετρακόσια ενενήντα πέντε ακριβώς χρόνια.

Και δεν είναι μόνο ο Σούτσος. Πόσοι σημερινοί ξέρουν γιατί υπάρχει οδός 23ης Οκτωβρίου – ημερομηνία απελευθέρωσής μας από τους Γερμανούς; Πόσοι, περνώντας από την Κεντρική πλατεία, σκέφτονται ότι αυτή η Λάρισα των σημερινών σύγχρονων υποδομών ήταν κάποτε μια «τουρκόπολη» πνιγμένη στη λάσπη, τα σκουπίδια, την αμορφωσιά, τις ασθένειες, τις προλήψεις και την ανατολίτικη ακινησία; Πόσοι αναλογίζονται ότι ο Πηνειός, αυτό το ποτάμι που διασχίζουμε καθημερινά, κυλάει αδιατάρακτα από τα χρόνια του Ομήρου τουλάχιστον, που τον αναφέρει στα έπη του; Πόσοι Λαρισαίοι γνωρίζουν σήμερα ότι πολλούς από τους προπάππους τους, τους έφεραν εδώ οι Τούρκοι καμιά τετρακοσαριά χρόνια πριν, από το Ικόνιο της Μικράς Ασίας, θέλοντας να αλλοιώσουν το ελληνικό – χριστιανικό στοιχείο που κυριαρχούσε τα πρώτα χρόνια της οθωμανικής κατάκτησης;

Μάλλον λίγοι. Τι τα θες; Η καθημερινότητα έχει άλλα προβλήματα. Το πρωί δουλειά, μετά ψώνια, παιδιά, σχολεία, λογαριασμοί, κίνηση, ένα γρήγορο καφέ και, αν περισσέψει χρόνος, καμιά βόλτα στο ποτάμι. Δεν μπορείς να ζητάς από τον άνθρωπο που τρέχει όλη μέρα να θυμάται τον Σούτσο, τον Κουμουνδούρο, τον Παπαναστασίου και τις διοικητικές μεταβολές της Θεσσαλίας. Αλλά από του σημείου αυτού μέχρι την πλήρη άγνοια βασικών ιστορικών πτυχών της πόλης η απόσταση είναι μεγάλη.

Και κάπως έτσι, η πόλη που είχε πίσω της αιώνες ιστορίας κινδυνεύει να γίνει για τα παιδιά μας απλώς το σκηνικό μέσα στο οποίο μεγάλωσαν. Θα ξέρουν πού είναι το Arena, πού έχει καλό brunch, ποιο μαγαζί κάνει τα καλύτερα burgers και ποια τραγουδίστρια έρχεται το καλοκαίρι στο Κηποθέατρο. Αλλά δύσκολα θα ξέρουν ποιος ήταν ο Σούτσος ή γιατί ο δρόμος λέγεται 31ης Αυγούστου.

Κάθε γενιά ξεχνάει πράγματα, αλλά οι σημερινές έχουν πάρει κανονικά σφουγγάρι και σβήνουν αβέρτα. Γενιές βιαστικές, ανυπόμονες, που δε διαβάζουν παρά τίτλους στο κινητό, που δεν κάθονται να ακούσουν και να πάρουν τη σκυτάλη από τους προηγούμενους. Άλλαξε και η ζωή. Κάποτε καθόταν η οικογένεια στο τραπέζι. Έμπαινε στην κουβέντα ο παππούς. Έλεγε μια ιστορία από την Κατοχή, κάποιος τον διέκοπτε, η γιαγιά διόρθωνε τις λεπτομέρειες, ο πατέρας θυμόταν κάτι άλλο και κάπως έτσι, χωρίς να το καταλάβεις, μάθαινες την ιστορία της οικογένειας και της πόλης. Όχι με ημερομηνίες και σχολικά βοηθήματα. Με πρόσωπα.

Τώρα ο παππούς μπορεί να κάθεται απέναντι και ο εγγονός να βλέπει TikTok. Η μάνα να φωνάζει «έλα να φας» και ο γιος να απαντάει «σε λίγο». Ο πατέρας να κοιτάζει το κινητό του, ο μικρός το δικό του και η τηλεόραση να παίζει μόνη της στο βάθος. Κάπως έτσι χάνονται και οι ιστορίες. Όχι επειδή κάποιος αποφάσισε να τις πετάξει, αλλά επειδή δε βρέθηκε ο χρόνος να τις πει. Και η ιστορία, αν δεν την πεις, πεθαίνει.

Έτσι, για τις σημερινές και μελλοντικές γενιές Λαρισαίων δεν υπήρξαν ποτέ οι παλιές γειτονιές και τα σπίτια με τις αυλές, παρά μονάχα πολυκατοικίες ομοιόμορφες, στοιβαγμένες στη σειρά σε ένα αδιάφορο σύνολο. Σ’ αυτές μέσα γεννήθηκαν, αυτές αντίκρισαν, αυτές ξέρουν. Δεν υπάρχουν τα παλιά συνοικιακά μαγαζιά, δεν υπάρχουν γειτόνοι που συνομιλούν στις πόρτες, αραιές πια οι ανθρώπινες σχέσεις. Και οι δρόμοι έχουν ονόματα που είναι απλώς διευθύνσεις, δεν έχουν καμιά ιστορική αναφορά. Η 31η Αυγούστου είναι ένα σημαίνον κενό σημαινομένου, κενό περιεχομένου. Το Φρούριο είναι εκεί που πάμε για καφέ, και το Αρχαίο Θέατρο ένα ωραίο σκηνικό για «ινσταγκραμικές» φωτογραφίες.

Μη ρωτάς αν μπορεί κάτι να αλλάξει. Δύσκολο πράγμα, ειδικά για πόλεις σαν τη Λάρισα που ακόμη και το τελευταίο, το μοναδικό εναπομείναν οθωμανικό σπίτι της, στην οδό Σεφέρη, το έχει αφήσει στην τύχη του να καταρρέει. Η Λάρισα, μια από τις αρχαιότερες πόλεις της Ευρώπης, είναι δυστυχώς μια πόλη χωρίς μνήμη. Πόλη όμορφη, ζωντανή, μοντέρνα, γεμάτη καφέ, μουσικές και φώτα, πόλη που διαρκώς εκσυγχρονίζεται, αλλά και πόλη δίχως ρίζες.

Γυρίζοντας προς τη Νέα Σμύρνη, ξανασκέφτηκα το βυσσινί σύνθημα στον τοίχο: «ΑΕΛ – ΑΛΗΤΕΙΑ». Ίσως ο άγνωστος που το έγραψε να ήθελε να μιλήσει για την ανυπακοή, για τη μαγκιά, για την άρνηση να μπει κανείς σε καλούπια. Αν είναι έτσι, ας κρατήσουμε τουλάχιστον μία μορφή «αλητείας»: την αλητεία απέναντι στη λήθη. Την άρνηση να δεχτούμε πως ό,τι δεν προλάβαμε να μάθουμε δεν έχει σημασία.

Γιατί η Λάρισα δεν αρχίζει σήμερα. Δεν αρχίζει από το Arena, ούτε από τα καφέ και τα νυχτερινά μαγαζιά. Υπήρχε πολύ πριν από εμάς και, αν σταθούμε τυχεροί, θα υπάρχει πολύ μετά από εμάς. Το μόνο που μας ζητά είναι να μη γίνουμε η γενιά που θα παραδώσει στα παιδιά της μια πόλη και θα ξεχάσει να τους παραδώσει μαζί και την ιστορία της.

 

ΑΛΕΞΗΣ ΚΑΛΕΣΗΣ

alexiskalessis@yahoo.gr

 

«Φούλαρε» σε βενζινάδικο ελικόπτερο το 1964!

Το απρόσμενο θέαμα που κατέγραψε η «Ε» στις 20 Σεπτεμβρίου 1964 και ο πρώτος «ιπτάμενος πελάτης» πρατηρίου

Ο τίτλος του ρεπορτάζ της «Ε» στις 20 Σεπτεμβρίου 1964

Ειδικά φέτος το καλοκαίρι τα ελικόπτερα πάνε κι έρχονται, κυρίως στα ελληνικά νησιά. Προσγειώνονται σε παράξενα ή απαγορευμένα σημεία και γενικά γίνεται ντόρος! Αλλά συνέβη και στη Λάρισα απρόσμενη και εντυπωσιακή προσγείωση ελικοπτέρου. Δεκαετίες πίσω, σε εποχές που η εμφάνιση και μόνο τέτοιου αεροσκάφους στον ουρανό της πόλης ήταν από μόνη της είδηση. Πολύ περισσότερο, όταν το ελικόπτερο προσγειώθηκε σε βενζινάδικο στην άκρη της Λάρισας, για ανεφοδιασμό!

Παρόμοια περιστατικά συναντάμε, κυρίως σε κινηματογραφικές ταινίες (π. χ. με τον Τζέιμς Μποντ) ή διαφημίσεις, αλλά εν έτει 1964 έγινε πραγματικότητα, σε μια ελληνική επαρχιακή πόλη. Ήταν στο πρατήριο της «Μόμπιλ Όϊλ» των αδελφών Βελησσαρίου, σημείο αναφοράς της Λάρισας της εποχής εκείνης και για το εστιατόριο που διέθετε. Το ελικόπτερο κατευθυνόταν προς Θεσσαλονίκη και το χειριζόταν αλλοδαπός, πρόεδρος Αμερικανικής εταιρείας μεταφορών. Επρόκειτο δε, να επιδειχθεί στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης. Το γεγονός κατέγραψε στην Α’ σελίδα η «Ε» στις 20 Σεπτεμβρίου 1964 ο δημοσιογράφος «Χ» (Αλέκος Χατζηευθυμίου), ο οποίος ανέφερε τα εξής: «Ένας απρόσκλητος επισκέπτης «εξ ουρανού» ήλθε χθες εις την πόλιν μας. ‘Οσοι απελάμβαναν το μεσημβρινόν φαγητόν εις το κέντρο των αδελφών Βελησσαρίου, έμειναν κυριολεκτικώς, με ανοικτό το στόμα, όταν αντελήφθησαν δίπλα τους, να «κάθεται» ένα μικρό ελικόπτερο. Δεν επρόκειτο βέβαια περί οφθαλμαπάτης, ούτε περί αναγκαστικής προσγειώσεως του ελικοπτέρου εις το κέντρον Βελησσαρίου. Η πτήσις και η προσγείωσίς του ήταν προγραμματισμένη. Το ελικόπτερον προσεγειώθη δια να ανεφοδιασθή με καύσιμα από το πρατήριον της Μόμπιλ Όϊλ, που είναι εγκατεστημένον εις το κέντρον Βελησσαρίου, προκειμένου να συνεχίση την πτήσιν του προς Θεσσαλονίκην.

Πιλότος του ελικοπτέρου ήτο ο κ. Τζέιμς Κ. Μπάρτον, πρόεδρος της εταιρείας αεροπορικών μεταφορών «Χέμισμαιρ», η οποία αντιπροσωπεύει την αμερικανικήν εταιρείαν κατασκευής ελικοπτέρων «Χιούζ» εις το εξωτερικόν. Του ελικοπτέρου επέβαινον δύο ακόμη άτομα. Επρόκειτο περί ελικοπτέρου τύπου «Χιουζ 300» [1], το οποίον κατεσκευάσθη εις τα εργοστάσια της ομωνύμου ετιαρείας, εις Λίκομιγκ. Το «Χιουζ 300» μετεφέρθη εκ Λος Άντζελες εις Αθήνας εντός κιβωτίων και συνηρμολογήθη. Η πτήσις του από Αθηνών μέχρι Λαρίσης διήρκεσε 1.55’. Προηγουμένως, το ελικόπτερον έκανε μίαν μικράν στάθμευσιν προσγειωθέν εις την Νίκαιαν. Μετά τον ανεφοδιασμόν του εις καύσιμα, το ελικόπτερον απεγειώθη και αφού διέγραψε έναν κύκλον υπεράνω της Λαρίσης, έλαβε κατεύθυνσιν προς βορράν. Προορισμός του ήτο η Θεσσαλονίκη, όπου πρόκειται να εκτεθή εις το αμερικανικόν περίπτερον της Διεθνούς Εκθέσεως. Δια τα ελικόπτερα αυτού του τύπου εξεδήλωσαν ζωηρόν ενδιαφέρον, τόσον η κυβέρνησις, όσον και ιδιωτικοί οργανισμοί. Πληροφορούμεθα σχετικώς ότι αι δαπάναι πτήσεως διαρκείας μιας ώρας ανέρχονται εις 325 δρχ. περιλαμβανομένης της αξίας των καυσίμων και των εξόδων συντηρήσεώς του.

Η προσγείωσις του ελικοπτέρου έγινε εις ένα χώρο 10Χ10 τ.μ. περίπου (όσος δηλαδή και ο χώρος μιας μεγάλης ταράτσας), προεκάλεσε δε το ενδιαφέρον και την περιέργειαν των διερχομένων ταξιδιωτών. Δεκάδες αυτοκίνητα εστάθμευσαν και οι επιβαίνοντες αυτών επλησίασαν δια να περιεργασθούν εκ του πλησίον. Επρόκειτο περί κομψοτεχνήματος και ωμοίαζε περισσότερον με παιδικόν παιγνίδι. Ο χειρισμός του είναι πολύ εύκολος και αι απεριόρισται δυνατότητες χρησιμοποιήσεώς του επιτρέπουν την πρόβλεψιν ότι συντόμως θα επιβληθή και εις την χώραν μας, σαν ένα αναγκαίον μεταφορικόν μέσον. Το «Χιουζ 300» θα επισκεφθή εκ νέου την πόλιν μας την προσεχή εβδομάδα και θα προσγειωθή προς ανεφοδιασμόν εις το πρατήριον καυσίμων της Μόμπιλ Όϊλ των αδελφών Βελησσαρίου. Είναι η πρώτη φορά εις την ιστορίαν που γίνεται από πρατήριον της πόλεώς μας ανεφοδιασμός ελικοπτέρου και οι αδελφοί Βελησσαρίου κατεχώρησαν εις τα βιβλία της επιχειρήσεώς των, τον πρώτον ιπτάμενον πελάτην».

 

—————————-

 

[1] Η αμερικανική εταιρεία Hughes Helicopters παρήγαγε πολλά γνωστά στρατιωτικά και πολιτικά ελικόπτερα από τη δεκαετία του 1950 έως το 1984. Γνωστά μοντέλα ελικοπτέρων Χιούζ Hughes 269 / 300: Ελαφρύ πολιτικό και εκπαιδευτικό ελικόπτερο. Hughes OH-6 Cayuse: Ελαφρύ στρατιωτικό αναγνωριστικό ελικόπτερο (γνωστό ως «Loach»). Hughes 500: Πολιτική και στρατιωτική έκδοση του OH-6, πολύ δημοφιλής παγκοσμίως. Hughes AH-64 Apache: Το θρυλικό επιθετικό ελικόπτερο που σχεδιάστηκε αρχικά από τη Hughes. Σημείωση: (Σύγχυση με το «Χιούι») Πολλοί μπερδεύουν τα ελικόπτερα Hughes με το διάσημο στρατιωτικό ελικόπτερο Bell UH-1 Iroquois, το οποίο είναι ευρέως γνωστό με το ανεπίσημο παρατσούκλι «Χιούι» (Huey).

Η Hughes Helicopters ήταν ένας σημαντικός κατασκευαστής στρατιωτικών και πολιτικών ελικοπτέρων από τη δεκαετία του 1950 έως τη δεκαετία του 1980. Η εταιρεία ξεκίνησε το 1947, ως μονάδα της Hughes Aircraft, και στη συνέχεια αποτέλεσε μέρος της Hughes Tool Company μετά το 1955. Έγινε το Hughes Helicopter Division, Summa Corporation το 1972 και αναδιαμορφώθηκε ως Hughes Helicopters, Inc. το 1981. Ωστόσο, καθ’ όλη τη διάρκεια της ιστορίας της, η εταιρεία ήταν ανεπίσημα γνωστή ως «Hughes Helicopters». Πωλήθηκε στην McDonnell Douglas το 1984 και έγινε θυγατρική με την επωνυμία McDonnell Douglas Helicopter Systems, η οποία αργότερα μετονομάστηκε σε MD Helicopters, όταν η McDonnell Douglas συγχωνεύτηκε με την Boeing. Στο Μουσείο Αστυνομίας του Φοίνιξ εκτίθεται το πρώτο ελικόπτερο, ένα Hughes Model 300C, που χρησιμοποιήθηκε από το Αστυνομικό Τμήμα του Φοίνιξ το 1974 (ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ).

 

Ελικόπτερο τύπου «Χιουζ 300»

 

ΑΡΧΕΙΑ ΚΑΙ ΜΝΗΜΕΣ ΤΗΣ ΛΑΡΙΣΑΣ

ΑΡΧΕΙΑ ΚΑΙ ΜΝΗΜΕΣ ΤΗΣ ΛΑΡΙΣΑΣ

Η δάδα του 1936 στην προθήκη του Δημαρχείου Λάρισας

Πώς απετράπη «κλοπή» της Ολυμπιακής Φλόγας το ’36 στη Λάρισα

 

Η φωτογραφία από τη Λάρισα στις 13 Αυγούστου 1936 (εφημερίδα
«Μακεδονία») 

Προπαγανδίστηκε ως σύμβολο της ειρήνης, της αλληλεγγύης και της συνεργασίας των λαών… Ήταν όμως; Εκ του αποτελέσματος, όχι! Η Ολυμπιακή Φλόγα, πριν 90 χρόνια, στα τέλη του Ιουλίου 1936 πέρασε κι από τη Λάρισα. Καθ’ οδόν για τη ναζιστική Γερμανία του Αδόλφου Χίτλερ, εργαλείο της ναζιστικής προπαγάνδας του Γκέμπελς. Η Κεντρική πλατεία Μιχ. Σάπκα φιλοξένησε το πρωτόγνωρο σχετικό τελετουργικό και υπάρχουν φωτογραφίες [1]. Ήταν η πρώτη φορά στην ιστορία που η Ολυμπιακή Φλόγα μεταφέρθηκε από την Αρχαία Ολυμπία στον χώρο των Ολυμπιακών Αγώνων, μέσω λαμπαδηδρομίας. Από τότε καθιερώθηκε και συνεχίζεται μέχρι τους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες. Στην ίδια πλατεία της Λάρισας, πέντε χρόνια μετά, στις 19 Απριλίου 1941 εμφανίστηκαν με στρατιωτικές στολές, ως εισβολείς και κατακτητές οι ναζί Γερμανοί.
Η πρώτη αφή της Ολυμπιακής Φλόγας και η λαμπαδηδρομία του 1936 στην Ελλάδα έγιναν με αντιδράσεις από πλευράς ΚΚΕ, λόγω της εμφανούς χιτλερικής προπαγάνδας στα… ιδεώδη του εθνικοσοσιαλισμού. Μάλιστα, υπήρχε σχέδιο να σβηστεί η φλόγα στη Λάρισα. Το εγχείρημα δεν έγινε, επειδή η Αστυνομία εφάρμοσε το δόγμα των προληπτικών συλλήψεων και σχεδόν όλοι οι μυημένοι είχαν συλληφθεί, προκαταβολικά. Στην ιστοσελίδα της εφημερίδας «Ελευθεροτυπία» www.iospress.gr δημοσιεύτηκαν στις 22 Μαρτίου 2008 και τα εξής: «Ο Χρήστος Τσιντζιλώνης καταγράφει την απόφαση της Κ.Ε. της ΟΚΝΕ να μη φτάσει η Ολυμπιακή Φλόγα στη ναζιστική χιτλερική Γερμανία: «Κάλεσε όλες τις οργανώσεις της, απ’ όπου θα περνούσε η Φλόγα, να τη σβήσουν στον ελληνικό χώρο, και δήλωσε ότι η οργάνωση που θα κατάφερνε να σβήσει την Ολυμπιακή Φλόγα θα έπαιρνε ειδικό βραβείο» («ΟΚΝΕ 1922-1943», εκδ. Σύγχρονη Εποχή – Οδηγητής, Αθήνα 1989, σ. 223-4)». Στο βιβλίο περιλαμβάνεται και σχετική αφήγηση του Κώστα Λουλέ γα το πέρασμα της Φλόγας από τη Λάρισα: «Η Ολυμπιακή Φλόγα θα περνούσε και μέσα από τη Λάρισα. Γι’ αυτό, τόσο η Επιτροπή Περιοχής όσο και η Αχτίδα της ΟΚΝΕ Λάρισας κινητοποίησαν όλες τις δυνάμεις τους ώστε να σβηστεί η φλόγα. Υπήρχαν όλες οι προϋποθέσεις και οι δυνατότητες επιτυχίας του εγχειρήματος. Συγκροτήθηκαν τρία συνεργεία που θα δρούσαν. Η πρώτη προσπάθεια θα γινόταν έξω από το νεκροταφείο, η δεύτερη στη γέφυρα του Πηνειού και η τρίτη στη Γιάννουλη. Ο δρομέας που θα περνούσε τη Λάρισα ήταν ο τότε ποδοσφαιριστής Θανάσης Τσουρέλης. Στην κατοχή πήρε μέρος στην Εθνική Αντίσταση. Ο σκοπός μας, παρά τα μέτρα που είχαμε πάρει, δεν πέτυχε, γιατί η Ασφάλεια τρεις μέρες πριν από τη μέρα που θα περνούσε η Ολυμπιακή Φλόγα έκανε προληπτικές συλλήψεις. Συνέλαβε περίπου 70-80 άτομα. Ακόμα, έπιασε και άτομα που δεν είχαν καμιά σχέση με την ΟΚΝΕ, για να τρομοκρατήσει τον κόσμο. Με το μέτρο αυτό αποδεκάτισε και αποδυνάμωσε την οργάνωσή μας κι έτσι κατάφερε να ματαιώσει τα σχέδιά μας».
Η άφιξη στη Λάρισα της Ολυμπιακής Φλόγας [2] έγινε την Πέμπτη 23 Ιουλίου, στις 8.30 περίπου το πρωί, από τα Φάρσαλα, μέσω της οδού Παναγούλη. Τελευταίος λαμπαδηδρόμος ήταν ο αθλητής Αντ. Αλαμανής, ο οποίος την παρέδωσε στον δήμαρχο Αστεριάδη, που άναψε τον βωμό στο κέντρο της πλατείας. Η φλόγα αναχώρησε μετά από δίωρο περίπου, προς Τύρναβο.
Οι δρομείς από Φάρσαλα σε Λάρισα ήταν οι εξής: Λαΐτσας Αντων., Κουτσούκος Κ., Κουτσούκης Χρ., Σούλας Αθαν., Τιμίξης Δ., Μωραϊτόπουλος Φ., Παπαγιαννακόπουλος Αθαν., Μπουκουβάλας Αθαν., Σούλας Νικ., Μαρκίδης Ι., Χαριτάκης Ι., Βιανέλλης Ιουλ., Διαμαντής Ν., Γραμμενόπουλος Σπ., Μπόκοτας Ρ., Λουΐζος Δ., Χανής Γ., Κατσίγρας Κλ., Οικονόμου Κ., Γιαταγάνας Δ., Δρίβας Ι., Κλωνής Ι., Καραμπίλιας Ν., Μαργέλλος Αναστ., Κατσικογιάννης Δ., Στεφανίδης Σ., Δημόπουλος Ελ., Οικονόμου Π., Καλαμπάκας Π., Χαρίτου Ι., Σπαθιάς Ι., Χρυσοχόου Κ., Γεωργαντζάς Α., Γλούπος Αριστοτέλης, Βαζιτάρης Παν., Γιάννακας Νικ., Τερζόγλου Ν., Πατέρας Ι., Καραγιώργος Ηρ., Λάμπρου Αθαν., Σαρίμπεης Βασ., Φιτσόπουλος Βασ., Παρασκευά Λέανδρος, Δαλθανάσης Ιωάνν. και Αλαμανής Αντών.
Από τη Λάρισα μετέφεραν τη φλόγα στον Τύρναβο οι εξής δρομείς: Κουτσοκώστας Γρ., Γουργιώτης Ιωάνν., Χαλαμούτης Θ., Ζαχαρακόπουλος Ιωαν., Αλεξόπουλος Κων., Δημητρίου Θεόδ., Αλαμανής Ορ., Ασούρας Βασ., Πέτσας Βασ., Προδρόμου Αριστ., Τσιχλάκης Αντων., Φεοφανόπουλος Γ., Τσιλίκης Κ., Λαΐτσας Δ., Παγουλάτος Π. και Ρεγκούσης Βαλεντίνος. Για τη μεταφορά της δάδας στη Λάρισα χρησιμοποιήθηκαν αθλητές, αλλά και πρόσκοποι και άλκιμοι. Η φλόγα μεταφέρθηκε από 3.331 λαμπαδηδρόμους σε μια διαδρομή 3.075 χιλιομέτρων από την Ελλάδα μέσω Βουλγαρίας, Γιουγκοσλαβίας, Ουγγαρίας, Αυστρίας και Τσεχοσλοβακίας μέχρι το Βερολίνο. Το ναζιστικό καθεστώς της Γερμανίας χρησιμοποίησε την τελετή για λόγους προπαγάνδας, προκειμένου να συνδέσει τη σύγχρονη Γερμανία με την αίγλη της αρχαίας Ελλάδας. Η τελετή καταγράφηκε από τη γνωστή Γερμανίδα σκηνοθέτιδα Λένι Ρίφενσταλ για τις ανάγκες της ταινίας της «Ολύμπια». Οι αγώνες της 11ης Ολυμπιάδας διοργανώθηκαν στο Βερολίνο από την 1η Αυγούστου έως τις 16 Αυγούστου 1936 [3].
Η ολυμπιακή δάδα του 1936 σήμερα αποτελεί ακριβό συλλεκτικό αντικείμενο και η τιμή της μπορεί να φτάνει τα 4.000-5.000 ευρώ. Μία εξ αυτών κοσμεί την προθήκη με τις ολυμπιακές δάδες έξω από το γραφείο του δημάρχου Λαρισαίων. Αποτελεί δωρεά των δημοτών Ιωάννη Πατέρα και Κων. Μητσιού.

————————————
[1]. Εφημερίδα «Μακεδονία», 13 Αυγούστου 1936 (αρχείο Βιβλιοθήκης της Βουλής των Ελλήνων).
[2]. Εφημερίδα «Κήρυξ» Λάρισας, 24 Ιουλίου 1936 (αρχείο Βιβλιοθήκης της Βουλής των Ελλήνων).
[3]. Θερμές ευχαριστίες στο μέλος της Φωτοθήκης Αχιλλέα Καλτσά.

ΑΡΧΕΙΑ ΚΑΙ ΜΝΗΜΕΣ ΤΗΣ ΛΑΡΙΣΑΣ

 

ΑΡΧΕΙΑ ΚΑΙ ΜΝΗΜΕΣ Ο Βιεννέζικος καθρέπτης του «Πανελλήνιον»

Η διαδρομή του βιεννέζικου καθρέπτη του «Πανελλήνιον», από το ιστορικό καφενείο της Κεντρικής πλατείας έως το Δημαρχείο Λάρισας

Φωτογραφία του καφενείου, η οποία δημοσιεύτηκε στην «Ε» στις 11 Μαΐου 1976

 

Πάνω του καθρεπτίστηκε όλη η αστική Λάρισα του Μεσοπολέμου. Αλλά και ηθοποιοί, τραγουδιστές και καλλιτέχνες, πανελλήνιας εμβέλειας. Ο εμβληματικός καθρέπτης του πάλαι ποτέ διαλάμψαντος καφεζαχαροπλαστείου «Πανελλήνιον» («Κέντρου φιλοσοφικών στοχασμών και απολαύσεων» το χαρακτηρίζει η «Ε» στις 11 Μαΐου 1976) υπάρχει και σήμερα. «Κουβαλάει» τον αέρα της Βιέννης, όπου και κατασκευάστηκε το 1908 ^[1], μαζί με άλλους. «Φιλοξενείται» στον τρίτο όροφο του Δημοτικού Μεγάρου της Λάρισας, όπου κατέληξε ως δωρεά των τελευταίων ιδιοκτητών του «Πανελλήνιον» Δημητρίου (Μήτσου) Γάβρου και Ναούμ Μπάγκου.

Πριν 50 χρόνια, στις 25 Μαΐου 1976 ^[2] το Δημοτικό Συμβούλιο Λαρίσης αποδέχθηκε τη δωρεά του καθρέπτη κι ενός πάγκου από τους τελευταίους ιδιοκτήτες του «Πανελλήνιον», πριν αυτό γκρεμισθεί. Στο ίδιο φύλλο της «Ε», με την απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου, δημοσιεύεται και το ευχαριστήριο έγγραφο του δημάρχου, Αγαμ. Μπλάνα, προς τους δύο δωρητές. Σ’ αυτό αναφέρονται: «Αγαπητοί συμπολίται, κατόπιν της γενομένης υφ’ υμών, προς τον Δήμον Λαρίσης δωρεάς ενός καθρέπτου, διαστάσεων 1,90 x 3,30 μέτρα και ενός πάγκου μετά μαρμάρου, διαστάσεων 1 x 3,50 μέτρα, η οποία εγένετο αποδεκτή υπό του Δημοτικού Συμβουλίου διά της υπ’ αριθ. 154/76 αποφάσεως του, απευθύνω προς υμάς τας θερμάς ευχαριστίας, τόσον εμού προσωπικώς όσον και του Δημοτικού Συμβουλίου, διά την αξίαν κάθε επαίνου χειρονομίας σας, ευελπιστών δε, όπως το παράδειγμά σας, ακολουθήσουν και έτεροι συμπολίται, οι οποίοι κατέχουν παλαιά αντικείμενα, τα οποία θα μπορούσαν να κοσμίσουν το Δημαρχιακό Μέγαρο και να αποτελέσουν δείγματα της τέχνης των παλαιοτέρων, στις επόμενες γενεές».

Το Μέγαρο του «Πανελλήνιον» βρισκόταν στην οδό Κούμα, επί της Κεντρικής πλατείας Μ. Σάπκα, στο ύψος του οικοδομικού αριθμού 4. Ενόψει της κατεδάφισής του, η «Ε» στις 11 Μαΐου 1976 είχε εκτενές ρεπορτάζ του δημοσιογράφου «Χ-» (Αλέκου Χατζηευθυμίου). Ο δημοσιογράφος περιγράφει το κοσμικό καφενείο της Λάρισας ως ακολούθως: «Διέθετε αίθουσες με βαρειά επίπλωση και πλούσιο διάκοσμο. Μέσα στις αίθουσες αυτές δίνονταν συχνά θεατρικές παραστάσεις από ονομαστούς θιάσους, όπως του Αττίκ, του Αυλωνίτη κ.ά. Από τις αίθουσές του πέρασαν μεγάλα καλλιτεχνικά αστέρια, όπως η Δανάη, η Κάκια Μένδρη και πολλά άλλα αηδόνια της ρομαντικής εποχής. Για πολλά χρόνια, το «Πανελλήνιον» διέθετε ορχήστρα και πολύ συχνά παρουσίαζε στο λαρισαϊκό κοινό φημισμένα καλλιτεχνικά συγκροτήματα και ξένες ατραξιόν. Στο «Πανελλήνιον» οργανώθηκαν πολλά επίσημα τραπέζια προς τιμήν πρωθυπουργών, υπουργών και άλλων προσωπικοτήτων. Όπως τώρα το «Ολύμπιον», έτσι παλαιότερα το «Πανελλήνιον» προσέφερε τους εξώστες του για πολιτικές ομιλίες σε προεκλογικές και άλλες περιόδους. Το πρώτο πολιτικό ανάστημα της νεώτερης Ελλάδος, ο Ελευθέριος Βενιζέλος, φιλοξενήθηκε στο «Πανελλήνιον». Κι ο Κονδύλης κι ο Μεταξάς επίσης. Με το ισόγειο και τους δύο ορόφους του το «Πανελλήνιον» έμοιαζε με οικοδομικό γίγαντα. Ήταν το ίδιο ψηλό με ένα σύγχρονο πενταόροφο κτίριο. Αρκεί να σημειωθή ότι μόνο η οροφή του ισογείου έχει από το δάπεδο ύψος 6,80 μ. Το «Πανελλήνιον» ως επιχείρηση πέρασε από τα χέρια του Μπουσινιώτη στα χέρια του Καλύβα ως εστιατόριο, ύστερα ως μικτό καφεζαχαροπλαστείο στον Μπάτσο, το 1929 το πήρε ο Δ. Βρεττόπουλος και το 1936 περιήλθε στους σημερινούς επαγγελματίες κ. Δ. Γάβρο και Ν. Μπάγκο. Με τον καταστροφικό σεισμό του 1940, το «Πανελλήνιον» υπέστη σοβαρές ζημιές. Ο δεύτερος όροφος κατεδαφίσθη και το κτίριο έμεινε με την όψη που διατηρεί ακόμη σήμερα. Από τα παλιά διακοσμητικά του στοιχεία σώζονται δύο τεράστιοι καθρέπτες, ο ένας διαστάσεων 3,30 x 1,90 και ο άλλος 4,40 x 1,60. Ο πρώτος στολίζεται από κορνίζα που είναι πραγματικό καλλιτέχνημα ^[3] Η αξία του είναι μεγάλη. Ως καθρέπτης μέσα στον οποίο καμάρωσαν την κορμοστασιά τους πολλοί μεγάλοι άνδρες και θαύμασαν τα κάλλη τους άπειρες όμορφες κυρίες, αξίζει να στολίση μια άλλη αίθουσα της Λάρισας. Ως καφενείο, τα «Πανελλήνιον» αποτέλεσε τόπο φιλοσοφικών στοχασμών και πολιτικών συζητήσεων, που έμειναν αξέχαστες. Όπως αξέχαστες, στους παλαιότερους, θα μείνουν οι μεγάλες χοροεσπερίδες που δόθηκαν στις αίθουσες του, μέσα σε μια ανεκτίμητη πολυτέλεια. Ανάμεσά τους, σ’ αυτές τις εκδηλώσεις, ξεχώριζε πάντα ο χορός των Συντακτών. Πρόσφατα, το «Πανελλήνιον» είχε και μια άλλη τιμή. Σκηνές της ταινίας «Θίασος» του Αγγελόπουλου γυρίσθηκαν σ’ αυτό».

Αναλυτική περιγραφή για το «Πανελλήνιον» είχε και ο κ. Νικ. Παπαθεοδώρου σε άρθρο του στην «Ε» ^[4], στο οποίο αναφέρει ότι το κτίριο γκρεμίστηκε τελικά το 1978.

…………………………………………….

 

^[1]. «Καφεζαχαροπλαστείο «Πανελλήνιον», ένας αθέατος μικρόκοσμος της νεότερης ιστορίας της Λάρισας, μελέτη της Κωνσταντίνας Κόντσα, αρχαιολόγου-κοινωνικής ανθρωπολόγου, Πρακτικά 7ου Συνεδρίου Λαρισαϊκών Σπουδών, του Ομίλου Φίλων της Θεσσαλικής Ιστορίας, Λάρισα 22 Οκτωβρίου 2011 (Λάρισα 2013), σελ. 240.

^[2]. Εφημερίδα «Ελευθερία» Λάρισας, 27 Μαΐου 1976.

^[3]. Σύμφωνα με την εγγονή του, εκ των δωρητών, Μήτσου Γάβρου, Κωνσταντίνα Κόντσα, η οποία συνέγραψε και τη μελέτη για το «Πανελλήνιον», από νεότερη εξέταση του καθρέπτη προέκυψε ότι η κορνίζα δεν είναι ξύλινη, αλλά από άλλο υλικό, πιθανώς γύψο.

^[4]. «Ιχνηλατώντας την παλιά Λάρισα-53 δημοσιεύματα στην καθημερινή εφημερίδα της Λάρισας «Ελευθερία» κάθε Τετάρτη κατά το έτος 2014», Νικ. Παπαθεοδώρου, «Το Μέγαρον «Πανελλήνιον», 23 Ιουλίου 2014, σελ. 135-138.

 

Ο καθρέπτης του «Πανελλήνιον» φυλάσσεται σήμερα σε γραφείο του 3ου ορόφου του Δημαρχείου Λάρισας (φωτογραφία του 2018).