ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΑΣ

Ιστορίες λαρισινής λεβεντιάς

 

Δευτέρα ήτανε, 23 Οκτωβρίου του 1944, που οι ηττημένοι Ναζί τα μάζεψαν κι έφυγαν άρον άρον απ’ τη Λάρισα για τη Γερμανία υπό τις «θερμές» ευχές των Λαρισινών όπως «στα τσακίδια», «ουστ κοπρόσκυλα» και άλλα τέτοια «ευγενικά» και χωριάτικα, κι έτσι έμεινε η πόλη στους πολίτες ελεύθερη, να την χτίσουν και να την κάνουν ...σαν τα μούτρα τους.

Και οι μεν Γερμανοί γύρισαν στην κατεστραμμένη χώρα τους και, με την προτεσταντική πρακτικότητά τους, ξανάφτιαξαν τις πόλεις τους, πόλεις άνετες, όμορφες, σύγχρονες , οι δε Έλληνες ...άστα, τα βλέπεις ακόμη και σήμερα.
Ισοπεδώθηκε το ’41 η Λάρισα από σεισμό και βομβαρδισμούς, πράγμα λυπηρόν μεν αλλά και ελπιδοφόρο. Με την έννοια ότι διαμορφώθηκε η ευκαιρία η παλιά τουρκόπολη με τα στενά σοκάκια να σχεδιαστεί εξ’ αρχής, σαν μια σύγχρονη, δυτικού τύπου, πόλη με φαρδείς δρόμους και ελεύθερους χώρους όπως θα ταίριαζε σε μια πόλη του κάμπου. Αλλά, αντέχουν φαρδείς δρόμους τα ...στενά μυαλά; Απληστία από τους μεγαλοοικοπεδούχους, πιέσεις, ρουσφέτια όλα για το χρήμα, ενώ το κεντρικό Κράτος -που τα είχε μαζέψει όλα στα Υπουργεία- αδυνατούσε να συντάξει εγκαίρως Σχέδια Πόλης. Ώσπου να τα συντάξει, πρόλαβαν οι τοπικοί ...«λεβέντες» και σου φτιάξανε κάτι πόλεις ...χάλια.
Το έγκλημα που έγινε τότε, το κατάλαβαν για τα καλά οι παλιοί Λαρισινοί από τη δεκαετία του ’80 και μετά, οπότε η πόλη άρχισε να έχει ραγδαία ανάπτυξη και – για πρώτη φορά- κυκλοφοριακό πρόβλημα. Χιλιάδες ανθρώπων ήρθαν από τα χωριά και άλλες περιοχές της χώρας στη Λάρισα, χιλιάδες σπουδαστές, αντιπαροχή και τρομακτική ανέγερση πολυώροφων πολυκατοικιών και φυσικά ...αυτοκίνητα. Για πρώτη φορά κάθε οικογένεια και αυτοκίνητο, γι’ αυτό και ο Ανδρέας προσκυνάται ακόμη και σήμερα σαν Θεός.
Από τότε, όλοι οι υποψήφιοι δήμαρχοι, κατεβαίνουν στις εκλογές με βασική επαγγελία την επίλυση του κυκλοφοριακού. Προσπάθειες έγιναν, άλλες πετυχημένες άλλες όχι, το πρόβλημα όμως πέριξ του κέντρου παραμένει. Στενοί δρόμοι, που ασφυκτιούν, διπλοπαρκαρισμένα αυτοκίνητα, άλλα ανεβασμένα στα πεζοδρόμια, ακόμη και στις ...πλατείες, κλείνουν γωνίες, κλείνουν προσβάσεις αναπήρων, ένας εφιάλτης.
Ένα υποτυπώδες σύστημα παρκομέτρων που υπήρχε, κατέρρευσε εδώ και χρόνια και πλέον έκαστος σταθμεύει όπου βρει. Και κάτι βυθιζόμενα κολονάκια που μπήκαν στις εισόδους των πεζοδρόμων, μας τελείωσαν κι αυτά. Τίποτε δεν φτουράει εδώ, κανείς δεν ανακόπτει τις άγριες ορέξεις του Λαρισαίου «γιωταχή».
Παρατηρώντας χρόνια αυτή την πόλη, σκέφτομαι ότι κανείς δεν λειτούργησε οραματικά, κανείς δεν επιδεικνύει στοιχειώδη ρεαλισμό. Την πόλη αυτή, όλοι την πονάνε στα λόγια. Στην πράξη, μένουν ταμπουρωμένοι πίσω απ’ τα συμφέροντά τους. Τελευταίο παράδειγμα, η απόφαση του Δήμου Λαρισαίων να δημιουργήσει πάρκινγκ στην παραπήνεια οδό Καλλιθέας, σε οικόπεδο δίπλα στο Τεχνικό Επιμελητήριο. Ήδη ο Δήμος έχει ένα πάρκινγκ στην περιοχή. Τρισάθλιο, βρώμικο, τριτοκοσμικό, αλλά έχει. Το οικόπεδο για το οποίο μιλάμε, ανήκει σήμερα στον παλιό ΟΑΕΔ και το είχε παραχωρήσει η δημοτική αρχή Λαμπρούλη (ΚΚΕ) με τον όρο να χτιστεί νέο κτίριο για το Εργατικό Κέντρο Λάρισας (ΕΚΛ) που επίσης ελεγχόταν τότε από το ΚΚΕ. Ακατανόητη απόφαση βέβαια, δεδομένου ότι το ΕΚΛ διέθετε μια χαρά δικό του κτίριο, αλλά τη δεκαετία του ’80 το τοπικό ΚΚΕ έτσι το έβλεπε – δεν είχε καν καταρρεύσει η Σοβιετική Ένωση. Κτίριο, βέβαια, δεν κτίστηκε ποτέ κι ούτε πρόκειται, αφού τα Εργατικά Κέντρα σήμερα, ως θεσμός, έχουν εξαντλήσει τον πολύ σημαντικό οπωσδήποτε ιστορικό τους ρόλο και πλέον είναι Οργανισμοί με περιορισμένη συμμετοχή εργαζομένων.
Λογικά λοιπόν σκεπτόμενη, η σημερινή Δημοτική Αρχή είπε να έλθει σε συνεννόηση με την Εργατική Εστία και να διαμορφώσει ένα ακόμη δημοτικό πάρκινγκ κατά χρήση. Μόλις άρχισαν οι εργασίες διαμόρφωσης ...διεκόπησαν. Μπήκε μπροστά η διοίκηση του ΕΚΛ και ...τέλος. Έβαλαν κι ένα πανό και καταγγέλλουν ότι η κατασκευή πάρκινγκ ...στρέφεται κατά των εργαζόμενων (!) – αλήθεια οι εργαζόμενοι το ξέρουν;
Το πιθανότερο λοιπόν είναι η πόλη να χάσει ένα -μικρό έστω – πάρκινγκ και η περιοχή να μείνει στη σημερινή τριτοκοσμική της εικόνα- το οικόπεδο είναι απλά ένας χορταρότοπος γεμάτος σκουπίδια. Αναρωτιέμαι: δεν θα μπορούσε να βρεθεί μια νομική φόρμουλα ώστε και η κυριότητα του οικοπέδου να διασφαλίζεται, αλλά και να χρησιμοποιείται ως πάρκινγκ μέχρι ανεγέρσεως του κτιρίου (εάν και εφόσον εννοείται...). Οι πρακτικοί και έξυπνοι άνθρωποι θα εύρισκαν τη λύση. Κι έπειτα, στο πάρκινγκ ...εργαζόμενοι θα πάρκαραν – οι πλούσιοι έχουν δικά τους, ιδιόκτητα.
Δεύτερο παράδειγμα το λαρισινό γιοφύρι της Άρτας, ήτοι η ... οικοπεδάρα των δύο στρεμμάτων του πρώην ΙΚΑ στην οδό Ασκληπιού. Το 2008 γκρεμίστηκε το κτίριο. Επί 16 χρόνια (!) η υπόθεση βολοδέρνει. Ο Δήμος το ζήτησε με σκοπό την κατασκευή τριώροφου υπόγειου πάρκινγκ και χώρο πρασίνου στην επιφάνεια. Οι διοικήσεις του ΙΚΑ (νυν ΕΦΚΑ) το ...σκέφτονταν καμιά δεκαπενταριά χρόνια, τελικά, δέχτηκαν ανταλλαγή με δημοτικό οικόπεδο στη Νεάπολη, κι έτσι το πήρε η πόλη.
Πάλι μπροστά η Διοίκηση του ΕΚΛ: Όχι, να ξανακτιστεί κτίριο ΕΦΚΑ διότι αυτό εξυπηρετεί τους εργαζόμενους. Πρόσχημα βέβαια οι εργαζόμενοι, και αναρωτιέμαι ποιοι είναι οι λόγοι που πρέπει να χτιστεί άλλο ένα τέρας στο κέντρο της πόλης που θα προκαλεί καθημερινά απίστευτη κίνηση συναλλασσομένων που θα ψάχνουν να παρκάρουν, αντί για πάρκο με παιδική χαρά και εκατοντάδες θέσεις στάθμευσης. Εδώ προφανώς το ΕΚΛ δεν έχει και πολλά περιθώρια αντίδρασης, αλλά μένω στην ουσία: Δεκαέξι χρόνια! Και -φοβάμαι- άλλη μια πενταετία για την κατασκευή του πάρκινγκ. Αλλά άμα μια πόλη τραβολογιέται για είκοσι και πλέον χρόνια για να τακτοποιήσει δυο στρέμματα στο κέντρο της, ποιο μέλλον να έχει ως προς το κυκλοφοριακό της;
Τρίτη ένσταση που καταθέτω. Έπεσαν με τα μούτρα οι τελευταίες δημοτικές αρχές στο περιβόητο ΣΒΑΚ (Σχέδιο Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας). Το Σχέδιο αυτό, ως γνωστόν, χρηματοδοτεί το ...στένεμα δρόμων με κοινοτικά κονδύλια, ώστε να κάνει δύσκολη τη ζωή των «γιωταχήδων» και να αποθαρρύνει έτσι τη χρήση αυτοκινήτου, προς όφελος των δημοσίων συγκοινωνιών. Θεωρητικώς ορθόν. Λιγότερα αυτοκίνητα, καθαρότερη ατμόσφαιρα, οικονομία καυσίμων. Κι έτσι στένεψαν δρόμοι όπως η Ασκληπιού και η Ρούσβελτ που επειδή ήταν ήδη ...στενοί έγιναν σωστά εκτρώματα και κανείς εκ των σχεδιαστών δεν λογοδότησε ποτέ. Έκλεισαν τη Μεγάλου Αλεξάνδρου, στένεψαν την Ανθίμου Γαζή και τη Μανωλάκη, εν ολίγοις, έκλεισαν όλες τις οδούς διαφυγής για τα αυτοκίνητα της πόλης. Τι πέτυχαν; Κατά την άποψή μας μία τρύπα στο νερό. Πρώτον μετέφεραν την κίνηση κυκλικά του κέντρου, όπου καθημερινά γίνεται της κολάσεως. Δεύτερον μετέτρεψαν κοντινές προς το κέντρο γειτονιές όπως οι Αμπελόκηποι σε απέραντα πάρκινγκ και, τρίτον, αναγκάζουν τους οδηγούς των περιφερειακών συνοικιών να κάνουν αχρείαστους κύκλους προκαλώντας πολύ μεγαλύτερη κίνηση. Άρα ούτε καθαρότερη ατμόσφαιρα, ούτε εξοικονόμηση καυσίμων
Κοινώς απέτυχαν. Ο λόγος; Κατά τη γνώμη μας, όλοι αυτοί οι σχεδιασμοί επί χάρτου δεν έλαβαν υπόψη την κοινωνική πραγματικότητα και νοοτροπία. Στην Ελλάδα η χρήση αυτοκινήτου δεν πρόκειται να μειωθεί. Ο κόσμος δεν περπατά, δεν παίρνει ποδήλατο (οι ποδηλατόδρομοι είναι κυριολεκτικά άδειοι) κι ούτε χρησιμοποιεί ιδιαίτερα την Αστική Συγκοινωνία. Ο κακομαθημένος Λαρισαίος (Βολιώτης, Αγρινιώτης, Σερραίος...) χρησιμοποιεί και θα χρησιμοποιεί το ΙΧ. Φαίνεται παράδοξο και αντιεπιστημονικό, αλλά θα έπρεπε ίσως να σκεφτούμε πως στην Ελλάδα λύση δεν είναι ο περιορισμός αλλά η διευκόλυνση του ΙΧ αυτοκινήτου. Αν μεγάλες οδοί τύπου Ανθίμου Γαζή ή Μεγάλου Αλεξάνδρου παρέμεναν φαρδείς, θα διοχέτευαν γρηγορότερα τα αυτοκίνητα εκτός κέντρου, αμβλύνοντας την περιμετρική κίνηση. Είναι η λογική που υιοθετήθηκε στις αμερικανικές πόλεις όπου οι δρόμοι είναι -κατά το κοινώς λεγόμενο- «αεροδρόμια».
Ταύτα. Άνευ φόβου και πάθους. Σαν μια απλή συνεισφορά στη μόνιμη κουβέντα για τα μεγάλα θέματα της πόλης. Από έναν πολίτη που κυκλοφορεί σ’ αυτήν την πόλη από μικρό παιδί και για πολλές δεκαετίες και επομένως κάποια άποψη δικαιούται να έχει για τα πράγματα.
ΑΛΕΞΗΣ ΚΑΛΕΣΗΣ
alexiskalessis@yahoo.gr

 

ΛΑΡΙΣΑ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ, ΧΙΛΙΕΣ ΛΕΞΕΙΣ...

Μιχαήλ Χρυσοχόου - Ενας Ηπειρώτης στη Λάρισα

 

Από τον Νίκο Παπαθεοδώρου
nikapap@hotmail.com

Όλοι σχεδόν εδώ στη Λάρισα γνωρίζουμε την οδό Χρυσοχόου. Είναι ένας από τους γνωστότερους δρόμους της πόλης. Βρίσκεται στη συνοικία του Αγ. Κωνσταντίνου, πίσω από το διδακτήριο του Ε’ Δημοτικού Σχολείου και καταλήγει κάθετα στην οδό 23ης Οκτωβρίου, την παλιά οδό Βόλου.

Ελάχιστοι, όμως, γνωρίζουν ποιος ήταν ο Μιχαήλ Χρυσοχόου και γιατί η Λάρισα τον τίμησε δίνοντας το όνομά του σε έναν κεντρικό δρόμο. Στο σημερινό σημείωμά μας θα προσπαθήσουμε να σκιαγραφήσουμε την προσωπικότητά του και να επισημάνουμε τη σχέση του με την πόλη μας.
Γεννήθηκε στην ξακουστή Ζίτσα, ένα από τα Ζαγοροχώρια της Ηπείρου το 1834, γι’ αυτό και σε πολλά έργα του προσθέτει μετά το επίθετο Χρυσοχόου και το εκ καταγωγής προσδιοριστικό Ζιτσαίος. Το οικογενειακό του όνομα ήταν Χρυσικός και προσδιόριζε την επαγγελματική ιδιότητα του παππού του, ο οποίος δούλευε το ασήμι και το χρυσάφι. Μάλιστα, ο Αλή πασάς των Ιωαννίνων τον εμπιστευόταν και τον χρησιμοποιούσε για τη συντήρηση και κατασκευή του πολυποίκιλτου οπλισμού και των κοσμημάτων του. Το Χρυσικός που υπονοούσε τον επαγγελματία χρυσοχόο, με τον καιρό έγινε εύκολα Χρυσοχόου. Ο πατέρας του Θεοδόσιος Χρυσοχόου το 1835 έφυγε για δεκαπέντε χρόνια στη Βλαχία για να προκόψει, μια κίνηση συνηθισμένη για πολλούς Ηπειρώτες την περίοδο εκείνη κι ενώ ο γιος του Μιχαήλ ήταν μόλις ενός έτους. Μέχρι τα δέκα του χρόνια φοίτησε στο σχολείο της Ζίτσας και στη συνέχεια στην αυτοβιογραφία του αναφέρει: «…πώς από μπακάλης και καφετζής (υπηρέτης πάντοτε), έγινα φωτογράφος το πρώτον και τοπογράφος ύστερα» [1].
Το 1854 όταν ήταν 20 ετών θα πρέπει να έλαβε μέρος στην αποτυχημένη επανάσταση κατά των Οθωμανών της χρονιάς εκείνης, γιατί η αδελφή του Αμαλία αναφέρει σε βιβλίο της ότι έπαθε κάποιο ατύχημα κατά τη διάρκεια της εξέγερσης αυτής, χωρίς όμως να το προσδιορίζει [2].
Το 1866-67 τον βρίσκουμε στη Κρήτη να συνεργάζεται με τον Φιλέλληνα Αμερικανό ιατρό Samuel House και να συμμετέχει με άλλους Ηπειρώτες στην Κρητική επανάσταση, η οποία ατυχώς δεν κατέληξε θετικά για τους Κρητικούς.
Η άσχημη εμπειρία που αποκόμισαν οι Έλληνες στρατιωτικοί από την αποτυχημένη Κρητική επανάσταση, οδήγησε μια ομάδα απ’ αυτούς να δημιουργήσουν μυστική επαναστατική κίνηση με το όνομα «Αδελφότης και Άμυνα» στα μεγάλα κέντρα της υπόδουλης Ελλάδος. Η Λάρισα υπήρξε από τα πρώτα κέντρα αυτής της κίνησης, με επικεφαλής τον Αριστείδη Μουσούρη. Η κατοικία του Μουσούρη, λόγω της αγγλικής υπηκοότητάς του [3] (είχε καταγωγή από την Κεφαλονιά), αποτελούσε το κέντρο στο οποίο συναθροίζονταν και συσκέπτονταν τα εξέχοντα μέλη της λαρισαϊκής κοινωνίας για την οργάνωση της θεσσαλικής επανάστασης. Στη γραμματεία της κίνησης αυτής συμμετείχε και ο Διονύσιος Γαλάτης, επτανήσιος και αυτός την καταγωγή [4].
Εν τω μεταξύ, ο Μιχαήλ Χρυσοχόου από το 1873 διέμενε στη Λάρισα, κοντά στην αδελφή του Αμαλία Χρυσοχόου, τη μετέπειτα Παπασταύρου, η οποία ήταν διορισμένη από τη Χριστιανική Κοινότητα Λαρίσης ως δασκάλα στο Παρθεναγωγείο της πόλης. Εδώ στην αρχή ασχολήθηκε με μεταλλευτικές εργασίες στα ορυχεία του πράσινου λίθου της Χασάμπαλης και συγχρόνως εργάζονταν και ως φωτογράφος, γεγονός που φαίνεται ότι τον βοήθησε αργότερα να διακριθεί ως γεωγράφος και τοπογράφος. Στη μυστική επαναστατική κίνηση τον μύησε ο Λαρισαίος τραπεζίτης Γεώργιος Φαρμακίδης και από την πρώτη στιγμή ετοίμασε τοπογραφικό χάρτη της Λάρισας και της περιοχής, με τις συνοικίες των Τούρκων, των Εβραίων και των Χριστιανών, που ζητούσε ο Κωνσταντίνος Ισχόμαχος [5]. Περιηγήθηκε βήμα-βήμα τη Θεσσαλία, την Ήπειρο και τη Μακεδονία, και εκπόνησε, αν και ερασιτέχνης στον τομέα αυτόν, πολλούς τοπογραφικούς χάρτες των περιοχών που επισκέπτονταν, με ακρίβεια που ξεπερνούσε τους αντίστοιχους που σχεδίαζαν οι χαρτογραφικές υπηρεσίες του Στρατού. Είναι γνωστό ότι πάνω στους χάρτες της Θεσσαλίας που φιλοτέχνησε ο Μιχαήλ Χρυσοχόου χαράχτηκαν οι γραμμές των νέων συνόρων μετά τη συνθήκη του Βερολίνου του 1878, με την οποία παραχωρούνταν η Θεσσαλία (πλην της επαρχίας Ελασσόνος) και μέρος της Ηπείρου στο Ελληνικό κράτος. Ο Επαμ. Φαρμακίδης αναφέρει στο βιβλίο του [6] στοιχεία της επαναστατικής δράσης και της πολύτιμης προσφοράς του στη θεσσαλική επανάσταση του 1878.
Φαίνεται ότι η αδελφή του Αμαλία Παπασταύρου - Χρυσοχόου έτρεφε ιδιαίτερη αγάπη και εκτίμηση στον αδελφό της Μιχαήλ, γιατί και στα δύο βιβλία που κυκλοφόρησε το 1895 και το 1897, αντίστοιχα, ξεκινάει με επιστολή στον αγαπημένο αδελφό της Μιχαήλ, από το κείμενο των οποίων αναδύεται η αδελφική τρυφερότητα προς τον μεγαλύτερο αδελφό της.
Εκτός αυτών των ικανοτήτων, ο Μιχαήλ Χρυσοχόου όμως υπήρξε και ικανός ιστορικός συγγραφέας. Προέχει το βιβλίο του «Βλάχοι και Κουτσόβλαχοι», όπως, επίσης, και το «Σύντομος ορεογραφική και υδρογραφική έκθεσις των κοιλάδων Πηνειού και Θυάμιδος», έκδοση του 1879. Πραγματοποίησε ενδιαφέρουσες διαλέξεις ιστορικού περιεχομένου και πολλές φορές στο διάστημα μεταξύ 1907-1914 αρθρογραφούσε στην εφημερίδα «Μικρά» της Λάρισας. Απεβίωσε στις 11 Μαΐου 1921.

 

[1]. Χρυσοχόου Μιχαήλ, Ιστορική έκθεσις των έργων του. Εκ σελίδων 80, ημιτελής συνεπεία του θανάτου του επισυμβάντος τη 11 Μαρτίου 1921. Εν Αθήναις (1921), σελ. ιστ’.
[2]. Παπασταύρου Αμαλία, Η Ζίτσα. Γεωγραφική και Ιστορική περιγραφή της κωμοπόλεως ταύτης της Ηπείρου, εν Αθήναις (1895), σελ. 40, υποσημείωση: «…συμβάν τι αναγόμενον εις την ατυχή επανάστασιν του 1854».
[3]. Η καταγωγή του ήταν από την Κεφαλονιά και όπως είναι γνωστό την περίοδο εκείνη τα Επτάνησα ήταν υπό αγγλική κατοχή.
[4]. Γρηγορίου Αλέξανδρος. Διονύσιος Σ. Γαλάτης. Ο ευγενής επιχειρηματίας και δήμαρχος της Λάρισας, εφ. «Ελευθερία», Λάρισα, φύλλο της 30ης Οκτωβρίου 2016.
[5]. Γρηγορίου Αλέξανδρος (1838-1888). Κωνσταντίνος Ι. Ισχόμαχος. Ο ευπατρίδης αξιωματικός και βουλευτής Λάρισας, εφ. «Ελευθερία», Λάρισα, φύλλο της 12ης Μαρτίου 2017.
[6]. Φαρμακίδης Επαμεινώνδας, Η Λάρισα, από των μυθολογικών χρόνων μέχρι της προσαρτήσεως αυτής εις την Ελλάδα (1881), Βόλος (1926) σελ. 339-341.

 

ΙΧΝΗΛΑΤΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΑΛΙΑ ΛΑΡΙΣΑ

Γενική ιστορική θεώρηση των παλιών κτιρίων της Λάρισας - Α’

 

Οικία Γερολυμάτου, επί της οδού Σεφέρη, πριν την σφιχταγκαλιάσουν τα νέα κτίσματα. Φωτογραφία του 1946

Του Νικ. Αθ. Παπαθεοδώρου (nikapap@hotmail.com)

Οι καταστροφές της σχεδόν τετράχρονης κατοχής και του καταστρεπτικού σεισμού του Μαρτίου του 1941, είχαν αφήσει τα ερείπιά τους να κείτονται σε σωρούς στο μεγαλύτερο μέρος της πόλης μας. Μεγάλος αριθμός δημόσιων κτιρίων και κατοικιών είχαν καταστεί ακατοίκητα και κατεδαφιστέα, ισάριθμα περίπου είχαν υποστεί σοβαρές ζημιές και χρειάζονταν μεγάλη δαπάνη για να επιδιορθωθούν και λίγα, όσα ήταν νεότευκτα και κατασκευασμένα από οπλισμένο σκυρόδεμα (μπετόν αρμέ), μπορούσαν άμεσα να λειτουργήσουν. Με τη λήξη του πολέμου η κεντρική εξουσία και οι τοπικές αρχές ανέλαβαν το μεγάλο έργο της αποκατάστασης των ζημιών. Αφού το Δημοτικό Συμβούλιο απέρριψε το αίτημα ορισμένων ανοιχτόμυαλων μελών της να μεταφερθεί η νέα Λάρισα σε άλλη θέση (χώρος υπήρχε αρκετός), άρχισε με γρήγορο ρυθμό η απομάκρυνση των ερειπίων, η κατεδάφιση των επικίνδυνα πληγωμένων κτιρίων και σε ορισμένα η αποκατάσταση των βλαβών. Στη θέση των κατεστραμμένων κτισμάτων κατασκευάσθηκαν, με αργό ρυθμό είναι αλήθεια, νέες κατοικίες και δημόσια κτίρια. Ήταν αυτά που αντικατέστησαν τα περίτεχνα οικοδομήματα που είχε σε αφθονία η προπολεμική Λάρισα. Τα κτίρια αυτά με την πάροδο του χρόνου έδωσαν στην πόλη μια άλλη, διαφορετική από την παλιά, όψη. Εξαώροφες οικοδομές στον κεντρικό τομέα της πόλης, διώροφες κομψές κατοικίες με κάποια αρχιτεκτονική ευρηματικότητα, θεόρατα δημόσια κτίρια, γέμισαν κάθε γωνιά της πόλης. Αποτέλεσμα; Χάθηκαν οι αυλές, μειώθηκε το πράσινο, η πόλη ψήλωνε και καθώς πληθυσμιακά αυξανόταν, δημιουργήθηκαν νέες συνοικίες και άπλωνε.
Όμως τα τελευταία χρόνια παρατηρείται στην πόλη μας μια παράδοξη οικοδομική δραστηριότητα, η οποία τείνει να αφανίσει και τη μεταπολεμική μορφή της. Χαμηλά κυρίως κτίρια, πολλά από τα οποία διέθεταν κάποια αρχιτεκτονική σφραγίδα του κατασκευαστή του, πολύ καλή, καλή ή μέτρια ανάλογα, τα οποία είχαν διάρκεια ζωής λίγων δεκαετηρίδων, σήμερα σωρηδόν κατεδαφίζονται για να κατασκευασθούν στη θέση τους πολυώροφα και άναρχα οικοδομήματα, μελανό στίγμα στην πολεοδομική όψη της πόλης.
Με την ευκαιρία αυτής της ασθμαίνουσας δραστηριότητας κατασκευαστών και ιδιοκτητών που παρατηρείται τελευταία, κρίνεται σκόπιμο να κάνουμε μια ιστορική και αρχιτεκτονική θεώρηση των παλαιών κτισμάτων της Λάρισας, ανάλογα με τον επικρατούντα εκάστοτε κατασκευαστικό ρυθμό.
Περίοδος τουρκοκρατίας
Η Λάρισα αν και ήταν πάντα μία από τις μεγαλύτερες πόλεις της τουρκοκρατούμενης Ελλάδας, δεν είχε να επιδείξει παρά ελάχιστα λαμπρά οικοδομήματα. Είχε πολλά τζαμιά, χαμένα στο μέτρημα από τους ξένους ταξιδιώτες, από τα οποία τα σπουδαιότερα ήταν του Χασάν Μπέη στη δεξιά όχθη του Πηνειού, κοντά στη γέφυρα και το Μπαϊρακλί στη γωνία των σημερινών οδών Παπαφλέσσα και Όσσας. Είχε και ορισμένους τεκέδες[1], από τους οποίους επιβλητικότερος ήταν ο Μεβλεβιχανέ στην αριστερή όχθη του Πηνειού, ακριβώς αριστερά της εξόδου της μεγάλης γέφυρας του Πηνειού στον δρόμο προς Τύρναβο. Και τα τρία αυτά κτίρια θεωρούνταν από τα ομορφότερα τουρκικά κτίσματα στον ελληνικό χώρο. Από την υπόλοιπη πόλη ξεχώριζε στην περιοχή της Ακρόπολης (στο Λόφο του Φρουρίου) η σκεπαστή τουρκική αγορά (το Μπεζεστένι)[2], τα δημόσια λουτρά (χαμάμ) καθώς και μερικά μεγάλα σπίτια (κονάκια), τα οποία ανήκαν αποκλειστικά σε μουσουλμάνους γαιοκτήμονες (μπέηδες).
Οι συχνές καταστροφικές πλημμύρες του Πηνειού και ιδιαίτερα η έντονη σεισμικότητα της περιοχής μας, επέτρεπαν στους ιδιοκτήτες να κατασκευάσουν ψηλές οικοδομές και περιορίζονταν σε μονώροφες ή το πολύ διώροφες, κτισμένες σε ευρύχωρες εκτάσεις. Έτσι στο πρώτο μισό του 19ου αι., κατά το οποίο έχουμε πολλές μαρτυρίες από ξένους ταξιδιώτες που επισκέφθηκαν εκείνο το διάστημα τη Λάρισα, διαβάζουμε στα οδοιπορικά τους ότι μια πολιτεία 20-25 χιλιάδων κατοίκων, δεν διέθετε καμιά όαση ομορφιάς. Οι περισσότερες κατοικίες της ήταν απλές, ισόγειες με υπόγειο, στο κέντρο μιας μεγάλης αυλής, οριοθετημένες από παντού με ψηλό μαντρότοιχο που τις απομόνωνε από τον δρόμο ή από τις γειτονικές ιδιοκτησίες. Η τοιχοποιία των σπιτιών ήταν απλή. Χρησιμοποιούσαν πλίνθους και ξυλοδεσιές, με την τεχνική του τσατμά. Υπήρχαν όμως και μερικές διώροφες κατοικίες, όπου στο ισόγειο αναπτύσσονταν διάφοροι βοηθητικοί χώροι, καθώς και χώροι σταυλισμού των ζώων, ενώ ο όροφος φιλοξενούσε τους χώρους κατοικίας και υποδοχής.
Οι μεταρρυθμίσεις (tanzimat) του 1839 και κυρίως του 1856 επέτρεψαν στους χριστιανούς να κτίσουν νέους ναούς[3] και κατοικίες άνετες όπως και οι Τούρκοι. Όλες αυτές οι κατοικίες ήταν περιποιημένες, μεγαλύτερες σε διαστάσεις, αρκετές κτισμένες με πέτρα στο ισόγειο, ενώ ο όροφος είχε ελαφρότερη κατασκευή. Είχαν συνήθως κάτοψη ορθογώνια. Τα δωμάτια στον όροφο καταλάμβαναν όλη την μακριά πλευρά στο πίσω μέρος του οικήματος, ενώ στην μπροστινή επιμήκη πλευρά τοποθετούσαν τον οντά, δηλ. το δωμάτιο υποδοχής και φιλοξενίας, που διέθετε ευρύχωρους ανοικτούς και φωτεινούς χώρους. Κύριο χαρακτηριστικό του επάνω ορόφου ήταν τα ημιυπαίθρια χαγιάτια και οι ποικίλες αρχιτεκτονικές προεξοχές (τα σαχνισιά), κατασκευές με ελαφρά υλικά, αρθρωμένες πάνω σε κάθετους όγκους. Οι περισσότερες και σπουδαιότερες απ’ αυτές τις κατασκευές ήταν κονάκια των Τούρκων και βρίσκονταν συγκεντρωμένα στο κέντρο της Λάρισας (περιοχή Ντάρκουλη) και προς την περιοχή της σημερινής οδού 23ης Οκτωβρίου, από την αρχή της μέχρι λίγο πιο κάτω από τον Αγ. Κωνσταντίνο.
Οι εντυπώσεις των επισκεπτών που περιηγήθηκαν τη Λάρισα κατά το διάστημα αυτό ήταν διαφορετικές σε εκτίμηση. Ο Ιωάννης Λεονάρδος (1836) από τα Αμπελάκια γράφει: «Καθώς όλαι αι οθωμανικαί πόλεις, ούτω και η Λάρισα δείχνει μεγάλα οσπίτια, τα οποία υποκάτω ενός πλήθους μικρών χάνονται, πλην μεταξύ αυτών είναι μερικά στολισμένα θελκτικά, με ποικίλα δένδρα και κήπους ωραϊσμένα»[4]. Άλλοι την περιγράφουν με απαξιωτικούς χαρακτηρισμούς, όπως ο Γάλλος διπλωμάτης Eugene Melchior de Vogue που την επισκέφθηκε το 1875 και αναφέρει ότι «σπάνια μια πόλη μου προξένησε τόσο θλιβερή εντύπωση ...ερειπωμένα τζαμιά, άθλιες αγορές, παρηκμασμένες βιοτεχνίες»[5]. Ο Νικόλαος Γεωργιάδης από τον Βόλο γράφει το 1880: «Αι οικίαι αυτής, μονώροφοι και πλινθόκλιστοι, κατέχουσιν, ιδίως αι τουρκικαί, ως εκ της διαιρέσεως αυτών εις ανδρωνίτιν και γυνακωνίτιν, ευρείας εκτάσεις. Δια τούτο και διά τα μεταξύ των οικιών μεγάλα κενά διαστήματα, η έκτασις της πόλεως είνε μεγάλη»[6], ενώ ένας Έλληνας δημοσιογράφος που ακολούθησε τον ελληνικό στρατό κατά την είσοδό του στην πόλη στις 31 Αυγούστου 1881 σημειώνει ότι «...ο κατοικών εν Λαρίσση ουδέν άλλο βλέπει ή ουρανόν και σαθρά οικοδομήματα».
Λίγες δεκαετίες πριν από την προσάρτηση της Θεσσαλίας παρατηρήθηκε από μέρους των κατοίκων της Λάρισας μια τάση έντονης οικοδομικής δημιουργίας. Και ενώ για τους χριστιανούς και ισραηλίτες θεωρήθηκε φυσική μια τέτοια ενέργεια, όμως για τους Οθωμανούς, που το μέλλον τους διαφαινόταν πολιτικά ρευστό, παρατηρήθηκε μια λογικά ανεξήγητη τάση για οικοδομική ανανέωση. Πράγματι, την περίοδο αυτή οικοδομήθηκαν πολλά νέα κονάκια, εντυπωσιακά αρχοντικά Τούρκων μεγαλοκτηματιών του θεσσαλικού κάμπου και δημόσια κτίρια, όπως το εντυπωσιακό τουρκικό Διοικητήριο, πολλά των οποίων παρέμεναν εν λειτουργία για αρκετά χρόνια και μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλίας. Οι περισσότεροι απ’ αυτούς πίστευαν αφελώς ότι η διαφαινόμενη ενσωμάτωση της Θεσσαλίας στην Ελλάδα δεν θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί!

-------------------------------

[1]. Τεκέδες είναι μουσουλμανικά θρησκευτικά κτίσματα, αντίστοιχα περίπου με τα χριστιανικά μοναστήρια, όπου ζούσαν οι δερβίσηδες, οι οποίοι στις θρησκευτικές τους τελετές εκτελούσαν τον χαρακτηριστικό τελετουργικό περιστρεφόμενο χορό τους.
[2]. Το Μπεζεστένι της Λάρισας, η κλειστή αγορά των μουσουλμάνων, ήταν ένα ογκώδες τετράγωνο κτίριο, από το οποίο σήμερα σώζεται μόνον το κέλυφος, δηλ. οι τέσσερες τοίχοι του. Λόγω της φρουριακής του μορφής, παλαιότερα ακόμη και αρχαιολόγοι πίστευαν ότι επρόκειτο για μεσαιωνικό φρούριο, γι’ αυτό και όλος ο λόφος ονομάζεται ακόμη και σήμερα από τους Λαρισαίους ως Λόφος του Φρουρίου. Το Μπεζεστένι φιλοξενούσε καταστήματα που πουλούσαν πολύτιμα είδη, όπως μεταξωτά υφάσματα, πολύτιμους λίθους, χρυσά και αργυρά αντικείμενα, γι’ αυτό τη νύκτα οι πόρτες του ασφαλίζονταν και ειδικοί φύλακες το προστάτευαν. Κλειστές αγορές έκτιζαν οι Οθωμανοί συνήθως στις μεγάλες πόλεις. Στον ελληνικό χώρο μόνο άλλες δύο μεγάλες πόλεις, η Θεσσαλονίκη και οι Σέρρες, διέθεταν κλειστή αγορά. Μάλιστα στις δύο αυτές πόλεις οι αγορές αυτές διατηρούνται μέχρι σήμερα ακέραιες. Μια επιπλέον απόδειξη ότι η Λάρισα λογιζόταν ως μεγάλη πόλη κατά τη διάρκεια της τουρκοκρατίας. Εδώ και μερικά χρόνια γίνονται στο μπεζεστένι εργασίες αποκατάστασης, οι οποίες όμως δεν έχουν ολοκληρωθεί ακόμη.
[3]. Απ’ όσα γνωρίζουμε, ο μοναδικός ναός στη Λάρισα που εξυπηρετούσε τους χριστιανούς κατά την περίοδο αυτή ήταν του Αγίου Αχιλλίου και αυτός όχι πάντα εν λειτουργία.
[4]. Λεονάρδος Ιωάννης, Νεωτάτη της Θεσσαλίας Χωρογραφία, Β’ έκδοση, εισαγωγή-σχόλια-επιμέλεια Κώστας Σπανός, εκδόσεις «Θετταλός», Λάρισα (1992) σ. 49.
[5]. De Vogue Eugene-Melchior, Thessalie, Revue de Deux Mondes, Paris (1875). Ο De Vogue (1848-1910) ήταν Γάλλος συγγραφέας και διπλωμάτης.
[6]. Γεωργιάδης Νικόλαος, Θεσσαλία, Βόλος (1880) σ. 245. Ο ιατρός Νικ. Γεωργιάδης από τον Βόλο, έζησε κατά το χρονικό διάστημα 1875-1877 στη Λάρισα. Μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλίας διετέλεσε δήμαρχος Παγασών και εξελέγη επανειλημμένως βουλευτής.

 

Αρχαία Ήλιδα – Αρχαία Ολυμπία: Το πέρασμα σε μια άλλη Ελλάδα

Ένα μοναδικό ταξίδι – Μια αίσθηση που δε θα σβήσει ποτέ

Αρχαία Ολυμπία και Αρχαία Ήλιδα. Ένα ταξίδι στο χρόνο σε δύο από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της Ελλάδας. Μια αισθαντική αναδρομή στη μαγεία του παρελθόντος. Μεγαλοπρεπείς ναοί, ιερά, ο τόπος των Ολυμπιακών Αγώνων. Ο αρχαιοελληνικός πολιτισμός στο αποκορύφωμά του. Αρχαία Ολυμπία και Αρχαία Ήλιδα. Τα αξιοθαύμαστα αυτά μνημεία του νομού Ηλείας, στην Πελοπόννησο, που -εν μέρη- σώθηκαν στο χρόνο, εμπνέουν, χιλιάδες χρόνια μετά. Το ταξίδι που ακολουθεί είναι διαφορετικό από αυτά που μπορεί να πραγματοποιήσεις στην Ελλάδα. Γι’ αυτό είναι και μοναδικό…

Αρχαία Ήλιδα

Το ταξίδι μας ξεκινάει από την Ήλιδα (ή Ήλις), μια από τις σημαντικότερες τοποθεσίες της Πελοποννήσου. Μια πόλη-κράτος που έπαιξε καθοριστική σημασία στους Ολυμπιακούς Αγώνες καθώς τους διοργάνωνε. Σύμφωνα με τον Παυσανία, τοποθετείται στην αριστερή όχθη του Πηνειού ποταμού και ρέει δίπλα από το γυμνάσιο: «ῥεῖ δὲ διὰ τῆς πόλεως ὁ Πηνειὸς ποταμὸς παρὰ τὸ γυμνάσιον αὐτῆς».

Βάσει της μυθολογίας, εκείνος που την ανακάλυψε ήταν ο Αέθλιος, ο πρώτος βασιλιάς της Ήλιδας. Άλλοι σπουδαίοι βασιλείς της, ήταν ο Πέλοπας, ο Οινόμαος και ο Ίφιτος. Η Ήλιδα ήταν η πόλη-κράτος διοργανώτρια των Πανελλήνιων Αγώνων «Τα Ολύμπια» από το 776 π.Χ. έως το 393 μ.Χ. και κατοικούταν από τους Επειούς. Οι Επειοί προήλθαν από τη Θεσσαλία, αναμειγμένοι με τους Κουρήτες. Η ρίζα της ονομασίας τους, έρχεται από το ρήμα «ἔπειμι» που σημαίνει πλησιάζω.

Στο πλαίσιο των Ολυμπιακών Αγώνων, οι αθλητές που επρόκειτο να λάβουν μέρος, όφειλαν να βρεθούν εκεί, και να ενσωματωθούν, ένα μήνα νωρίτερα. Να εξοικειωθούν με τα κατατόπια και τους κανόνες. Να καταταχθούν ανάλογα με την ηλικία και το άθλημα στην κατάλληλη κατηγορία. Η Ήλιδα, πέρα από την αθλητική της φήμη, υπερχείλιζε καλαισθησία. Τιμούσε με τους ναούς και τα ιερά της τον Δία, τον Διόνυσο, τον Απόλλωνα, την Αφροδίτη, την Άρτεμη και τον Άδη. Συν τοις άλλοις, η πόλη ήταν εξαιρετικά ανεπτυγμένη, εξού και η αναγνώρισή της ως ανεξάρτητου βασιλείου κατά τη μυκηναϊκή εποχή. Εξέδιδε δικό της νόμισμα ενώ ήταν γνωστή και για τους ιππικούς της αγώνες.

Μετά από πάρα πολλά χρόνια, μια από τις σημαντικότερες τοποθεσίες όχι απλώς της Πελοποννήσου αλλά και όλης της Ελλάδας, άρχισε και πάλι να λάμπει. Ερείπια και απομεινάρια της, βρίσκονται μέχρι και το 1911, όταν ξεκίνησαν οι πρώτες ανασκαφές από τον Αυστριακό αρχαιολόγο, Ότο Βάλτερ. Το 1968, έπειτα από αρχαιολογικές εργασίες, η πόλη επιτέλους αναστηλώθηκε στο έπακρο. Σήμερα, η Ήλιδα σφύζει από ζωή. Μέσα τη φύση, αποτελεί έναν από τους πιο εκθαμβωτικούς αρχαιολογικούς χώρους της χώρας, επιτρέποντας στους επισκέπτες της να κάνουν ένα ξεχωριστό ταξίδι στο χρόνο. Πλέον η αρχαία πόλη της Ήλιδας, απαρτίζεται από την ακρόπολη, το αρχαίο θέατρο, φιλοξενώντας ποικίλες καλλιτεχνικές εκδηλώσεις καθώς και το Διεθνές Φεστιβάλ της Αρχαίας Ήλιδας, αλλά και από το σύγχρονο αρχαιοελληνικό μουσείο.

Αρχαία Ολυμπία

Μετά την Ήλιδα, συναντάς την Αρχαία Ολυμπία, που ονομαζόταν Άλτις (δηλαδή ιερό Άλσος). Ένα αριστουργηματικό ιερό αφιερωμένο στον θεό Δία και φυσικά ο τόπος διεξαγωγής των Ολυμπιακών Αγώνων. Στην περιοχή, βρέθηκαν ίχνη ανθρώπινης ζωής από την Νεολιθική περίοδο.

Η ιστορία της ταλάνιζε για έτη τους μελετητές της καθώς τους κινούσε παράλληλα το ενδιαφέρον να την ανακαλύψουν εκ νέου. Καθετί που ξέθαβαν από την αρχαία πόλη, ήταν και ένα ακόμη σημαντικό λιθαράκι για την ολοκλήρωση της εικόνας που έχουμε έως σήμερα. Εκεί ξεκίνησε ο θεσμός των Ολυμπιακών Αγώνων, το 776 π.Χ. Εκεί ξεκινούν και οι σύγχρονοι Αγώνες με την τελετή αφής της φλόγας. Ένα ταξίδι στο χρόνο, χωρίς καμία υπερβολή.

Ο αρχαιολογικός χώρος -που είναι ίσως και ο πιο εντυπωσιακός ολόκληρης της Ελλάδας από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα- φημίζεται για τους μεγαλεπήβολους ναούς του και το πελώριο Στάδιο. Εξίσου αξιοσημείωτη είναι και η είσοδος του Σταδίου, που προκαλεί δέος καθότι σε προετοιμάζει για κάτι που δεν έχεις ξαναδεί.

Ο περιβόητος Ναός του Δία, ο οποίος χτίστηκε μεταξύ 470-456 π.Χ., ο Ναός της Ήρας, που είναι και ο παλαιότερος στο χώρο, το Βουλευτήριο, το Πρυτανείο, όπου έκαιγε το Ιερό Πυρ η θεά Εστία, το Στάδιο, το Γυμνάσιο, η Παλαίστρα. Όλα τα ανακαλύπτεις κατά την άφιξή σου στην Αρχαία Ολυμπία.

Σήμερα, όπως και στο παρελθόν, η Αρχαία Ολυμπία έχει ιδιαίτερη σημασία λόγω της λαμπρής ιστορίας της, κάνοντας τον επισκέπτη της κυριολεκτικά να ανατριχιάσει από την μεγαλοπρέπειά της. Δεν είναι τυχαία η θριαμβευτική της άνθιση κατά τον 5ο αιώνα, όταν ξεκίνησε να προσελκύει τον «καλό» κόσμο της εποχής.

Πολιτικοί, φιλόσοφοι, καλλιτέχνες, έβρισκαν εκεί πρόσφορο έδαφος να μοιραστούν τις μεγάλες ιδέες τους. Δίπλα στον αρχαιολογικό χώρο, βρίσκεται το Αρχαιολογικό Μουσείο Αρχαίας Ολυμπίας, με συγκλονιστικά έργα τέχνης, τοποθετημένα με τον καλύτερο πιθανό τρόπο ανάδειξής τους. Μνημειώδες έργο και χαρακτηριστικό του μουσείου, είναι ο Ερμής του Πραξιτέλη, που θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα γλυπτά της ύστερης κλασικής εποχής. Απεικονίζει τον θεό Ερμή να κρατά με το αριστερό του χέρι τον Διόνυσο σε βρεφική ηλικία, ενώ με το δεξί του χέρι υποτίθεται πως κρατά – καθώς δε σώζεται ολόκληρο- ένα σταφύλι, προκειμένου να απασχολήσει τον μικρό Διόνυσο.

Το συγκεκριμένο ταξίδι στην Ηλεία, αποτελεί μια ξεχωριστή εμπειρία. Ένας προορισμός που συγκεντρώνει τουρίστες από κάθε γωνιά της γης. Από την Αθήνα απέχει 268 χλμ. Σε περίπου 4 ώρες, έχεις… πεταχτεί αιώνες πίσω. Σε μια Ελλάδα που ήταν ένα παγκόσμιο σημείο αναφοράς. Σήμερα, στην Ηλεία της Περιφέρειας της Δυτικής Ελλάδας, υπάρχουν πολλά που μπορείς να κάνεις.

Πηγή: exploringgreece

 ΛΑΡΙΣΑ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ, ΧΙΛΙΕΣ ΛΕΞΕΙΣ...

Το Αρχοντικό της οικογένειας Αχ. Λογιωτάτου

 

Ο ιατρός Αχιλλεύς Λογιωτάτου και δήμαρχος Λαρίσης κατά το διάστημα 1894-1895. Αρχείο Φωτοθήκης Λάρισας.

Από τον Νίκο Παπαθεοδώρου
nikapap@hotmail.com

Η οικογένεια Λογιωτάτου είναι μία από τις επιφανέστερες και τις πιο παλιότερες της Λάρισας, με γνωστή ιστορική διαδρομή 250 χρόνων περίπου.

Το πιο γνωστό μέλος της είναι ο Ιωάννης Οικονόμου Λαρισαίος ο Λογιώτατος, ονομασία με την οποία τον γνωρίζουμε εμείς σήμερα. Πήρε το επίθετο Οικονόμου από τον θείο του παπα-Δημήτριο (αδελφό του πατέρα του), ο οποίος είχε τον ιερατικό βαθμό του οικονόμου στη Μητρόπολη Λαρίσης. Από τους απογόνους του γνωστοί στην ιστορική διαδρομή της Λάρισας υπήρξαν οι εγγονοί του Αχιλλεύς και Χαρίλαος Λογιωτάτου [1]. Ο Αχιλλεύς (1847-1896) ήταν ιατρός, διετέλεσε βουλευτής και δήμαρχος Λαρίσης και υπήρξε πεθερός του δημάρχου Μιχαήλ Σάπκα, καθώς ο τελευταίος νυμφεύθηκε το 1906 την πρωτότοκη κόρη του Αχ. Λογιωτάτου, Ιουλία. Ο Χαρίλαος ήταν δικηγόρος, δραστηριοποιήθηκε επαγγελματικά στη Λάρισα και έμεινε άγαμος. Η πλούσια βιβλιοθήκη που κληρονόμησε από τον Ιωάννη Οικονόμου Λογιώτατο, υπήρξε η βάση για τη δημιουργία το 1939 της σημερινής Δημόσιας Κρατικής Βιβλιοθήκης της Λάρισας, στην οποία είναι θησαυρισμένα σήμερα πολλά από τα βιβλία του παππού του, χειρόγραφα και έντυπα [2].
Η κατοικία της οικογένειας Λογιωτάτου βρισκόταν στην οδό Μ. Αλεξάνδρου, ακριβώς στη θέση όπου βρισκόταν το ξενοδοχείο «Άνεσις», εγκαταλελειμμένο πλέον. Πότε και από ποιον κτίσθηκε η κατοικία μάς είναι άγνωστο. Πάντως, ήταν κατασκευή των τελευταίων χρόνων της τουρκοκρατίας, σε χώρο που πιθανόν να περιήλθε στους απογόνους του Ιωάννη Οικονόμου Λογιωτάτου κληρονομικά. Είχε δύο ορόφους, εκ των οποίων το ισόγειο ήταν κατά τι χαμηλότερο από την επιφάνεια του εδάφους. Από ασφαλιστήριο του κτίσματος που έγινε το 1921 έχουμε μια αδρή περιγραφή του: «Επί οικοδομής λιθοκτίστου, κεραμοσκεπούς, με διαχωρίσματα εκ πλίνθων και πατώματα εκ ξύλου, συγκειμένης εξ υπογείου και ισογείου προς κατοικίαν, κειμένης ενταύθα, επί της οδού Μεγάλου Αλεξάνδρου και συνορευούσης, αριστερά της προσόψεως με οικίαν κληρονόμων Ν. Μπερνίκου, δεξιά με οικόπεδον ιδίων ασφαλιζομένων και όπισθεν με οικίαν αδελφών Μπρέζα, μεσολαβούντος κήπου της οικίας, μεθ’ όλων των παραρτημάτων της και των εν τη αυλή πλυντηρίων και αποθηκών». Το ισόγειο είχε έξη δωμάτια, χρησιμοποιούμενα εκείνη την περίοδο σαν αποθήκες, ενώ ο όροφος είχε συνολικά δώδεκα δωμάτια, συμπεριλαμβανομένων και των βοηθητικών.
Αμέσως μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλίας το 1881 η διοίκηση της Εθνικής Τράπεζας αποφάσισε να ιδρύσει υποκατάστημα στη Λάρισα. Αρχικά επέλεξε να στεγαστεί στο αρχοντικό του Αχιλλέα Λογιωτάτου. Στο ισόγειο αναπτύχθηκαν τα γραφεία της Τράπεζας, ενώ στον όροφο έμενε η οικογένεια του διευθυντού του υποκαταστήματος. Επειδή το οίκημα δεν παρείχε μεγάλη ασφάλεια για τα ταμεία της τράπεζας, τα βράδια κατέβαζαν τις τεράστιες μπάρες πίσω από την πόρτα του ισογείου, ενώ ένας ένοπλος νυκτοφύλακας μισθωμένος από την τράπεζα περιπολούσε τον χώρο. Το 1898 διορίστηκε διευθυντής της τράπεζας ο Γεώργιος Δεσύπρης [3], ο οποίος έμεινε στη Λάρισα μέχρι τον θάνατό του το 1912 και συγχρωτίστηκε πολύ στενά με την τοπική κοινωνία. Στο οίκημα Λογιωτάτου παρέμεινε το υποκατάστημα της Εθνικής Τράπεζας πάνω από είκοσι χρόνια, μέχρι το 1905, όταν ολοκληρώθηκε το νέο υποκατάστημα, το προπολεμικό όμορφο νεοκλασικό κτίριο της Εθνικής Τράπεζας στη δυτική πλευρά της Κεντρικής πλατείας Μιχ. Σάπκα.
Η κατοικία Λογιωτάτου περιήλθε κληρονομικά στη δευτερότοκη κόρη του Αχιλλέα Λογιωτάτου Πιπίτσα και σ’ αυτή διέμενε μετά τον γάμο της το 1912 με τον Βασίλειο Ζησιάδη [4] και τη μητέρα της Ελένη Αχιλ. Λογιωτάτου. Με τον σεισμό και τους βομβαρδισμούς του Μαρτίου του 1941 το κτίσμα υπέστη σημαντικές καταστροφές, ώστε η κατοίκηση σ’ αυτήν είχε καταστεί αδύνατη, γι’ αυτό και μετά την κατοχή κατεδαφίστηκε. Προσωρινά ο χώρος αυτός παρέμεινε οικόπεδο ανεκμετάλλευτο, εκτός από ένα μικρό κτίσμα σε ένα σημείο του που στέγασε ένα μικρό καφενεδάκι.
Το 1951 το οικόπεδο στο οποίο υπήρχε προπολεμικά το αρχοντικό της οικογένειας Λογιωτάτου, το αναφερόμενο στο ασφαλιστήριο έγγραφο, βρέθηκε στην ιδιοκτησία του Αλέκου Σάπκα, γιου του Μιχαήλ Σάπκα και ανεψιού του Βασιλείου και της Πιπίτσας Ζησιάδου, προφανώς κατόπιν κληρονομιάς, εφ’ όσον το ζεύγος Ζησιάδου δεν απέκτησε απογόνους. Καθώς ο Αλέκος Σάπκας σταδιοδρομούσε ως χειρουργός με επιτυχία στην Αθήνα και οι επισκέψεις του στη Λάρισα ήταν σπάνιες, στις 11 Αυγούστου του 1951 προέβη «εις την πώλησιν του επί της οδού Μεγ. Αλεξάνδρου οικοπέδου. Δεν περιλαμβάνεται εις την πώλησιν το Καφενείον αυτό καθ’ εαυτό. Όλη η άλλη έκτασις περιλαμβάνεται» ανέφερε το συμβόλαιο. Αγοραστής ήταν ο Ιάκωβος Μπόκαρης, γνωστός Λαρισαίος και ιδρυτής των ομώνυμων ιδιωτικών εκπαιδευτηρίων, από το οποίο αποφοίτησαν αρκετοί Λαρισαίοι, οι οποίοι αργότερα διέπρεψαν ως επιστήμονες. Στο οικόπεδο αυτό κτίστηκε αργότερα και λειτούργησε το ξενοδοχείο «Άνεσις». Εδώ και μερικές δεκαετίες το ξενοδοχείο διέκοψε τη λειτουργία του.

______________________
[1]. Πληροφορίες εκτενείς για την οικογένεια Λογιωτάτου βλέπε: Παπαθεοδώρου Νικόλαος, Μιχαήλ Σάπκας, ο ευπατρίδης πολιτικός (1873-1956), Λάρισα (2013), σελ. 61.
[2]. Παπαθεοδώρου Νικόλαος, Η Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Λάρισας «Κωνσταντίνος Κούμας». Ιστορική διαδρομή, Λάρισα (2013).
[3]. Μία από τις κόρες του, η Μαρία Δεσύπρη (Αθήνα 1892-Αθήνα 1976), τελείωσε το 1909 το Αρσάκειο της Λάρισας και το 1923 παντρεύτηκε τον Αλέξανδρο Σβώλο, καθηγητή πανεπιστημίου και πολιτικό. Η ίδια μεταπολεμικά εκλέχτηκε βουλευτής δύο φορές, το 1958 και το 1961, με το κόμμα της ΕΔΑ. Από τον καιρό που ήταν ακόμη νέα στη Λάρισα, πρωτοστατούσε μαζί με άλλες γυναίκες στο φεμινιστικό κίνημα.
[4]. Ο Βασίλειος Ζησιάδης είχε καταγωγή από τη Ραψάνη, σπούδασε νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, ήταν μέλος του Δικηγορικού Συλλόγου Λαρίσης και διετέλεσε βουλευτής Λαρίσης. Υπήρξε επίλεκτο μέλος της λαρισινής κοινωνίας και σύγαμπρος του δημάρχου Μιχ. Σάπκα.

 ΙΧΝΗΛΑΤΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΑΛΙΑ ΛΑΡΙΣΑ

Ο Παύλος Μελάς και η Λάρισα - Β’

Προσωπικές αναμνήσεις του Μιχαήλ Σάπκα

 

Με την ευκαιρία της συμπλήρωσης 120 χρόνων από τον θάνατο του Παύλου Μελά (13 Οκτωβρίου 1904), ένθερμου υποστηρικτή του Μακεδονικού αγώνα, ολοκληρώνουμε σήμερα την αναφορά μας στις στενές επαφές που είχε με τη Λάρισα και τον Μακεδονικό Σύλλογο της πόλης ο ενθουσιώδης αυτός ανθυπολοχαγός, έτσι όπως τις κατέγραψε ο πρόεδρός του ιατρός, αργότερα και δήμαρχός της Μιχαήλ Σάπκας, στη μελέτη του «Η Λάρισα ορμητήριον του Μακεδονικού Αγώνος». Εξοπλισμός του Μακεδονικού Σώματος.

«Ημείς εις την Λάρισαν, με τα γλίσχρα οικονομικά μέσα τα οποία διέθετε ο Μακεδονικός Σύλλογος και τας προθύμους συνδρομάς των Μακεδόνων, ησχολήθημεν με την προμήθειαν του ιματισμού και των λοιπών απαραιτήτων εφοδίων του ετοιμαζομένου προς εξόρμησιν σώματος. Ο ιματισμός κατ’ αρχάς απετελείτο από κάπες παχειές και υπόδησιν στερεάν, τσαρούχια και άρβυλα στρατιωτικά. Η επένδυσις και ο εσωτερικός ιματισμός απετελείτο από ντουλαμάδες ευζωνικούς και τα αναγκαία εσώρουχα. Εκ τούτων, μέρος ήτο καινουργές και μέρος επρομηθευόμεθα με μεγάλην οικονομίαν και την επιβαλλομένην μυστικότητα από ειδικά εμποροραφεία, από ευζωνικόν ιματισμόν υπηρετούντων εθελοντών ευζώνων μετρίως μεταχειρισμένον. Τα οικονομικά μας μέσα ήσαν δυστυχώς πολύ περιορισμένα, προερχόμενα μόνον εκ των συνδρομών των μελών του Συλλόγου και εκ προαιρετικών εράνων και εισφορών των Μακεδόνων, διό και καταφεύγομεν εις παντός είδους οικονομίας.
Είχομεν καταγράψει, προωρισμένους προς κατάταξιν εις το σώμα 38 άνδρας Μακεδόνας πολύ καλούς, καταγομένους ή προερχομένους όλους εκ Μακεδονίας, πλην δύο εκ Στερεάς Ελλάδος, οίτινες ευρέθησαν λίαν ακατάλληλοι και με τάσεις ληστρικάς. Επίσης εξησφαλίσαμεν και δύο οδηγούς καλούς, γνωρίζοντες καλώς τα κατατόπια και τας οδούς της Δυτικής Μακεδονίας, καταγομένους εκ της περιφερείας Καστοριάς.
Η αστυνομία Λαρίσης, της οποίας προϊστάμενος ήτο ο λοχαγός του πεζικού Δ. Αναγνωστόπουλος, μεμυημένος εκ των πρώτων εις την υπόθεσιν της δράσεως εν Μακεδονία, εκάλυπτε λίαν επιτυχώς τας ενεργείας μας, ίνα μη δώσωμεν αφορμάς επεμβάσεως της Κυβερνήσεως διότι, ως αντελήφθημεν, το τουρκικόν προξενείον Λαρίσης δια κατασκόπων παρηκολούθη όλας τας κινήσεις μας[9].
Κατά το δεύτερον δεκαήμερον του Αυγούστου ο Μελάς, συμπληρώσας τας ετοιμασίας του εν Αθήναις, απέστειλεν εις Λάρισαν και άλλα παραμεθόρια σημεία διαφυγής, τα όπλα και άλλα πολεμικά εφόδια. Τελευταίος έφθασεν και αυτός εις Λάρισαν, συνοδευόμενος από τον αχώριστον συνοδόν του πιστόν ακόλουθον, τον εκ Φλωρίνης Νικ. Πύρζαν[10] και δέκα νέους Κρητικούς με λίαν αρρενωπήν και πολεμικήν εμφάνισιν. Κατηυθύνθη μετεμφιεσμένος εις εργάτην με ψευδώνυμον εις το σπίτι μου, όπου και κατέλυσεν. Οι συνοδοί κατενεμήθησαν εις διάφορα ξενοδοχεία. Αναφέραμεν εις αυτόν πάσας τας γενομένας προμηθείας ιματισμού και άλλων εφοδίων, τω υπεβάλαμεν κατάλογον των ανδρών τους οποίους είχον καταγράψει προς κατάταξιν εις το σώμα και παρουσιάσαμεν τούτους εις αυτόν κατά τας νυκτερινάς ώρας εις το σπίτι μου και κατέταξε αυτούς εις το σώμα. Τινές εξ αυτών δεν τον ικανοποίουν δια της παραστάσεώς των, αλλά εις τον τόπον μας και δια πρώτην φοράν, δεν ήτο δυνατόν να στρατολογήσωμεν καλυτέρους με την πλήρη μυστικότητα των ενεργειών μας και μάλιστα δι’ επιχείρησιν εις την οποίαν πρώτην φοράν θα ελάμβανον μέρος. Ουχ’ ήττον, τους κατέταξεν όλους. Μεταξύ των καταταχθέντων υπήρχον πολλοί καλοί και εμφανείς Μακεδόνες, αποσταλέντες εκ των κέντρων της Μακεδονίας. Δυσάρεστον εντύπωσιν ενεποίησαν εις αυτόν οι δύο εκ Στερεάς Ελλάδος, εκ Μώλου προσελθόντες προς κατάταξιν, λόγω της ληστρικής εμφανίσεώς των. Ένεκα της κεκτημένης πείρας των εις επιχειρήσεις τοιαύτης μορφής, τους εκράτησεν. Επίσης και δύο δύσμορφοι βουλγαρόφωνοι νέοι εκ Στρέμνενου[11] Καστοριάς, ήγειραν τας υπονοίας μήπως δεν θα ήσαν πιστοί στρατιώται και εμνευσμένοι Μακεδόνες Έλληνες. Ευτυχώς απεδείχθησαν καλοί και γενναίοι πολεμισταί. Η προσωπική του φρουρά εκ των Κρητών και του συνοδού του Ν. Πύρζα θα απετέλει την στρατονομικήν υπηρεσίαν του σώματος. Η άλλη δύναμις μετά των οδηγών ανήρχετο εις 42 άνδρας.
Μοι παρέδωκε προ της εξορμήσεως του σώματος κρυπτογραφικόν αλφάβητον και λεξικόν κρυπτογραφικόν δια τας συνεννοήσεις μας εκ Μακεδονίας, μοι αφήκεν δε προς φύλαξιν ενδυμασίαν καινουργή, αποτελουμένην από πολυτελώς επεξεργασμένον ευζωνικόν ντουλαμάν, με τα λοιπά απαραίτητα είδη καπετάνιου αρχηγού της αρματωλικής εποχής. Την στολήν ταύτην προώριζε να ενδυθή κατά την νικηφόρον εκ Μακεδονίας επιστροφήν του εις Αθήνας. Είχε και καλήν τινα προαίσθησιν περί της τύχης του και μοι επανελάμβανε ότι ούτε φοβήται, ούτε λογαριάζει τον θάνατον, μόνον ηύχετο μην λάβη τραύμα της κοιλίας, διότι εγνώριζεν ότι ταύτα προκαλούν πάντοτε οξυτάτην περιτονίτιδα λίαν οδυνηράν και συνοδευομένην από απόλυτον διαύγειαν πνεύματος, προκαλούσαν πάντοτε αγωνιώδη θάνατον. Προσεπάθουν πάντοτε να τον ενθαρρύνω και να τον αποσπάσω από τας απαισίας αυτάς σκέψεις και τας θλιβεράς προαισθήσεις του.
Όταν τα πάντα ήσαν έτοιμα και οι άνδρες έλαβον τον οπλισμόν και τον ιματισμόν των, συγκεντρώσαμεν όλους την νύκτα της 27ης Αυγούστου, βροχεράν και σκοτεινήν, εις την οικίαν του στρατηγού[12] Λούφα, κειμένην επί της οδού Σκουφά εις απόκεντρον συνοικίαν, εκαλέσαμεν ιερέα και ωρκίσθησαν πίστιν και αφοσίωσιν εις την πατρίδα, εις τον αγώνα τον οποίον ανελάμβανον και εις τον αρχηγόν, αγωνιζόμενοι μέχρι της τελευταίας ρανίδος του αίματός των. Μετ’ ενθουσιασμού ώμοσαν τον όρκον αυτών επί του ιερού Ευαγγελίου. Ο Μελάς τους προσεφώνησε με εμπνευσμένην προσλαλιάν και ήσαν έτοιμοι προς εξόρμησιν.
Την τελευταίαν ώραν προ της εξορμήσεώς του ο Μελάς, αναμετρήσας το χρηματικόν του απόθεμα δια τας ανάγκας της εκστρατείας, εύρε τούτο λίαν πενιχρόν και με παρεκάλεσε αν ημπορούσα να τον ενισχύσω οπωσδήποτε. Ευτυχώς μοι ευρίσκετο κομπόδεμα ατομικόν από 63 λίρας τουρκικάς, τας οποίας του έδωκα αμέσως και αυτοστιγμεί έγραψεν εις τον Καλαποθάκην εις Αθήνας, διαχειριστήν της Μακεδονικής Επιτροπής και μοι απέστειλε λίαν συντόμως το ανωτέρω ποσόν.
Η μυστική Μακεδονική Επιτροπή, συσταθείσα εν Αθήναις εις την ακμήν της βουλγαρικής δράσεως κατά τας αρχάς του 1903 […] ήτο η ενισχύσασα και χορηγήσασα διάφορα μέσα εις τον Μελάν προς δράσιν, η αναθέσασα την εντολήν εις τον Μακεδονικόν Σύλλογον Λαρίσης να δημιουργήση ζήτημα δράσεως εν Μακεδονία και εκάλεσεν αυτόν να αποστείλη επιτροπήν εκ των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου ίνα παρουσιασθή εις τον πρωθυπουργόν Γ. Θεοτόκην, να εκθέση τας ληφθείσας αποφάσεις του προς άμυναν και δράσιν εν Μακεδονία και ζητήση όπως χορηγηθή σχετική ελευθερία ενεργείας.Εξόρμησις Παύλου Μελά εκ Λαρίσης
Την νύκτα 27 προς 28 Αυγούστου, υπό χειμαρρώδη βροχήν, εγένετο η εξόρμησις του Μακεδονικού σώματος υπό την αρχηγίαν του Παύλου Μελά. Εξήλθε της Λαρίσης τας μεταμεσονυκτίους ώρας και εβάδισεν επί της οδού Λαρίσης – Τρικάλων επί 15 χιλιόμετρα μέχρι Κουτσοχείρου, όπου διήλθε τον Πηνειόν ποταμόν δια σχεδίας και δια γεφύρας Αλή εφένδη[13]. Εκείθεν ετράπη προς βορράν, προς τας κορυφογραμμάς Κούτρας, άνωθεν του χωρίου Τσιότι και προχώρησε προς Κουτσούφλιανην, Ασπροκκλησιάν, ένθα διημέρευσε παρά τα συνοριακά φυλάκια κεκαλυμμένος. Εκεί εγένετο διανομή φυσιγγίων και δια νυκτός υπερέβη την οροθετικήν γραμμήν δια δυσβάτων και δασωδών ατραπών και προχώρησε εις το τουρκικόν έδαφος[14] προς Παλαιόκαστρον ….».
Σαν προσθήκη στο θέμα μας πρέπει να αναφέρουμε ότι εδώ στη Λάρισα ο Παύλος Μελάς φωτογραφήθηκε από τον φωτογράφο Γεράσιμο Δαφνόπουλο και μάλιστα είναι και η μοναδική φωτογραφία του φορώντας τον μακεδονικό ντουλαμά. Η λήψη του αυτή μετά τον θάνατό του διαδόθηκε και αναδημοσιεύτηκε σε όλη τη χώρα. Όμως υπάρχει μέχρι σήμερα η απορία, σε ποιο σημείο της πόλης έγινε η λήψη της[15].

 

[9].Το Τουρκικό Προξενείο στεγαζόταν σε οίκημα το οποίο βρισκόταν στη γωνία των σημερινών οδών Παπαναστασίου και Κουμουνδούρου, στην πλατεία που υπάρχει μπροστά από το κτίριο της Περιφέρειας Θεσσαλίας. Το προσωπικό του ήταν συνεχώς σε εγρήγορση για την αποκάλυψη παράνομων ενεργειών από μέρους της Ελληνικής πολιτείας και των οργάνων της.
[10]. Ο Πύρζας Νικόλαος (1880-1947) ακολούθησε τον Παύλο Μελά και στις τρεις περιοδείες του στη Μακεδονία και βρισκόταν πάντα δίπλα του μέχρι και τη στιγμή του θανάτου του.
[11]. Στρέμπενο ή Σρέμπρενο, τα σημερινά Ασπρόγεια του νομού Φλώρινας.
[12]. Το 1904 ο Χαράλαμπος Λούφας ήταν ανθυπολοχαγός, ο Σάπκας όμως στο κείμενό του τον αναφέρει ως στρατηγό. Φαίνεται πως όταν έγραφε τις αναμνήσεις του από τον Μακεδονικό Αγώνα, ο Χ. Λούφας είχε φθάσει στον βαθμό του στρατηγού.
[13]. Η Γέφυρα Αλή Εφέντη βρίσκεται στην επαρχιακή οδό Παλαμά- Φαρκαδώνας, και γεφύρωνε τον Ενιπέα, παραπόταμο του Πηνειού.
[14]. Με βάση την αλληλογραφία του Παύλου Μελά, την οποία δημοσιεύει στο βιβλίο της η σύζυγός του Ναταλία Μελά, η πορεία του Π. Μελά και των ανδρών του μετά την αναχώρησή τους από τη Λάρισα ήταν προς τα Τρίκαλα και την Καλαμπάκα όπου και διανυκτέρευσαν. Μάλιστα αναφέρεται ότι στα Τρίκαλα ορισμένοι άνδρες του δημιούργησαν κάποιο επεισόδιο, παρενέβη η αστυνομία και το συμβάν έληξε έπειτα από αμοιβαίες εξηγήσεις. Την επομένη το πρωί πέρασαν στο τουρκικό έδαφος μέσα από δύσβατες περιοχές.
[15]. Εκτεταμένη αναφορά υπάρχει στο: Παπαθεοδώρου Νικόλαος. Μιχαήλ Σάπκας ο ευπατρίδης πολιτικός (1873-1956), Λάρισα (2013) σελ.83-88.

 ΑΠΟ ΠΟΥ ΠΗΡΕ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΤΟ ΑΙΓΑΙΟ ΠΕΛΑΓΟΣ.

Η Αιγηίδα αναδύθηκε πριν από 30 περίπου εκατομμύρια χρόνια από τη θάλασσα της Τηθύος.

Αιγηίδα ήταν η ενιαία ξηρά που η τεράστια έκτασή της κάλυπτε την Ηπειρωτική Ελλάδα, το Αιγαίο πέλαγος από τις ακτές του Αδρέα (εξού και Αδριατική) μέχρι την Ιωνία.

Νότια κατέβαινε μέχρι Κύπρο και Κρήτη και κάτω από την Κρήτη ενώνονταν μέχρι την Βόρεια Αφρική.

Το σημείο που ενώνονταν, ονομαζόταν "Μέση Γή" - Μεσόγειος.

Δηλαδή η Αιγηίς ένωνε Ευρώπη, Μικρά Ασία (έως την Συρία) και Αφρική.

Την περιοχή αυτή που ονομαζόταν Αιγηίδα ή Αγαιίδα την διέσχιζε ο Αιγαίος ποταμός που ερχόταν από τον Εύξεινο και διέρρεε την μεγάλη πεδιάδα ( Ελλάδας – Μικράς Ασίας) σχημάτιζε μία λίμνη ανατολικά της Εύβοιας και χυνόταν στην ανατολική κλειστή θάλασσα νοτιοδυτικά και νοτιοανατολικά της Κρήτης.

Στην ίδια θάλασσα χυνόταν και ο Νείλος αλλά και ο Αδριατικός ποταμός που εξέβαλε βορειοδυτικά της Κέρκυρας.

Η χώρα της Αιγηίδος είχε ήπιο κλίμα, άφθονα νερά, μεγάλες και εύφορες πεδινές εκτάσεις.

Προ εκατομμύρια ετών εμφανίστηκε στον ελλαδικό χώρο, ο πρωτάνθρωπος "Έλλην", ο εκπρόσωπος της Αρείας φυλής.

Η Αιγηίδα εθεωρείτο "Ιερά Γή". Όταν ο πλανήτης Γη ήταν ακόμη σε αέρια κατάσταση (άυλη και άμορφη), άρχισε σταδιακά η πυκνότητα να μεγαλώνει και να μειώνεται η θερμοκρασία, προϋπόθεση απαραίτητη η μείωση της θερμοκρασίας γιατί η ψύξη οδηγεί στην δημιουργία πρώτων πετρωμάτων της Γης (στερεές κρούστες).

Τα πρώτα στερεά πετρώματα σχηματίσθησαν στην περιοχή της Ελλάδος, προ 3 δισ. έτη.

ΕΛΛΑΣ= Φωτισμένη Γη, ή αλλιώς φως και πέτρα.

Οι πρώτοι Αιγαίοι πήραν το όνομά τους από τον Αιγαίο ή Βριάρεο, που ήταν ένας από τους τρεις Εκατόγχειρες,

Βριάρεο τον ονόμαζαν οι Θεοί και Αιγαίο οι θνητοί.

Βριάρεως προέρχεται από το επίθετο βριαρός = στιβαρός.

Αιγαίως προέρχεται από το Αιγές=κύματα.

(Αίγες ονομάστηκαν τα αιγοπρόβατα γιατί όταν πηδάνε όλα μαζί, το ένα πίσω από το άλλο, σχηματίζουν κύμα)

Οι Αιγαίοι λάτρευαν μια θεότητα που την ονόμαζαν "Δαίμων", που σημαίνει "αυτός που φέρνει τις δυνάμεις της φύσης και του κόσμου" και λατρευόταν ως προστάτης, ως θεός της βροχής και των ευνοϊκών ανέμων που μετέφεραν την γύρη και γονιμοποιούσαν άγονες εκτάσεις γης.

Η περιοχή παρουσίασε την μεγαλύτερη και αξιολογότερη ανάπτυξη και έτσι έγινε η ουσιαστική κοιτίδα του ανθρώπινου πολιτισμού, μέχρι που ήρθε το λιώσιμο των πάγων με όλα τα δυσμενή έως και απόλυτα καταστροφικά αποτελέσματα για ολόκληρη δυστυχώς την χώρα της Αιγηίδος.

Η Αιγηίς καταποντίστηκε και έτσι δημιουργήθηκε το Αιγαίον Πέλαγος, όπου τα νησιά μας είναι οι κορυφές των βουνών της Αιγηίδος.

ΑΙΓΑΙΟΝ ἡ Αἰωνία (ΑΙ) ΓΑΙ(α), άρα η ελληνική γλώσσα μας πληροφορεί ότι το ΑΙΓΑΙΟΝ ήταν πρωτίστως ΓΗ, η οποία βυθίσθηκε στην θάλασσα.

Το Αιγαίο Πέλαγος, λοιπόν, πήρε το όνομά του από την Αιγαιίδα ή Αιγηίδα, η οποία πήρε το όνομά της από τον Εκατόγχειρα Αιγαίο και όχι από βασιλιά της της αρχαίας Αθήνας, Αιγέα, που βασίλεψε γύρω στον 13ο αιώνα.

Πηγή:Ν. Γ. Καστελλάνος