Τι υπάρχει κάτω από το μαντείο των Δελφών

Το Μαντείο των Δελφών ήταν το γνωστότερο μαντείο της Αρχαίας Ελλάδας και του τότε γνωστού κοσμου. Βρίσκεται στους Δελφούς. Θεωρείται ο ομφαλός του κόσμου, γιατί, σύμφωνα με την παράδοση, όταν ο Ζευς άφησε δύο αετούς, έναν προς την Ανατολή και έναν προς την Δύση, συναντήθηκαν στους Δελφούς. Ήταν αφιερωμένο στον θεό Απόλλωνα.

Η Πυθία ήταν το διάμεσο, με το οποίο επικοινωνούσε ο θεός, και έδινε τους χρησμούς, που καταγράφονταν. Κάθε τέσσερα χρόνια τελούνταν οι Πυθικοί αγώνες, προς τιμήν του Απόλλωνα, και που προσπάθησε να αναβιώσει ο Άγγελος Σικελιανός.

Στην ίδια περιοχή προϋπήρχε από παλαιότερες εποχές ένα πρωτόγονο μαντείο, στο οποίο λατρευόταν η θεα Γη (μυκηναϊκή εποχή). Αγαλματίδια της θεάς έχουν βρεθεί στα ερείπια του ναού της Αθηνάς Προναίας καθώς και σε αυτόν του Απόλλωνα.

Αιτία της ίδρυσης μαντείου ήταν η ύπαρξη ενός χάσματος, από το οποίο έβγαιναν αέρια, επιτρέποντας έτσι το να περνούν οι άνθρωποι σε μια κατάσταση έκστασης. Με τον καιρό, περισσότεροι θεοί λατρεύτηκαν μαζί με τη Γη. Σύμφωνα με την μυθολογία, φύλακας του Μαντείου ήταν ο δράκος Πύθωνας, τον οποίο σκότωσε ο Απόλλων.

Την Γεωμετρική περίοδο, το μαντείο πέρασε υπό την εξουσία του Απόλλωνα, όπως μαρτυράται και από την αλλαγή από πήλινα γυναικεία ειδώλια σε μπρούτζινα αντρικά. Στην Ιλιάδα αναφέρεται σαν ένας πλούσιος και ιερός χώρος.

Οι επισκέπτες που ζητούσαν χρησμό από την Πυθία ονομάζονταν θεοπρόπες, και κατά το τελετουργικό του Μαντείου, έπρεπε να καθαριστούν αρχικά με νερό από την Κασταλία πηγή, πληρώνοντας έναν ορισμένο φόρο, το λεγόμενο πελανόν, που δεν ήταν ο ίδιος για όλους,ενώ έπρεπε να προσφέρουν και θυσία στο ναό του Απόλλωνα, συνήθως ένα κατσίκι.

Το ζώο έπρεπε να μην είχε κάποιο ελάττωμα, ενώ απαραίτητος οιωνός για να μπορέσει η Πυθία να δώσει χρησμό, ήταν να αρχίσει το ζώο να τρέμει, αφού πρώτα το είχαν βρέξει με κρύο νερό. Ανάμεσα στους θεοπρόπες, υπήρχε μια ιεράρχηση, σχετικά με το ποιος προηγούνταν στη χρησμοδοσία.

Οι πρώτοι που δικαιούνταν να λάβουν χρησμό ήταν οι κάτοικοι των Δελφών. Ακολουθούσαν όσοι είχαν τιμηθεί από του Δελφούς με το προνόμιο της προμαντείας και έπειτα οι υπόλοιποι. Μέσα στις δύο τελευταίες ομάδες, η σειρά κανονιζόταν με κλήρο.

Παρόμοιες τελετουργίες κάθαρσης ακολουθούσε και η Πυθία. Ύστερα από κάποια τυπική διαδικασία, κατέβαινε στο λεγόμενο άδυτον, όπου άκουγε την ερώτηση από τους ιερείς που βρίσκονταν σε ένα διπλανό μικρό χώρο που ονομαζότανοίκος. Στη συνέχεια έπεφτε σε έκσταση ενώ οι ιερείς κατέγραφαν και ερμήνευαν τα λόγια που πρόφερε. Την επιμέλεια του Μαντείου είχαν πέντε άνδρες, κάθε ένας από τους οποίους άνηκε σε μια από πέντε μεγάλες οικογένειες των Δελφών που ονομάζονταν Δευκαλιωνίδες.

Αυτοί ονομάζονταν όσιοι, ενώ ο επικεφαλής τους προφήτης.Αρχικά οι χρησμοί δίνονταν μόνο μια φορά το χρόνο, την 7η του μήνα Βύσιου, γενέθλια ημέρα του Απόλλωνα.

Με την αύξηση της επισκεψιμότητας του Μαντείου, οι χρησμοί δίνονταν την 7η κάθε μήνα, εκτός από τους χειμερινούς, καθώς τότε, σύμφωνα με τον μύθο, ο Απόλλωνας έφευγε από τους Δελφούς και πήγανε στους Υπερβορείους. Οι χρησμοί αυτοί, που η φύση τους μας έγινε γνωστή τόσο από επιγραφές όσο και από τα έργα αρχαίων συγγραφέων όπως ο Ηρόδοτος, αποτελούσαν για τον Ελληνικό κόσμο της εποχής νόμο, κάνοντας το Μαντείο ένα είδος διαιτητή για πολύ σημαντικά θέματα όπως πόλεμοι ή αποικισμοί, δίνοντάς του έτσι τεράστια δύναμη.

Οι νόμοι για παράδειγμα της Σπάρτης, εισήχθησαν από τον Λυκούργος με το κύρος του Μαντείου, ενώ οι αποικίες στην κάτω Ιταλία ιδρύθηκαν ύστερα από εντολές του. Την περίοδο του 7ου και 6ου π.Χ. αιώνα, με την αύξηση του ενδιαφέροντος για νέες αποικίες, το Μαντείο των Δελφών γνωρίζει και την μεγαλύτερη του ακμή, καθώς αρκετές αποστολές ξεκινούσαν ύστερα από χρησμό του Μαντείου.

Αυτές τιμούσαν τον Απόλλωνα σαν Αρχηγέτη, ενώ αρκετές έπαιρναν το όνομα Απολλωνία.Οι χρησμοί τις παλαιότερες εποχές ήταν γνωστοί για το διφορούμενο νόημά τους. Αρκετές ήταν οι φορές που το Μαντείο δεν κρατούσε αμερόληπτη στάση, αλλά έπαιρνε απροκάλυπτα το μέρος μιας παράταξης, όπως για παράδειγμα στον Πελοποννησιακό πόλεμο που πήρε το μέρος των Λακεδαιμονίων. Όμως, οι υπηρεσίες του δίνονταν προς όλους, άσχετα με την πολιτική κατάσταση που επικρατούσε στις περιοχές τους.

Οι περιγραφές του θρύλου για το Μαντείο των Δελφών που αφορούν την Πυθία και την επικοινωνία της με τον Απόλλωνα μέσω αναθυμιάσεων ανήκαν στην σφαίρα του εξωπραγματικού και ίσως του μύθου, κατά την άποψη ορισμένων αρχαιολόγων.

Το 1892 Γάλλοι αρχαιολόγοι άρχισαν ανασκαφές στην περιοχή του ιερού των Δελφών με σκοπό να βρούν κάτι που να αποδεικνύει ότι πράγματι υπήρχε το χάσμα που επέτρεπε στα αέρια ν΄ αναδυθούν και να δημιουργήσουν το κανάλι «επικοινωνίας” μεταξύ Πυθίας και Απόλλωνα.

Δεν κατόρθωσαν όμως να βρούν κάτι που να το αποδεικνύει, και έτσι ο θρύλος παρέμεινε στην σφαίρα του μύθου. Δεν ήταν παρά τα τέλη του 1990 που μια ομάδα αποτελούμενη από ένα αρχαιολόγο, έναν τοξικολόγο, ένα χημικό, και έναν γεωλόγο οι οποίοι υποστήριξαν το αντίθετο.

Σύμφωνα με την θεωρία τους, ο ομφαλός βράχος, πάνω στον οποίο καθόταν η Πυθία και ανάμεσα στις αναθυμιάσεις έλεγε στους χρησμούς της, βρισκόταν ακριβώς πάνω από ένα χάσμα που είχε δημιουργηθεί εξαιτίας της ολισθηρότητας των υπογείων πλακών, αφήνοντας μία δίοδο ώστε οι αναθυμιάσεις αέριων όπως αιθάνιο + μεθάνιο, να ανεβαίνουν στην επιφάνεια του εδάφους και να εισπνέονται από την Πυθία.

Ο »ΟΜΦΑΛΟΣ»

Είναι γνωστό ότι άν κάποιος εισπνεύσει μικρή ποσότητα αιθυλένιου έρχεται σε κατάσταση ευφορίας, και δημιουργούνται παραισθησιακά οράματα. Όταν η Πυθία ήταν στην «κατάσταση» επικοινωνίας με τον Απόλλωνα και ζητούνταν οι ερωτήσεις και συμβουλές, οι απαντήσεις της Πυθίας δίνονταν ασυνάρτητα, εκείνη παραληρούσε και έλεγε ασυναρτησίες.

Οι ιερείς του ιερού ήταν εκείνοι που «μετάφραζαν» και έδιναν κάποιο νόημα στα όσα εκείνη έλεγε. Οι Απαντήσεις του Μαντείου ήταν πάντα σοφές και προνοητικές και γι’αυτό το Μαντείο ήταν αξιοσέβαστο και τόσο φημισμένο, και αναπόσπαστο στοιχείο του Ελληνικού τρόπου ζωής.

Αυτό που όμως δεν είναι ευρέως γνωστό είναι πως ο αείμνηστος καθηγητής της αρχαιολογίας και Πρύτανις του Πανεπιστημίου Αθηνών, Σπυρίδων Μαρινάτος το 1958-59, συνέγραψε μια ενδιαφέρουσα μελέτη με τίτλο, «ΔΕΛΦΙΚΟ ΧΑΣΜΑ ΚΑΙ ΤΟ ΠΝΕΥΜΑ ΤΗΣ ΠΥΘΙΑΣ», η οποία απετέλεσε το κύριο θέμα του πρυτανικού του λόγου , στην αίθουσα τελετών του Πανεπιστημίου Αθηνών, παρουσία του τότε βασιλικού ζεύγους Παύλου και Φρειδερίκης, έχοντας στα χέρια του απτές αποδείξεις για την ύπαρξη του χάσματος που αποτελούσε το κανάλι επικοινωνίας μεταξύ Πυθίας και του «πνεύματος» του Θεού.

Επομένως προηγήθηκε στις διαπιστώσεις του κατά τριάντα έτη, από τους αλλοδαπούς επιστήμονες. Αναφέρει ότι η νεώτερη επιστήμη απέκλεισε την περίπτωση του χάσματος επειδή δεν ανακαλύφθηκε από τις ανασκαφές. Σύμφωνα όμως με τις αρχαίες μαρτυρίες , το χάσμα υπήρχε. Πρώτος το αναφέρει ο Διόδωρος Σικελιώτης .

Κατ΄αυτόν αίγες που έβοσκαν κοντά ανακάλυψαν τις ιδιότητες του χάσματος διότι μόλις επλησίαζον προς αυτό σκιρτούσαν και άφηναν ιδιαίτερη φωνή. Ο ποιμένας τους όταν πλησίασε και έσκυψε από περιέργεια στο χάσμα, έπαθε τον αυτό ενθουσιασμό και άρχισε να προλέγει τα μέλλοντα. Το ίδιο έπαθαν και άλλοι, οι οποίοι πηδούσαν στο χάσμα και χάνοντο.΄Ετσι έγινε γνωστό το μαντείο και ενομίσθη ότι ανήκε στη Γή.

Ο Διόδωρος έλεγε ότι το χάσμα έκειτο εκεί όπου είναι το άδυτο του σημερινού ιερού. Τα ίδια λέει και ο Στράβων προσθέτοντας όμως ότι από το άντρο που δεν ήταν ευρύστομο ανεφέρετο «πνεύμα ενθουσιαστικόν».Μεταγενέστεροι συγγραφείς μιλούν για ένθεο ατμό, αναθυμιάσεως, πνεύματος λεπτού και πυρώδους (Ιάμβλιχος), πνεύματος ψυχρού ( Ιουστίνος) και τέλος βεβαιώνουν ότι το ρεύμα αέρος ήταν άλλοτε ισχυρότερο και άλλοτε ασθενέστερο.

Ο Πλίνιος προσθέτει, ότι η αναθυμίασις ήταν μεταξύ των πρωτίστων ομοίων, οι οποίες δημιουργούσαν μαντική κατάσταση εμπνεύσεως. Ιδιαίτερης σημασίας είναι και η μαρτυρία του Πλουτάρχου, ο οποίος ήταν και άνω των 20 ετών ιερεύς στους Δελφούς. Σε δύο πραγματίες του του Περί των εκλελοιπότων χρηστηρίων και Περί του μη χραν έμμετρα νυν την Πυθίαν, μιλά για τα δελφικά προβλήματα. Το χάσμα και τον εξ΄αυτού αναδιδόμενο αέρο το αναφέρει πολλές φορές. Ουδέποτε όμως είπε ότι το χάσμα ήταν στο άδυτο του ναού. Αναφέρει επίσης ότι η αναθυμίασις δεν ήταν σταθερή, αλλά άλλοτε ήταν ασθενής και άλλοτε σφοδρή.

Επικαλείται και μάρτυρες ότι το αναδιδόμενο πνεύμα είναι κατά άτακτα διαστήματα πλήρες ευωδίας. Χαρακτηριστικά βεβαιώνει ότι με την ευωδιά αυτή γέμιζε ο οίκος εντός του οποίο κάθονταν αυτοί που περίμεναν τους χρησμούς και προερχόταν από το άδυτο. Ο τρόπος με τον οποίο μιλά για τον αναδιδόμενο αέρα, οδηγεί στο συμπέρασμα ότι δεν πρόκειται για το άδυτο του ναού.

Συγκεκριμένα μεταχειρίζεται την εξής φράση σχετικά με το γεγονός ότι η Πυθία δεν δίδει πλέον έμμετρους χρησμούς ΄Εν εκ των δύο πρέπει να συμβαίνει, ή η Πυθία δεν πλησιάζει την τοποθεσίαν όπου ευρίσκεται το θείον ή η αναθυμίασις έχει σβήσει τελείως και εξέλιπεν η δύναμίς της. «ως δυοίν θάτερον, ή της Πυθίας τω χωρίω μη πελαζούσης, εν ω το θείον εστιν, ή του πνεύματος απεσβεσμένου και της δυνάμεως εκλελοιπυίας».

Κατά τα άλλα επιβεβαιώνει την παράδοση του Διοδώρου, περί της ανακαλύψεως του χάσματος από τις αίγες και αναφέρει και το όνομα του ποιμένος, Κορήτας.Μας δίνει επίσης άλλη μια συγκαλυμμένη νύξι για το χάσμα, χρησιμοποιώντας μια σκηνογραφία. Παριστάνει τους ήρωες του διαλόγου, να έρχονται στο ναό, για να καθίσουν στο μεσημβρινό κριπίδωμα και να συνομιλήσουν έχοντας ενώπιόν του το ιερό της Γής.Τότε ο Βόηθος, λέει ότι « και ο τόπος της απορίας συνεπιλαμβάνεται τω ξένω»,ήτοι βοηθά και ο τόπος να γίνει συζήτηση για την σημερινή έλλειψη εμπνεύσεως της Πυθίας.

Δεν γίνεται όμως λόγος για αναθυμιάσεις, αλλά περί Μουσών και νάματος. Εμείς όμως γνωρίζουμε ήδη ότι με το ιερό και το αρχικό μαντείο της Γής, συνεδέοντο οι αναθυμιάσεις του χάσματος. Το ιερό της Γής ανακαλύφθηκε κατά τις ανασκαφές εκεί ακριβώς ότι το αναφέρει ο Πλούταρχος, προ της μεσημβρινής πλευράς του ναού. Ο Α. Κεραμόπούλλος, στον οδηγό των Δελφών (1935) αναφέρει « Είναι το παμπάλαιο ιερό της Γής. Ενταύθα ήτο το χάσμα το αναδίδον πνοήν…».

Λίγο μετά την ανέγερση του τότε νέου ξενοδοχείου στην άκρη της πόλης των Δελφών, άκουσε ο Μαρινάτος κατά τη μετάβασή του εκεί το Μάρτη του 1955 να μιλούν για την «ανεμότρυπα» την οποία απέκοψε εν μέρει η χάραξις του δρόμου.

O Κεραμόπουλλος, μιλούσε περί «ρωγμής κατά το δυτικόν άκρον του χωρίου». Επισκέφθηκε το σημείο. Βρήκε το χάσμα ,έβαλε εντός το κεφάλι του και αμέσως έγινε αισθητή η πνοή του εξερχομένου ανέμου.Φωτογράφισε το σημείο και έγραψε άρθρο στον ημερήσιο τύπο, με το οποίο συνιστούσε στην υπηρεσία Τουρισμού να φροντίσει να μην καταστραφεί περαιτέρω το χάσμα. Τον Ιανουάριο του 1959, ξαναπήγε στους Δελφούς, αλλά το χάσμα είχε εξαφανισθεί. Κατά την νέα διαπλάτυνση της οδού ο βράχος ανατιχάνθηκε και το τμήμα της οπής που είχε μείνει γέμισε πέτρες και χώματα. Βρήκε ωστόσο το μικρό εναπομείνον ίχνος του χάσματος με τη βοήθεια της παλιάς φωτογραφίας . αλλά και πάλι αμφέβαλλε διότι το τοπίο είχε μεταμορφωθεί δραματικά. ΄Όπως χαρακτηριστικά γράφει «την τελειωτικήν απόδειξιν παρέσχεν η αναθυμίασις. Το πνεύμα υπήρχε πάντοτε εκεί, εξερχόμενον δια μέσου των λίθων και χωμάτων. Την φοράν αυτήν ανεδίδετο θερμόν, την δε θερμότητά του καθίστα εντονωτέρα η παγερά ημέρα». Ο Μαρινάτος πίστευε ότι η σχισμή είναι μία και μόνη, η οποία με κατέυθυνση από ανατολικά προς δυτικά, διέρχεται από το ιερό και εξέπεμπε άλλοτε την αναθυμίαση εντός αυτού, πιθανότατα στο ιερό της Γής. Λόγω των συνεχών και σφοδρών σεισμών, πιθανώς να υπέστησαν τα πετρώματα ελαφρά μετακίνηση , από την οποία εφράχθη το ένα στόμιο και ανοίχτηκε άλλα στην Ανεμότρυπα. Το νερό της Κασταλίας μετακινήθηκε πολλές φορές στο παρελθόν και το 1870 , λόγω σεισμών.

ΚΑΣΤΑΛΙΑ

Επίσης θεωρούσε πιθανό η Ανεμότρυπα να είναι διακλάδωσις του Δελφικού χάσματος ή ακόμη και τελείως ανεξάρτητο χάσμα. Το γεγονός πάντως παραμένει ότι κοντά στο ιερό υπάρχει αυτό το φαινόμενο, για το οποίο έχει μιλήσει η αρχαιότητα και καλύπτει τους διάφορους τρόπους με τους οποίους περιγράφεται το «πνεύμα». ΄Οσον αφορά τις αρχαίες πηγές για το χάσμα επισημαίνει ο Μαρινάτος ότι αυτές δεν είναι παλιότερες του 1ου π.Χ αιώνος. Ο Διόδωρος, οποίος είναι ο πάλαιότερος, έδωσε συγχρόνως αφορμή στην αμφισβήτηση του όλου ζητήματος περί χάσματος και αναθυμιάσεως, διότι μνημονεύει ότι έκειντο εις το «άδυτον» του «ιερού». Επί πλέον, η συχνή έκφρασις ότι η Πυθία «κατέβαινε» εις το άδυτο , οδήγησε σε σειρά παρεξηγήσεων. ΄Αδυτο, θεωρήθηκε το μέρος του ναού, πίσω από το σηκό, που σε μερικούς αρχαίους ναούς υπήρχε χωριστό διαμέρισμα, στο οποίο δινόταν το όνομα άδυτο. Ο ναός του Απόλλωνος, στο τμήμα εκείνο ανεσκάφη εσωτερικώς μέχρι του φυσικού βράχου, ο οποίος συνέβη ν΄ανακαλυφθή συμπαγής και απολύτως αρραγής. Αναμφίβολα λοιπόν εκεί ουδέποτε υπήρξε χάσμα. Επειδή η Πυθία «κατέβαινε» εδέχθησαν λόγω ιχνών βαθμίδων, δύο πατώματα στο άδυτο του ναού. ΄Ηταν όμως πράγματι αυτό το άδυτο του χάσματος; O Kεραμόπουλλος έκανε ήδη την ορθή παρατήρηση, ότι εσωτερικά οι τοίχοι του ναού δεν φέρουν πρόσωπο στο ανασκαφέν τμήμα, επομένως ουδέποτε αυτό προορίσθηκε να είναι ορατό.

ΔΕΛΦΟΙ ΤΟΥ ΠΕΡΑΣΜΕΝΟΥ ΑΙΩΝΑ

Οι παλαιότερες μαρτυρίες , οι οποίες είναι όλες ποιητικές, είναι ασαφείς και επιδεχόμενες ελαστική ερμηνεία. Η σχετικά σαφέστερη έκραση είναι Πινδ Ολ. Χρυσοκόμας ευώδεος εξ΄αδύτου ναών πλόον είπε. Σκοτεινότερος είναι ο λόγος εν Πυθ ΧΙ 4-5 , χρυσέων ες άδυτον τριπόδων θησαυρόν. Στο χορικό Ιφ.Τ 1257 αδύτων ύπο, Κασταλίας ρεέθρων γείτων, είναι αδύνατο να συμπεράνη κανείς ποιο άδυτο εννοεί ο Ευριπίδης. Επίσης στις Ευμενίδες ή τον ΄Ιωνα ο αναγνώστης θ΄αποκομίσει τα εξής: Στο ναό υπήρχε «μυχός» , εκεί ευρίσκετο ο ομφαλός (Ευμ.37-40), υπήρχον πέριξ θρόνοι, εφ΄ων η Πυθιάς είδε κοιμωμένας τας Ευμενίδας (47), πάντα δε ταύτα ευρίσκονται εις τον χώρον, ένθα και το άγαλμα του θεού (155).Στον Ίωνα, επαναλαμβάνονται τα περί ομφαλού, όπου καθίζων ο Φοίβος υμνωδεί (5-6) , εκεί δε μνημονεύεται ο τρίπους, γύρω από τον οποίο ίστανται οι αριστείς των Δελφών «έσω» του ναού, χωρίς άλλες λεπτομέρειες. Παντού αναφέρεται είσοδος και έξοδος στο ναό και πουθενά «κατάβασις» , ούτε καν ρητώς το άδυτο. Εφόσον λοιπόν και το άδυτο του ναού δεν παρουσίασε ίχνη χρησιμοποιήσεως στα βαθύτερα στρώματα, πρέπει να σκεφθούμε μήπως η κατάβασις, η οποία μαρτυρείται σε μεταγενέστερες πηγές εννοεί άλλο άδυτο, έξω από τον ναό. Ο Διόδωρος χρησιμοποιεί την φράση, ότι το χάσμα βρισκόταν « εν τούτω τω τόπω, καθ΄όν έστι νυν του ιερού το καλούμενον άδυτον». Παρατηρούμε λοιπόν, πρώτον ότι ιερό δεν σημαίνει μόνο ναός, αλλά και το όλον ιερόν, ακριβώς σε αντιδιαστολή προς τον ναόν. Δεύτερον ότι αν επρόκειτο περί ναού, δεν θα ήταν ανάγκη να χρησιμοποιηθεί η φράσις «το καλούμενον άδυτον», αφού άδυτο ήταν κανονική ονομασία του σχετικού διαμερίσματος των ναών. ΄Όταν συνδυάσουμε και την είδηση ότι η Πυθία κατήρχετο στο άδυτο τούτο, οδηγούμαστε στο συμπέρασμα ότι ήταν εκτός του ναού, σε βαθύτερο σημείο, πιθανόν στα πέριξ του ιερού της Γής. Τέτοια άδυτα εντός των ναών στα οποία κατήρχοντο, υπήρχαν και αλλού στην Ελλάδα, όπως στο ιερό του Ισθμού, όπου εντός του περιβόλου του Παλαίμονος περγράφεται από τον Παυσανία «εν αριστερά ναός…έστι δε και άλλο ΄Αδυτον καλούμενον, κάθοδος δε εις αυτό υπόγειος, ένθα δη τον Παλαίμονα κεκρύφθαι φασίν».

Η αναλογία μεταξύ των αδύτων των δύο ιερών είναι σπουδαία, αφού και στις δύο περιγραφές χρησιμοποιείται η φράσις « το καλούμενον άδυτον». Επί πλέον στις παραδόσεις εις το άδυτο των Δελφών ήταν θαμένος ο Πύθων και στον Ισθμό ο Παλάιμων. Υπάρχει και η μαρτυρία του Ηροδότου. Είναι γνωστό ότι τα χάσματα αυτά της γής καθώς και οι σχετικοί υπόγειοι χώροι καλούντο άδυτα και μέγαρα. Αναφέρει λοιπόν ο Ηρόδοτος για τον χρησμό που έλαβαν οι Αθηναίοι επικειμένης της εισβολής του Ξέρξη. Οι θεοπρόποι , αφού έκαναν τις σχετικές τελετές «ες ο μέγαρον εσελθόντες ίζοντο». Η Πυθία Αριστονίκη τότε χρά τα περί της απελπιστικής καταστροφής , η οποία επικρέμαται των Αθηνών και καταλήγει « αλλ΄ίτον εξ΄αδύτοιο».

Ηρακλης: Ο κορυφαιος ηρωας της Ελληνικης μυθολογιας

 Ο Πείσανδρος (6ος π.Χ. αι.) και ο Πανύασης (5ος π.Χ.) έγραψαν «Ηράκλεια». Ο Ηρακλής εξελίχθηκε σε έναν πανελλήνιο και, αργότερα, και πανευρωπαϊκό ήρωα.

Η γέννηση και τα πρώτα χρόνια του Ηρακλή

Ο Δίας, ερωτεύτηκε την Αλκμήνη, γυναίκα του Αμφιτρύωνα από τις Μυκήνες που ζούσε στη Θήβα. Όταν ο Αμφιτρύωνας έλειπε σε κάποια εκστρατεία, πήρε τη μορφή του και κοιμήθηκε με την Αλκμήνη μια νύχτα που την έκανε να διαρκέσει τρεις φορές περισσότερο από τις άλλες.

Η Αλκμήνη απέκτησε από τον Δία δίδυμους γιους, τον Ηρακλή και τον Ιφικλή. Η ζηλιάρα Ήρα, άρχισε να εκδηλώνει την οργή της πριν την γέννηση του Ηρακλή. Επειδή ο Δίας είχε προφητεύσει πως το παιδί που θα γεννιόταν από τους Περσείδες θα γινόταν βασιλιάς του Άργους, φρόντισε, με την κόρη της Ειλείθυια την καθυστέρηση της γέννησης του Ηρακλή, που γεννήθηκε μέσα σε 10 μήνες και την επίσπευση της γέννησης του ξάδερφού του Ευρυσθέα μέσα σε επτά μήνες.

Ο Ηρακλής ενώ ήταν παιδί, γαλουχήθηκε από την Ήρα. Αυτός ήταν απαραίτητος όρος για να κερδίσει την αθανασία. Όταν ήταν 8 (ή κατ’ άλλους 10 μηνών) ο Ηρακλής, η Ήρα προσπάθησε να τον εξοντώσει. Μια νύχτα έβαλε στο δωμάτιό του δυο τεράστια φίδια. Ο Ιφικλής άρχισε να κραυγάσει ο Ηρακλής όμως τα άρπαξε και τα έπνιξε.
Η εκπαίδευση του Ηρακλή, ήταν η τυπική της εποχής. Πρώτος δάσκαλός του ήταν ο Λίνος, τα μαθήματα του οποίου παρακολουθούσε με τον Ιφικλή. Ο Ηρακλής ήταν πολύ απείθαρχος. Κάποια μέρα ο Λίνος προσπάθησε να τον συνετίσει. Ο Ηρακλής εξοργίστηκε και τον σκότωσε. Υποστήριξε ότι βρισκόταν σε άμυνα και απαλλάχθηκε.

Ο Αμφιτρύωνας φοβήθηκε και του ανέθεσε την επίβλεψη των προβάτων του για να τον απομακρύνει από την πόλη.

Εκεί, συνεχίστηκε η εκπαίδευση του από έναν Σκύθη, τον Τένταρο, που του έδειξε την χρήση του τόξου. Ο Αμφιτρύωνας τον δίδαξε την αρματηλασία, ο Εύρυτος ή ο Ραδάμανθης την τοξοβολία, ο Κάστορας τη χρήση των όπλων και ο Εύμολπος τη μουσική.

Τα πρώτα κατορθώματα του Ηρακλή

Ο Ηρακλής καθώς μεγάλωνε, έγινε πολύ ψηλός. Σε ηλικία 18 ετών πέτυχε τον πρώτο του άθλο σκοτώνοντας το λιοντάρι του Κιθαιρώνα που προκαλούσε ζημιές στα πρόβατα του Αμφιτρύωνα και του βασιλιά Θεσπίου.

Όταν παρέμεινε στα ανάκτορα του Θεσπίου κοιμήθηκε με τις 50 κόρες του και απέκτησε 50 γιους, τους Θεσπιάδες. Επιστρέφοντας από το κυνήγι του λιονταριού του Κιθαιρώνα, συνάντησε κοντά στη Θήβα τους απεσταλμένους του βασιλιά του Ορχομενού Εργίνου που ερχόταν για να ζητήσουν φόρο. Ο Ηρακλής τους σκότωσε απαλλάσσοντας την πατρίδα του από βαρύ φόρο.

Ο βασιλιάς της Θήβας Κρέοντας, για να τον ανταμείψει για τις υπηρεσίες του, του έδωσε για σύζυγο την κόρη του Μεγάρα. Από τη Μεγάρα ο Ηρακλής απέκτησε οκτώ παιδιά (Πίνδαρος) ή τρία (Απολλόδωρος).

Κυριευμένος όμως από την μανία που του προκάλεσε η Ήρα, σκότωσε τα παιδιά του. Όταν συνήλθε ο Ηρακλής, έδωσε για σύζυγο τη Μεγάρα στον ανιψιό του Ιόλαο, καθώς δεν μπορούσε να ζει μαζί της και πήγε στο Μαντείο των Δελφών για να ρωτήσει τον Απόλλωνα πώς θα μπορούσε να καθαρθεί από αυτόν τον φόνο. Η Πυθία του απάντησε ότι θα έπρεπε για 12 χρόνια να υπηρετήσει τον ξάδελφο του Ευρυσθέα. Έτσι, πραγματοποίησε τους περίφημους 12 άθλους του. Οι πρώτοι 6 έγιναν Πελοπόννησο και οι υπόλοιποι στην Κρήτη, στη Θράκη, στη Σκυθία, στις δυτικές εσχατιές του κόσμου, στη χώρα των Εσπερίδων και τον Άδη. Ο Ηρακλής αφού πήρε από τον Απόλλωνα τα τόξα, από τον Ήφαιστο τον θώρακα κι από την Αθηνά το πέπλο, έφτιαξε μόνος του στη Νεμέα το ρόπαλό του και ξεκίνησε…

Οι δώδεκα άθλοι του Ηρακλή

Για τους άθλους του Ηρακλή, υπάρχουν αρκετές παραλλαγές και διαφορετικές εκδοχές. Θα τους αναφέρουμε εδώ περιληπτικά, καθώς λίγο πολύ είναι γνωστοί σε όλους και όλες (έτσι νομίζουμε τουλάχιστον…)

i) Εξόντωσε το άτρωτο λιοντάρι της Νεμέας το οποίο έπνιξε με τα ίδια του τα χέρια. Μάλιστα σε διάφορα έργα τέχνης εμφανίζεται να φορά τη δορά του.
(Τεκμηρίωση άθλου: Ησίοδος στη «Θεογονία», Θεόκριτος, Απολλόδωρος, Διόδωρος, Πτολεμαίος Ηφαιστίων στον Φώτιο και Σχόλια στον Λουκιανό «Θεών Διάλογοι»)
ii) Σκότωσε τη Λερναία Ύδρα, έναν δράκοντα με πολλά κεφάλια που ζούσε στα έλη της Αργολικής Λέρνης
(Τεκμηρίωση: Ησίοδος- «Θεογονία», Ευριπίδης,-«Ιων», Ελλάνικος, Απολλόδωρος, Διόδωρος, Παυσανίας, Σχόλια στον Λουκιανό «Φάλαρις», Υγίνος)
iii) Καταδίωξε και έπιασε ζωντανό τον Ερυμάνθιο Κάπρο που μάστιζε την ευρύτερη περιοχή και τον παρέδωσε στον Ευρυσθέα.
Τεκμηρίωση: Εκαταίος, Απολλώνιος Ρόδιος, Απολλόδωρος, Διόδωρος)
iv) Συνέλαβε ζωντανό το ελάφι με τα χρυσά κέρατα και τα χάλκινα πόδια (Κερυνίτης έλαφος), ύστερα από καταδίωξη που κράτησε έναν χρόνο!
(Τεκμηρίωση: Πίνδαρος, Καλλίμαχος, Απολλόδωρος, Διόδωρος, Ευριπίδης, Κόιντος Σμυρναίος)
v) Εξολόθρευσε τις Στυμφαλίδες Όρνιθες, τερατώδη πουλιά που τρέφονταν με ανθρώπινες σάρκες και μόλυναν την ομώνυμη λίμνη.
(Τεκμηρίωση: Απολλώνιος Ρόδιος, Διόδωρος, Απολλόδωρος, Στράβωνας, Παυσανίας, Υγίνος)
vi) Καθάρισε μέσα σε μια μόνο μέρα την κόπρο από τους στάβλους του Αυγεία, βασιλιά της Ήλιδας, τα ζώα του οποίου ήταν περίπου 3.000. Για να το καταφέρει αυτό, παροχέτευσε τα νερά του Αλφειού και του Πηνειού μέσα από τους στάβλους
(Τεκμηρίωση: Θεόκριτος, Απολλόδωρος, Διόδωρος, Τζέτζης)
vii) Έπιασε ζωντανό τον ταύρο του Μίνωα και τον έφερε στις Μυκήνες
(Τεκμηρίωση: Απολλόδωρος, Διόδωρος, Παυσανίας, Σχόλια στον Στάτιο, «Θηβαΐς» 5, 431)
viii) Συνέλαβε και έφερε στον Ευρυσθέα τα άλογα του βασιλιά της Θράκης Διομήδη που τρέφονταν με σάρκες ανθρώπων. Τον Διομήδη, για να τον τιμωρήσει, τον έριξε στα μανιασμένα του άλογα να τον κατασπαράξουν. (Τεκμηρίωση: Ευριπίδης, Απολλόδωρος, Αιλιανός, Τζέτζης)
ix) Πήρε τη ζώνη της Ιππολύτης, βασίλισσας των Αμαζόνων και την πρόσφερε στην κόρη του Ευρυσθέα
x) Άρπαξε την αγέλη των γιγάντιων βοδιών του Γηρυόνη, βασιλιά των Βαλεαρίδων νήσων αφού πρώτα σκότωσε τον ίδιο, τον σκύλο Όρθρο και τον βοσκό Ευρυτίωνα που τα φύλαγαν (Τεκμηρίωση: Ησίοδος (“Θεογονία”), Απολλόδωρος, Πανυάσις, Αθήναιος, Διόδωρος κ.ά.)
xi) Κατέβηκε από το Ταίναρο στον Άδη και έφερε στο πάνω κόσμο τον φοβερό φύλακά του, τον σκύλο Κέρβερο, τον οποίο έδειξε στον Ευρυσθέα και στη συνέχεια τον… επέστρεψε στον Άδη (Τεκμηρίωση: Όμηρος, Ησίοδος (“Θεογονία”), Βακχυλίδης, Ευριπίδης, Ξενοφώντας, Παυσανίας κ.ά.)
xii) Τέλος, έκλεψε και έφερε στον Ευρυσθέα τα τρία χρυσά μήλα των Εσπερίδων (Τεκμηρίωση: Ησίοδος (“Θεογονία”), Φερεκύδης, Διόδωρος, Απολλόδωρος, Διόδωρος, Τζέτζης κ.ά.).

Η τεκμηρίωση των άθλων υπάρχει στη μνημειώδη πεντάτομη “ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ” της Εκδοτικής Αθηνών, έκδ. 1986).

“Πάρεργα” και “Πράξεις” του Ηρακλή

Όταν ο Ηρακλής πήγαινε με εντολή του Ευρυσθέα να εκτελέσει έναν άθλο ήταν γνωστό από πριν το αντικείμενο της αποστολής του. Κατά τη διάρκεια όμως ενός άθλου, ενώ πήγαινε να τον πραγματοποιήσει ή καθώς επέστρεφε, του τύχαιναν διάφορα επεισόδια, εμπόδια, δυσκολίες κλπ. Τα κατορθώματα που πέτυχε στο περιθώριο των Άθλων ο Ηρακλής, ονομάστηκαν “Πάρεργα”.

Κυριότερα από αυτά τα “Πάρεργα” είναι η νίκη επί των Κενταύρων, στο όρος Φολόη, μεταξύ Αρκαδίας και Ηλείας, ο φόνος του Κένταυρου Ευρυτίωνα (στην αρχαία πόλη Ώλενο), η απελευθέρωση της Άλκηστης από τον Άδη, η πολιορκία της Πάρου, η λύτρωση της Ησιόνης (Τροία), ο φόνος του Μύγδονα (Μυσία), ο φόνος του Σαρπηδόνα (Αίνος Θράκης), η υποταγή των Θρακών στη Θάσο, η πάλη με τους γιους του Πρωτέα, ο φόνος του Ιαλεβίωνα του Δέρκυνου (Λιγυστίνη), η εξόντωση της Σκύλλας (Σικελία), η πάλη με τον Έρυκα (Σικελία), η σύγκρουση με τους Λαιστρυγόνες, η εξόντωση του ληστή Κάκου (Ιταλία), η λύση του Θησέα από τον Άδη, η μονομαχία με τον Κύκνο, η πάλη με τον Ανταίο (Λιβύη), ο φόνος του Βούσιρη (Αίγυπτος), ο φόνος του Ημαθίωνα (Αιθιοπία), η λύση του Προμηθέα από τον Καύκασο, ο φόνος του Λυκάονα στη Μακεδονία και ο φόνος του Αντιοχέα.

Στις “Πράξεις” συγκεντρώθηκαν ήδη από την αρχαιότητα περιπέτειες του κύκλου των κατορθωμάτων του Ηρακλή, που έγιναν “έξω” από τους άθλους του και δεν έχουν καμία σχέση μ’ αυτούς και τον Ευρυσθέα. Ήταν ανεξάρτητα περιστατικά που έχουν δικά τους χαρακτηριστικά και διαφοροποιούνται τόσο από τους Άθλους όσο και τα “Πάρεργα”.
Οι “Πράξεις” περιλαμβάνουν κυρίως εκστρατείες. Γνωστότερες απ’ αυτές είναι: Στην Τροία, στην Κω, στην Ήλιδα, στην Πύλο, στη Σπάρτη και τη Θεσσαλία. Μερικά ακόμα κατορθώματα του Ηρακλή: η εξόντωση των Βορεάδων στην Τήνο, η πάλη με τον Αχελώο, στην Αιτωλία, η εξόντωση του Νέσσου στην Ευρυτανία, η πάλη με τον Απόλλωνα στον Φενεό, η πάλη με τους Κέρκωπες στην Έφεσο, η εξόντωση του Σύλκα στη Λυδία, η εξόντωση του Λιτυέρση στη Φρυγία και η άλωση της Οιχαλίας.

Οι γυναίκες του Ηρακλή Δηιάνειρα και Ιόλη και ο θάνατός του

Ο ποτάμιος θεός Αχελώος είχε ερωτευθεί τη Δηιάνειρα πριν την ερωτευθεί ο Ηρακλής. Ωστόσο, ο Ηρακλής πάλεψε με τον Αχελώο και τον νίκησε (δείτε “Πάρεργα”) και κέρδισε τη Δηιάνειρα. Μετά, σκότωσε και τον κένταυρο Νέσσο που επιχείρησε να βιάσει τη Δηιάνειρα. Λίγο πριν πεθάνει ο Νέσσος, έδωσε στη Δηιάνειρα τον χιτώνα με το αίμα του λέγοντας της ότι αν ποτέ ο Ηρακλής την πρόδιδε, θα τον κέρδιζε ξανά.

Ο πατέρας της Ιόλης Εύρυτος, είχε υποσχεθεί την κόρη του σε όποιον νικούσε στο τόξο αυτόν και τους γιους του. Ο Ηρακλής τους νίκησε, η Ιόλη όμως τον αρνήθηκε. Τότε ο Ηρακλής σκότωσε τον Εύρυτο και τους γιους του και άρπαξε την Ιόλη. Επιστρέφοντας μαζί της στην Τραχίνα και θέλοντας να θυσιάσει στον Δία, ζήτησε από τον φίλο του Λίχα να πάει στη Δηιάνειρα και να της ζητήσει “λαμπράν εσθήτα”. Η Δηιάνειρα όμως που είχε μάθει για τον έρωτα του Ηρακλή με την Ιόλη, βύθισε πρώτα τον χιτώνα στο δηλητηριώδες αίμα του Νέσσου.
Μόλις ο Ηρακλής φόρεσε τον χιτώνα, το δηλητήριο έκαψε το σώμα του. Καθώς ο ήρωας αποσπούσε το χιτώνα από πάνω του “συναπεσπώντο δε και οι σάρκες αυτού” (Απολλόδωρος Β’, 7,7). Καθώς ο Ηρακλής βρισκόταν σε έξαλλη κατάσταση, θεώρησε τον Λίχα υπεύθυνο για τα δεινά του και τον εκσφενδόνισε στη θάλασσα. Από τα κομμάτια του Λίχα και το αίμα του σχηματίστηκαν οι Λιχάδες ή Λιχαδονήσια, πανέμορφα νησάκια κοντά στην Εύβοια που παρουσίασε πρόσφατα το protothema.gr.

Στη συνέχεια ανέβηκε στο όρος Οίτη. Εκεί, ετοίμασε πυρά, ανέβηκε πάνω σ’ αυτή και παρακάλεσε τον Ποίαντα να την ανάψει αφού πρώτα του χάρισε τα τόξα του (σύμφωνα με άλλη παράδοση, αυτός που άναψε τη φωτιά ήταν ο Φιλοκτήτης που περνούσε τυχαία από εκεί).
Ενώ δε έκαιγε η πυρά, από τον ουρανό ήρθε πυκνό σύννεφο που άρπαξε τον ήρωα και τον έφερε στον Όλυμπο όπου “τυχών αθανασίας και διαλλαγείς τη Ήρα, την εκείνης θυγατέρα, Ήβην, έζημεν, εξ ης αυτώ παίδες Αλεξιάδης και Ανίκητος εγένοντο” (Απολλόδωρος).
Αυτή ήταν λοιπόν… η ιστορία ενός μύθου. Η ζωή, οι περιπέτειες και ο θάνατος ενός μυθικού ήρωα, που ενώ ξεκίνησε από τη Θήβα, έγινε πανελλήνιος αλλά και πανευρωπαϊκός. Και όχι μόνο, καθώς η… χάρη του, έφτασε στη Μικρά Ασία και τη Βόρεια Αφρική.
Ο Ηρακλής λατρεύτηκε και ως ήρωας αλλά και ως θεός στην αρχαία Ελλάδα και πέρα απ’ αυτή. Μια τόσο ισχυρή μορφή, φυσικό είναι να κυριάρχησε στην ποίηση και την τέχνη. Και για τα υπεράνθρωπα κατορθώματά του, ο Ηρακλής ανταμείβεται, μόνο αυτός απ’ όλους τους ήρωες, με το ν’ ανέβει στον Όλυμπο και να ζήσει την αιώνια, μακάρια ζωή των θεών…

 

ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΑΣ

Δυο δρόμοι…

 

Έχω πάθει κάτι σαν μανία καταδίωξης. Όπου κι αν πάω, κι αν σταθώ, ο Ντόναλντ Τραμπ με καταδιώκει.

Με κοιτάζει από παντού. Από την τηλεόραση του σπιτιού, από τον υπολογιστή ή το κινητό, με καρφώνει με κείνο το άγριο, θυμωμένο κι εκδικητικό γερακίσιο βλέμμα του και νιώθω κάτι σαν απειλή. Ήρθα, μου λέει, επέστρεψα. Κάθε κατεργάρης θα πάει στον πάγκο του και κάθε λαθρομετανάστης στον αγύριστο. Και όλοι σας θα υποκλιθείτε στο μεγαλείο της Αμερικής. God bless America!
Βασικά τα είχα με όλους αυτούς στα ΜΜΕ που επιλέγουν τις οργισμένες και σχεδόν φοβιστικές φωτογραφίες του Τραμπ. Γρήγορα, όμως, κατάλαβα πως στην πραγματικότητα δεν υπάρχουν φωτογραφίες του Ντόναλντ που να γελάει, να ξεκαρδίζεται ρε παιδί μου, να χτυπιέται σαν ένας κανονικός άνθρωπος. Ούτε αυτός ούτε η κυρά του, η Μελάνια, αυτό το κινούμενο… καπέλο που τελευταία τον συνοδεύει ως γλάστρα, μη καταδεχόμενη καν να μας κοιτάξει, παρ’ εκτός κι αν… ντρέπεται που ‘ναι δίπλα σ’ αυτόν τον ατσούμπαλο ηλικιωμένο νταγλαρά.
Ευτυχώς, στο επόμενο θέμα, υπήρχαν παντού φωτογραφίες του μακαριστού πια Αναστάσιου, πάντα γελαστός, πάντα εύχαρις, με ένα γέλιο όχι τρανταχτό, όχι προπετές και θορυβώδες, αλλά ευγενικό, μειλίχιο. «Εικόνα πραότητος»…
Ντόναλντ και Αναστάσιος. Οι δυο «ήρωες» των τελευταίων ημερών φιγουράρουν δίπλα-δίπλα στα πρωτοσέλιδα και μας δίνουν ευκαιρίες για συγκρίσεις. Ο ένας ήταν παπάς. Δεν πας να γίνεις παπάς για να κονομήσεις. Έχεις μια προαίρεση για τη θρησκεία κι αν έχεις χάρισμα, προχωράς. Αλλιώς περιορίζεσαι στον αξιοπρεπή ρόλο ενός συνοικιακού ιερέα, που εξυπηρετεί τις θρησκευτικές ανάγκες του κοινού, θεία λειτουργία κάθε Κυριακή, κηδείες και μνημόσυνα, γάμους και βαφτίσια τα Σαββατοκύριακα. Ο Αναστάσιος δεν είχε απλά χάρισμα. Έτσι όπως το κόβω εγώ διαβάζοντας το βιογραφικό του, ήταν κάτι πολύ πιο σύνθετο. Όταν, νεαρός ακόμη ιερέας, σηκώνεσαι και πας στην Αφρική, δε φεύγεις για ταξίδι αναψυχής σε μέρη ξωτικά. Πας κατευθείαν στην πηγή του πόνου. Πας να ταΐσεις μωρά που λιμοκτονούν πάνω στο αφυδατωμένο βυζί της Νέγρας που δεν έχει πια άλλο γάλα για να δώσει, πας να φροντίσεις ανθρώπους άρρωστους που δεν έχουν καν τα στοιχειώδη φάρμακα, πας να χτίσεις σχολεία και να μάθεις στα μαυράκια πέντε κολλυβογράμματα, ν’ ανοίξουν τα ματάκια τους και να δημιουργήσουν προϋποθέσεις για μια καλύτερη ζωή. Και μιλάμε για την Αφρική του ‘60 έτσι; Μία ήπειρο σε πρωτόγονη κατάσταση, στην άθλια εκείνη φάση που την άφησαν οι Δυτικοί αποικιοκράτες για τους οποίους οι μαύροι ήταν απλώς αναλώσιμα υποκείμενα. Και μετά, με τη Χούντα στα ντουζένια της, πας, εσύ ο απλός παπάς, στο ΕΑΤ – ΕΣΑ να διαμαρτυρηθείς για τις συνθήκες κράτησης των φυλακισμένων, όταν η επίσημη Εκκλησία σιωπά και τα έχει βρει με τη Χούντα και όταν άλλοι, όπως ο μακαριστός Χριστόδουλος, «είχαν διάβασμα και δεν είχαν πάρει χαμπάρι τι γινόταν τότε». Και μετά, όταν έρχεται η ώρα σου για αξιώματα, σε στέλνουν στην Αλβανία κι εσύ δέχεσαι να πας να στήσεις το «μαγαζί».
«Λέλε μάνα μου!». Πού πας καλέ μου; Το σκέφτηκες; Στην Αλβανία του Χότζα και του Αλία, εκεί που κουμάντο κάνουν οι συμμορίες και τα καλάσνικοφ; Στην Αλβανία των τοπικών φατριών, των μαφιόζων, των ναρκωτικών και των λαθρέμπορων; Στην Αλβανία των πεινασμένων, που γεμάτοι απόγνωση φεύγουν, περπατάνε, περπατάνε, περπατάνε, χιλιόμετρα περπατάνε πάνω στα βουνά, για να μπουν κρυφά Ελλάδα κι εκεί να δουλέψουν για μεροκάματα της πείνας στις πιο σκληρές δουλειές;
Ότι ο Αναστάσιος έκανε θαύματα εκεί – όπως όλοι ομολογούν, ότι έγινε αποδεκτός από τις σκληρές αλβανικές ηγεσίες, όλοι τους καλά εκπαιδευμένοι επί Χότζα στην ίντριγκα και το ρουφιανιλίκι, και στο τέλος λατρεύτηκε από τον απλό κοσμάκη, μα Έλληνες, μα Αλβανούς, ήταν δική του επιτυχία. Ήταν από τους λίγους ίσως παπάδες που ένιωθαν ότι η ιεροσύνη δεν είναι τα αξιώματα, οι μεγάλοι σταυροί, τα πετραχήλια και τα χρυσοποίκιλτα άμφια που βλέπουμε σε κάμποσους κομψευόμενους ιερωμένους, αλλά προσφορά στον συνάνθρωπο «έργω κι όχι λόγω». Καλές οι προσευχές και η σωτηρία της ψυχής, μα ο κόσμος έχει πρακτικές ανάγκες. Πεινάει και πρέπει να φάει, πρέπει να ντυθεί, χρειάζεται φάρμακα να τα πάρει και να γιάνει, ένα σχολείο να στείλει τα παιδιά του… Τι να λέμε; Ήταν τύχη για την Αλβανία ο Αναστάσιος. Γιατί ανήκε στους ελάχιστους εκείνους προικισμένους ανθρώπους που ξέρουν να εμπνέουν, να εμφυσούν ένα όραμα. Και πού να βρεις τώρα δεύτερο…
Ο Ντόναλντ εξακολουθεί να με κοιτάζει. Το ίδιο άγρια και βλοσυρά. Κρατά στα χέρια και επιδεικνύει ένα ακόμα ντοσιέ που μόλις έχει υπογράψει. Ένα ακόμα διάταγμα με κείνη την περίεργη υπογραφή που βάζει, που θυμίζει… καρδιογράφημα και που προδίδει πιθανώς έναν διαταραγμένο άνθρωπο. Δίπλα του, αγέρωχη, η Μελάνια με την καπελαδούρα της και πιο πίσω ο Ίλον Μασκ χοροπηδάει σαν μαϊμού. Κάτσε τώρα και σύγκρινε πορείες με τον Αναστάσιο. Την ώρα που ο άλλος έβαζε πλάτη και ίδρωνε στην Αφρική, ο Ντόναλντ στα χαϊλίκια του Μανχάταν ξεκίνησε τις χοντρές μπίζνες. Για να κάνει την περιουσία των πέντε δισ. που κατέχει σήμερα, προφανώς πήρε ρίσκα, εκβίασε, λάδωσε, εκμεταλλεύτηκε, πάτησε ανθρώπους, δεν υπάρχει έλεος σ’ αυτά τα επίπεδα. Απόκτησε πάμπολλα ακίνητα, ουρανοξύστες, ξενοδοχεία, καζίνο, ελέγχει εταιρείες. Έγινε ένας τύπος «μαμάω και δέρνω», στην κυριολεξία όμως. Παρέλαση τα «κουνελάκια» και οι κοκότες απ’ το αδηφάγο κρεβάτι του, κάποιες «θυμήθηκαν» ότι έτρωγαν και ξύλο και τον πήγαν πίσω-πίσω στα δικαστήρια. Φυσικά η οικογένεια… αδιαπραγμάτευτη αξία. Τρεις νόμιμες γυναίκες, κάμποσα παιδιά (κληρονόμοι), διότι είμεθα και καλοί χριστιανοί -πρεσβυτεριανοί για την ακρίβεια- και η οικογένεια πάνω απ’ όλα.
Και μετά τα χρόνια της εξουσίας. Πλανητάρχης! Στην πρώτη του θητεία ο Τραμπ ήταν άμαθος. Αμήχανος. Του έπεσε και ο Covid, τελείωσε. Ή μάλλον τον τελείωσαν. Τώρα, επιστρέφει οργισμένος. Δεν έχει ανάγκη να βγάλει λεφτά, έχει άπειρα, κι έπειτα… ογδονταρίζει σε λίγο. Η εξουσία, η απόλυτη ισχύς είναι το αφροδισιακό του. Η αίσθηση πως κάνω ό,τι θέλω γιατί μπορώ. Είμαι αυτός που ρυθμίζει τις τύχες των ανθρώπων. Κρατάω τον πλανήτη στα χέρια μου. Ένας μικρός Θεός!
Αν ο παπάς φρόντιζε τις πληγές των μαύρων, ο Τραμπ τους αλυσοδένει, τους βάζει στο αεροπλάνο και τους ξαποστέλνει. «Δεν ξαναπάω στην Αϊτή. Τόσα χρόνια δουλεύω εδώ. Πού με στέλνετε; Είναι κόλαση εκεί» φώναζε απελπισμένος ο μαυρούκος, καθώς τον έσπρωχναν στο αεροπλάνο για απέλαση… Ας πρόσεχες φίλε μου. Εμείς θέλουμε την Αμερική σπουδαία ξανά και συ περισσεύεις.
Ντόναλντ και Αναστάσιος. Δύο δημόσιοι άνδρες, δύο δρόμοι, δύο μοντέλα ζωής. Και οι δυο χειρίστηκαν ανθρώπους. Και οι δυο έκαναν τις επιλογές τους και είχαν μια συγκεκριμένη πορεία στη ζωή. Ο ένας επένδυσε στην ανθρωπιά, ο άλλος στο χρήμα και την εξουσία. Κάποιοι θα πουν πως και τους δύο θα τους κρίνει η ιστορία. Άλλοι πάλι πως θα επιληφθεί κάποτε η θεία Δικαιοσύνη…
Δεν ξέρω τι ακριβώς ισχύει. Νομίζω, όμως, πως, στο τέλος του δρόμου, αυτό που έχει αξία είναι ποιος φεύγει πιο ευτυχισμένος και γεμάτος από αυτήν τη ζωή. Κι όταν κοιτάζω από τη μια το σκοτεινό και θυμωμένο βλέμμα του Ντόναλντ κι απ’ την άλλη την πραότητα, την ηρεμία που σου βγάζει ο παπάς, νομίζω πως ξέρω καλά την απάντηση.

ΑΛΕΞΗΣ ΚΑΛΕΣΗΣ
alexiskalessis@yahoo.gr

 

ΛΑΡΙΣΑ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ, ΧΙΛΙΕΣ ΛΕΞΕΙΣ...

Η δυτική πλευρά του Λόφου το 1929

 

Εντυπωσιακή αεροφωτογραφία της δυτικής πλευράς του Λόφου της Ακρόπολης, όπως ήταν κατά το 1929. Αρχείο Φωτοθήκης Λάρισας.

Από τον Νίκο Παπαθεοδώρου, nikapap@hotmail.com

Από τη λήψη της σημερινής φωτογραφίας έχουν περάσει ακριβώς 96 χρόνια. Ήταν 6 Ιανουαρίου 1929, ημέρα εορτής των Θεοφανείων. Ο ήλιος των αλκυονίδων ημερών έλουζε την πόλη και οι πιστοί όχι μόνο της Λάρισας αλλά και των πλησιόχωρων οικισμών, με όλα τα διαθέσιμα τότε μεταφορικά μέσα, συγκεντρώθηκαν για να παρακολουθήσουν την τελετή του αγιασμού των υδάτων, τη ρίψη του Σταυρού στα παγωμένα νερά του Πηνειού και τον διαγωνισμό των χειμερινών κολυμβητών για το ποιος θα «πιάσει» τον Σταυρό. Μια τελετή που κρατούσε από τους χρόνους της τουρκοκρατίας. Ο μητροπολιτικός ναός του Αγ. Αχιλλίου, οι όχθες του ποταμού και η γέφυρα, βοηθούντος και του καιρού, ήταν κατάμεστοι κόσμου. Όταν η ώρα έφθασε γύρω στις 11, έκανε την εμφάνιση στον γαλανό ουρανό της Λάρισας ένα αεροπλάνο, γεγονός σπάνιο για την εποχή εκείνη, το οποίο κέντρισε την προσοχή των πιστών.

Ήταν αναγνωριστικό της αρτισύστατης τότε Πολεμικής Αεροπορίας και αποστολή του ήταν μεταξύ άλλων και η φωτογράφιση από αέρος της πόλης και της τελετής. Δύο από τις αεροφωτογραφίες αυτές περιήλθαν στην κατοχή της Φωτοθήκης από δημοπρασία και δημοσιεύεται εκείνη που αφορά άποψη του δυτικού τμήματος του Λόφου όπως ήταν το 1929. Σήμερα θα την αναλύσουμε διεξοδικά και θα περιγράψουμε τα σπουδαιότερα κτίσματα που απεικονίζονται.
Στο άνω μέρος της φωτογραφίας διακρίνεται αδρά η κοίτη του Πηνειού, κόσμος πολύς να προσέρχεται για να καταλάβει προνομιακή θέση κατά μήκος των στηθαίων της βόρειας πλευράς της μεγάλης πέτρινης γέφυρας και επί της αριστερής όχθης. Επίσης στην ίδια όχθη και στο ύψος περίπου του Ηρώου των πεσόντων αξιωματικών και οπλιτών του πολέμου του 1897, διακρίνεται μικρή τεχνητή εξέδρα στηριγμένη σε βάρκες, η οποία προέχει μέσα στην κοίτη. Σ’ αυτήν ανέρχονταν ο μητροπολίτης, το ιερατείο και οι επίσημοι κατά τη διάρκεια του αγιασμού των υδάτων.
Το υπόλοιπο τμήμα της φωτογραφίας καταλαμβάνεται από την άποψη της δυτικής πλευράς του Λόφου, από το ρολόι, μέχρι τη δεξιά όχθη του ποταμού. Αριστερά καταγράφεται ένα τμήμα του δρόμου που οδηγεί στην είσοδο της γέφυρας. Είναι η αρχή της οδού Μακεδονίας (Βενιζέλου σήμερα), της οποίας το τμήμα από τη γέφυρα μέχρι την οδό Ηφαίστου την περίοδο εκείνη ονομαζόταν οδός Iης Μεραρχίας, περιστοιχιζόμενη από χαμηλά ισόγεια καταστήματα. Δεξιότερα διαγράφονται οι δύο κάθετοι προς αυτήν δρόμοι που υπάρχουν και σήμερα, αφιερωμένοι σε δύο μητροπολίτες της Λάρισας, η Πολυκάρπου και η Διονυσίου Φιλοσόφου (Σκυλοσόφου τότε). Ενδιάμεσα διακρίνονται οι στέγες διαφόρων κτισμάτων του Τρανού μαχαλά [1] και μεγάλοι κενοί και αδιαμόρφωτοι χώροι, οι οποίοι γίνονται μεγαλύτεροι όσο φθάνουμε προς το ρολόι.
Προς τη δεξιά πλευρά της φωτογραφίας απεικονίζεται το τριώροφο αρχοντικό του Ιωάννη Βελλίδη, με καταγωγή από το Λιβάδι Ελασσόνας. Είχε ορισθεί πληρεξούσιος και διαχειριστής της τεράστιας περιουσίας του Χουσνή μπέη [2], όταν αυτός παραμονές της ενσωμάτωσης της Θεσσαλίας στο Ελληνικό Βασίλειο εγκατέλειψε τη Λάρισα και εγκαταστάθηκε στην Κωνσταντινούπολη. Από τα χρήματα που κέρδισε έκτισε το 1888 την τριώροφη κατοικία, την οποία όμως δεν την χάρηκε για πολύ. Το 1890 αυτοκτόνησε προφανώς λόγω ατασθαλιών κατά τη διαχείριση της περιουσίας του Χουσνή μπέη και έπειτα από τρεις ημέρες απεβίωσε και η σύζυγός του Ελένη.
Απέναντι ακριβώς από το σπίτι του Βελλίδη προβάλλει μεγαλοπρεπής ο προπολεμικός Μητροπολιτικός Ναός του Αγ. Αχιλλίου, αναγεννησιακού ρυθμού. Κτίστηκε σταδιακά την πρώτη δεκαετία του 20ου αιώνα και εγκαινιάστηκε τον Σεπτέμβριο του 1907. Ήταν ένα θαυμάσιο αρχιτεκτονικό δείγμα ναοδομίας, του οποίου όμως η διάρκεια ζωής υπήρξε πολύ σύντομη, μόλις 34 χρόνια. Ο σεισμός του 1941 και οι εχθρικοί βομβαρδισμοί επέφεραν σημαντικές ζημιές και μεταπολεμικά κατεδαφίσθηκε. Στη θέση του σήμερα υπάρχει το υπόλειμμα της Αγίας Τράπεζας του ναού και δίπλα η προτομή του εθνομάρτυρα μητροπολίτη Πολύκαρπου Δαρδαίου.
Ανατολικότερα υπάρχουν δύο γειτονικά κτίσματα, τα οποία ανήγειρε με δαπάνες του το 1882 ο μητροπολίτης Νεόφυτος Πετρίδης (1875-1896). Το ένα ήταν μεγαλύτερο και μεγαλοπρεπέστερο και χαρακτηριζόταν από τη μεγάλη σοφίτα στην οροφή του. Στέγασε το Εφετείο Λαρίσης. Η διπλανή απλή διώροφη κατοικία στέγασε στο ισόγειο το Επισκοπείο και στον όροφο τα ιδιαίτερα διαμερίσματα του μητροπολίτη.
Στο δεξιό άκρο της φωτογραφίας διακρίνεται μια απλή κατοικία, η οποία το 1930, λίγο μετά τη λήψη της φωτογραφίας, απαλλοτριώθηκε από τον Δήμο, κατεδαφίσθηκε και στην περιοχή αυτή κτίστηκε, έπειτα από ενέργειες του δημάρχου Μιχαήλ Σάπκα, το Β΄ Δημοτικό Σχολείο.
Τέλος, χαμηλά στη φωτογραφία διακρίνεται ο πύργος που στέγαζε το ρολόι της Λάρισας. Κατασκευάστηκε το 1923 από τη δημοτική αρχή με δήμαρχο τον Δημήτριο Παπαγεωργίου (1922-1924), σε αντικατάσταση του παλαιού τούρκικου ρολογιού του 1826, το οποίο ανήγγειλε την ώρα με ειδική κωδωνοκρουσία. Το νέο ρολόι έφερε στην κορυφή του πυργίσκο με τέσσερα μεγάλα κυκλικά ρολόγια, ένα σε κάθε πλευρά, με ωροδείκτη, λεπτοδείκτη και αριθμούς με λατινικά στοιχεία.
Από όλα τα κτίσματα που περιγράψαμε και αναλύσαμε δεν έμεινε μέχρι σήμερα κανένα ίχνος. Τόχει φαίνεται η μοίρα της πόλης μας να αφανίζεται το παρελθόν της είτε από τα στοιχεία της φύσης (σεισμοί, πλημμύρες), είτε από ανθρώπινες καταστροφικές ενέργειες (εχθρικοί βομβαρδισμοί, κερδοσκοπικές κατεδαφίσεις) ...

-----------------

[1]. Ο Τρανός μαχαλάς υπήρχε και επί τουρκοκρατίας, ήταν χριστιανική συνοικία και σ’ αυτόν έκτιζαν τις κατοικίες τους πολλές αστικές οικογένειες της Λάρισας.
[2]. Στο κονάκι του φιλοξενήθηκε για μια εβδομάδα τον Οκτώβριο του 1881 ο βασιλιάς Γεώργιος Α΄ και κατά τη διάρκεια της παραμονής του το αγόρασε και το διαμόρφωσε σε βασιλικό ανάκτορο. Σήμερα στη θέση του έχει αναπτυχθεί το συγκρότημα του Δημοτικού Ωδείου της πόλης μας.

 

Η θαμμένη πισίνα στο πάρκο Αλκαζάρ!

 

Αναρωτιέται κανείς...

Πώς θα ήταν σήμερα, άραγε, το πάρκο Αλκαζάρ, αν καταμεσής είχε κτισθεί ένα κλειστό κολυμβητήριο; Το πάρκο γλίτωσε μεν από μια τέτοια προοπτική, αλλά οι επιπτώσεις παραμένουν. Είναι σκεπασμένες «κάτω από το χαλί». Το Αλκαζάρ έχει θαμμένο στα σπλάχνα του ένα ημιτελές τσιμεντένιο κουφάρι! Πολύ κοντά στο μνημείο Εθνικής Αντίστασης του Φιλόλαου...
Η περίπτωσή του προσομοιάζει με το κτίριο – φάντασμα του Τελωνείου στο Ομορφοχώρι. Δόθηκαν και για τα δύο χρήματα του Δημοσίου για να ανεγερθούν, αλλά η χρηματοδότηση διακόπηκε, για διάφορους λόγους. Με τη διαφορά ότι η πισίνα είναι υπόλειμμα της δικτατορίας 1967-1974 και το ημιτελές Τελωνείο της Δημοκρατίας. Στο Αλκαζάρ, τα τσιμέντα σκεπάστηκαν με χώμα και σχηματίστηκε μικρό ανάχωμα. Με τα χρόνια και με τη χαμηλή βλάστηση (δεν μπορούν να μεγαλώσουν τα δέντρα) δεν είναι εύκολα ορατά για τους μη γνωρίζοντες. Δεν είναι η μοναδική φορά κατά την οποία η πόλη «κινδύνεψε» να χάσει σημαντικούς ελεύθερους δημόσιους χώρους, από κακές αποφάσεις. Για παράδειγμα, πριν δεκαετίες είχε αποφασιστεί, με οριακή πλειοψηφία του Δημοτικού Συμβουλίου, να κατασκευαστεί το δημαρχιακό μέγαρο πάνω στην πλατεία Ταχυδρομείου! Ευτυχώς, στη συνέχεια η απόφαση άλλαξε.
Γενικά, το θέμα της κατασκευής κολυμβητηρίου στη Λάρισα άρχισε να συζητιέται αμέσως μετά την Κατοχή. Υπήρξε η παιδική δεξαμενή στον Κήπο των Ανακτόρων, αλλά η κατασκευή κανονικής πισίνας, για αθλητές-αθλήτριες και κοινό, ήταν πάντα στόχος του Δήμου. Στις 15 Ιουνίου 1955 διαβάζουμε στην «Ε» ότι συνήλθε η δημαρχιακή επιτροπή, με πρόεδρο τον δήμαρχο Δημ. Χατζηγιάννη, αντιπρόεδρο τον Αθ. Ζουναλή και μέλη τους Αθαν. Βρυάζη, Π. Κατσάνο και Διαμ. Τράκα. Τα μέλη της, εκτός των άλλων θεμάτων, αποφάσισαν να συναφθεί τριετές άτοκο δάνειο 200.000 δραχμών για την κατασκευή «ευρύχωρης πισίνας» στον χώρο του Αλκαζάρ. Το δάνειο θα λαμβάνονταν από το «Βασιλικόν Εθνικόν Ίδρυμα». Σ’ αυτά τα χρήματα ο Δήμος θα πρόσθετε άλλες 200.000 δραχμές. Την επομένη ημέρα, το Δημοτικό Συμβούλιο ενέκρινε τη σύναψη του δανείου. Στις 21 Αυγούστου 1958 η «Ε» σημείωνε σε σχόλιο ότι πέρασε το καλοκαίρι και η πισίνα στο Αλκαζάρ, παρόλο που προγραμματίστηκε, δε λειτούργησε. Το 1963 [1] ομόφωνα το Δημοτικό Συμβούλιο αποφάσισε τη «δημιουργία πισίνας χάριν της νεολαίας της πόλεως» και τονιζόταν ότι «βάσει των εισηγήσεων του προέδρου του Δημοτικού Συμβουλίου, κ. Θάνου Μεσσήνη, διά την τουριστικήν αξιοποίησιν της πόλεως ηρευνήθη εν Αθήναις, υπό του ιδίου, και κατά τρόπον λεπτολόγον το θέμα της δημιουργίας πισίνας εν Λαρίση, χάριν της νεολαίας της πόλεως». Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, ο γενικός γραμματέας Αθλητισμού Πετραλιάς τόνισε ότι δεν υπάρχει μεγαλύτερη προσφορά του Δήμου μιας ηπειρωτικής πόλης προς τη νεολαία από μια πισίνα. Υποσχέθηκε δε στον Θάνο Μεσσήνη, μόλις αρχίσει το έργο, να διαθέσει 500.000 δρχ. και άλλες 500.000 δρχ. τον επόμενο χρόνο, μέσω του προϋπολογισμού του 1964. Επίσης, ο γενικός διευθυντής του Ταμείου Παρακαταθηκών και Δανείων Λιάκος υποσχέθηκε δάνειο δύο εκατομμυρίων δραχμών για 20 χρόνια. Το Δημοτικό Συμβούλιο ενέκρινε όλα τα παραπάνω και ανέθεσε τη σύνταξη μελέτης-πρόχειρου προϋπολογισμού και μακέτας στο Γραφείο Αρχιτεκτόνων Αθηνών Δεσσύλα. Το κολυμβητήριο θα είχε ολυμπιακές διαστάσεις 22x50, με κερκίδες για 1.100 φιλάθλους, εξοπλισμένα αποδυτήρια, αναψυκτήριο, γραφεία, εγκατάσταση χλωρίωσης και εντευκτήριο. Επίσης, χωριστό τμήμα καταδύσεων με βατήρες. Στις 19 Δεκεμβρίου του 1963 ανακοινώθηκε ότι συστήθηκε δημοτική επιτροπή με επικεφαλής τον δήμαρχο Δημ. Χατζηγιάννη και μέλη τους συμβούλους Α. Μπλάνα, Μ. Πατέρα και Σ. Ζιαζιά, η οποία θα συναντούσε τον γ.γ. Αθλητισμού Βήχο, για να εξεταστεί η οικονομική ενίσχυση κατασκευής του κολυμβητηρίου. Η ανοιχτή πισίνα θα λειτουργούσε για τέσσερις μήνες τον χρόνο, με είσοδο 4 δραχμών για το κοινό. Υπολογιζόταν ότι τα έσοδα θα ήταν περίπου 120.000 δραχμές τον χρόνο, από χίλια άτομα, που θα το χρησιμοποιούσαν ημερησίως, για να καλύπτονται τα έξοδα των 70.000 δρχ.
Τα επόμενα χρόνια, ουδεμία εξέλιξη σημειώθηκε, παρά τις υποσχέσεις. Το 1966 [2] διαβάζουμε ότι η Υπηρεσία Περιφερειακής Αναπτύξεως Θεσσαλίας έστειλε σχετικό έγγραφο προς τη Γ.Γ. Αθλητισμού, ζητώντας την οικονομική συμβολή της για τη δημιουργία κολυμβητηρίων σε Λάρισα και Καρδίτσα. Κάτι παρόμοιο είχε γίνει και για τον Βόλο. Στις 6 Αυγούστου της ίδιας χρονιάς διαβάζουμε στην «Ε» μία από τα ίδια. Δηλαδή ότι είχε πάει στην Αθήνα ο πρόεδρος της Εφορείας του Εθνικού Σταδίου Λαρίσης Βάσος Παπαζήσης και έθεσε και πάλι το ζήτημα της διάθεσης πιστώσεων από τη Γ.Γ. Αθλητισμού για να ανεγερθεί κολυμβητήριο. Αλλά και στις 23 Νοεμβρίου του ίδιου έτους, ο δήμαρχος Αλ. Χονδρονάσιος έκανε ανακοινώσεις, σχετικά με ταξίδι του στην Αθήνα, για ζητήματα του Δήμου. Μεταξύ αυτών, είπε για το κολυμβητήριο ότι επισκέφτηκε τον γ.γ. Αθλητισμού. Μια τριετία μετά, το 1969 [3] δημοσιεύεται ότι η Γ.Γ.Α. προσφέρθηκε να κατασκευάσει το κολυμβητήριο, αν ο Δήμος διέθετε το κατάλληλο οικόπεδο. Ο Δήμος παραχώρησε το συγκεκριμένο στο Αλκαζάρ, έκτασης 7 στρεμμάτων, και αναμενόταν η γνωμάτευση του Πολεοδομικού Γραφείου Λαρίσης, για τυχόν κώλυμα. Παράλληλα, έγινε πρόταση από τον Δήμο να συνδεθεί το κολυμβητήριο με το ποτάμι, με την ανύψωση τεχνικώς των νερών του Πηνειού. Αυτό θα δημιουργούσε κατάλληλα διαδοχικά κολυμβητήρια για όλες τις ηλικίες και τη δυνατότητα να επιπλέουν βάρκες προς αναψυχή. Στις 12 Ιουλίου ανακοινώθηκε ότι ο σχετικός φάκελος, με τη θετική γνώμη του Πολεοδομικού, στάλθηκε στην Αθήνα, για να πάρει τον δρόμο του. Το 1970 [4] δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ η απόφαση έγκρισης ανέγερσης, πλέον σε χώρο 4 στρεμμάτων και για 400 κερκίδες. Αναμενόταν η υπογραφή των συμβολαίων παραχώρησης και σε τέσσερις μήνες θα δημοπρατείτο το έργο.
Νέα «θα» από τον γ.γ. Αθλητισμού, Κ. Ασλανίδη, στις 20 Μαΐου 1970, όταν ο δήμαρχος Θάνος Μεσσήνης επέστρεψε από την Αθήνα, με την υπόσχεση ότι θα διατεθούν 20.000.000 δραχμές, για να κατασκευαστεί το έργο μέχρι το 1971. Η δημοπράτηση κατασκευής της πισίνας έγινε το 1972 [5] κι όπως ανακοινώθηκε, αυτή θα ήταν κλειστή, διαστάσεων 25x12,50 μέτρων. Στο δημοσίευμα αναφερόταν ακόμη ότι η πρώτη προσπάθεια κατασκευής κολυμβητηρίου στη Λάρισα είχε αρχίσει από τον δήμαρχο Δημ. Καραθάνο (1951-1954). Στις 24 Μαρτίου 1973 διαβάζουμε ότι «αποψιλούται ο χώρος» με την υλοτόμηση δέντρων για την κατασκευή του κολυμβητηρίου. Το 1975 (μεταπολίτευση) η εφημερίδα αναφέρεται [6] στο ημιτελές «καραγιαπί» του κολυμβητηρίου. Το «ρέκβιεμ» γράφεται την ίδια χρονιά. Με ερωτήματα της «Ε» για το πώς δαπανήθηκαν 14.000.000 δραχμές, χωρίς να γίνει η πισίνα... Μήπως έφτασε σήμερα ο καιρός να απαλλαγεί το πάρκο από τα τσιμέντα;
————————————————[1]. «Ελευθερία» 5 Ιουλίου 1963.
[2]. «Ελευθερία» 11 Ιουνίου 1966.
[3]. «Ελευθερία» 9 Ιουλίου 1969.
[4]. «Ελευθερία» 14 Μαρτίου 1970.
[5]. «Ελευθερία» 14 Ιουλίου 1972.
[6]. «Ελευθερία» 11 Ιουλίου 1975.

 

Τα πρώτα κολυμβητήρια

 

Η πισίνα στον Κήπο Ανακτόρων, περίπου τη δεκαετία του 1960. Φωτογραφία του Τάκη Τλούπα (Αρχείο Φωτοθήκης).

Πριν από τον πόλεμο και την κατοχή δεν υπήρχαν.

Ούτε βρέθηκαν σχετικά στοιχεία. Αμέσως μετά, όμως, προέκυψε κοινωνική ανάγκη να κατασκευαστούν κολυμβητήρια- πισίνες ή απλώς δεξαμενές για να δροσίζονται οι κάτοικοι της Λάρισας. Από το 1945 η Δημοτική Αρχή πήρε απόφαση να κατασκευάσει παιδική πισίνα-δεξαμενή στον Κήπο των Ανακτόρων, τη σημερινή πλατεία Λαού (Αγίου Βησσαρίωνος). Τελικά, όμως, πρόλαβαν οι Ένοπλες Δυνάμεις και το 1947 εγκαινιάστηκε το σύγχρονο, για την εποχή του, κολυμβητήριο-κόσμημα στο στρατόπεδο του Β’ Σώματος Στρατού, σήμερα Νικ. Πλαστήρα. Στη Λάρισα, ανέκαθεν οι όχθες του Πηνειού έπαιζαν τον ρόλο της «πλαζ», για τους πιο τολμηρούς. Ειδικά, τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια, το φαινόμενο ήταν εντονότερο στις όχθες του Πηνειού στην περιοχή του υδατόπυργου.
Στις 23 Μαΐου 1945 η «Ε» γνωστοποιούσε με σχόλιο ότι ο Δήμος είχε πάρει απόφαση να κατασκευάσει παιδική δεξαμενή-πισίνα στον Κήπο των Ανακτόρων, γράφοντας: «Με ικανοποίησιν επληροφορήθημεν την απόφασιν της Δημοτικής Αρχής, όπως εις τον παλαιόν κήπον των Ανακτόρων κατασκευάση μίαν δεξαμενήν, διά να λούονται τα παιδιά ηλικίας μέχρι δέκα ετών. Η κατασκευή πισίνας ήτο απαραίτητος διά την πόλιν μας, η οποία ενώ έχει δίπλα της έναν ποταμόν, ουδέποτε ηδυνήθη να απολαύση τα αγαθά του μπάνιου, χάρις εις το γεγονός ότι κανένας δεν ενδιεφέρθη να κατασκευάση μερικάς πισίνας εις επίκαιρα σημεία. Ήδη με την απόφασιν του Δήμου, γίνεται μια αρχή, η οποία θα ήτο ευχής έργον να φθάση κάποτε εις το ποθητόν τέρμα. Θα ηθέλαμε να συστήσσωμεν εις την Δημοτικήν Αρχήν να σπεύση, χωρίς καθυστέρησιν, να κατασκευάση την εν λόγω δεξαμενήν, η οποία θα πρέπει να τεθή εις την διάθεσιν των παιδιών εντός του θέρους. Εκτός τούτου, να θέση τα βάσεις διά την ίδρυσιν και μιας μεγαλυτέρας εις το Αλκαζάρ, η οποία θα μας δόση τα μέσα να απολαμβάνωμεν το χάδι του νερού, χωρίς να παρίσταται ανάγκη ταξιδείων».
Στο μεταξύ, κατασκευάστηκε το σύγχρονο κολυμβητήριο στο στρατόπεδο του Β’ Σώματος Στρατού (σήμερα βρίσκεται η 1η Στρατιά), το οποίο εγκαινιάστηκε στις 24 Σεπτεμβρίου 1947 από τον βασιλιά Παύλο. Σύμφωνα με την περιγραφή στην «Ε», στις 25 Σεπτεμβρίου 1947, αυτό περιελάμβανε: Πέργκολα, αμμοδόχο για ηλιοθεραπεία, στην οποία υπήρχε και άγαλμα λουομένης, σύστημα κατάδυσης στην κύρια δεξαμενή, εξέδρα επισήμων, κήπο με σιντριβάνι, αποδυτήρια με καταιωνιστήρες (ντους) και μπαρ. Η πισίνα με τις εγκαταστάσεις αποτελούσε για χρόνια πόλο έλξης των Λαρισαίων, τα καλοκαίρια . Η είσοδος για το κοινό ήταν ελεύθερη, για κολύμπι, αλλά και για το μπαρ, που άρχισε να λειτουργεί το καλοκαίρι του 1948. Ειδικά τα βράδια, με τον σύγχρονο φωτισμό του χώρου, σημειωνόταν κοσμοσυρροή και οι κάτοικοι της πόλης πήγαιναν οικογενειακώς και το κολύμπι επιτρεπόταν και το βράδυ [1]. Γενικότερα, οι επισκέπτες απολάμβανα όλο τον χώρο τριγύρω, μαζί με τον νεοανεγερθέντα Ιερό Ναό της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος. Αργότερα, η Δημοτική Αρχή (Δ. Χατζηγιάννης) [2] ήρθε σε συνεννόηση με την ηγεσία της 1ης Μεραρχίας, που είχε την ευθύνη, για να μπει διαχωριστικό πλέγμα στα αβαθή τμήματα, ώστε να κολυμπούν αποκλειστικά και με ασφάλεια τα παιδιά. Παράλληλα, εντάχθηκαν και κοσμικά γεγονότα της πόλης, όπως οι χοροεσπερίδες, δεξιώσεις, επίσημα δείπνα κ.λπ., στο πλαίσιο της σύσφιγξης των σχέσεων του στρατού με τις Ένοπλες Δυνάμεις.
Προς τα τέλη της δεκαετίας του ‘40 άρχισε να λειτουργεί και η πισίνα στον Κήπο των Ανακτόρων. Ουσιαστικά, επρόκειτο για δεξαμενή, αποκλειστικά για παιδιά, μικρού βάθους και χωρίς τις ανέσεις του κολυμβητηρίου των στρατώνων. Ήταν, όμως, μια καταφυγή τα καλοκαίρια για τη Λάρισα, όχι μόνο των παιδιών, αλλά και των μεγάλων! Χαρακτηριστικά, η «Ε» έγραφε στις 3 Ιουνίου 1950: «Μας αναφέρουν ότι από τινων ημερών ετέθη εν λειτουργία το παιδικόν κολυμβητήριον του Κήπου των Παλιών Ανακτόρων. Αλλά χρήσιν αυτού δεν κάμνουν τα παιδιά. Από της πρώτης ημέρας το κατέκτησαν οι μικρομεγάλοι, οι οποίοι θα μπορέσουν να κάμνουν τα μπάνια τους στις ακτές του Πλαταμώνος. Είναι, λοιπόν, ορθό το κολυμβητήριο να τεθή εις την αποκλειστικήν χρήσιν των μικρών παιδιών, τα οποία να κάνουν τα μπάνια τους, υπό την επίβλεψη ενός υπαλλήλου του Δήμου, ο οποίος θα αναλάβη την φροντίδαν αφ’ ενός να επιβλέπη τα παιδιά να μην πάθουν κανένα δυστύχημα και αφ’ ετέρου διά να μην καταστρέφονται τα άνθη και τα δένδρα. Θέλομεν να πιστεύωμεν ότι η Δημοτική Αρχή θα λάβη τα μέτρα αυτά και όσα άλλα είναι πρέποντα διά να καταστή ο Κήπος των Ανακτόρων πραγματικόν κέντρον παιδικής χαράς».
Το 1953 [3] ανορύχθηκε αρτεσιανό φρεάτιο, για να λειτουργεί η πισίνα, να ποτίζεται το πράσινο, να γίνεται η καθαριότητα της απέναντι δημοτικής αγοράς και να τροφοδοτούνται οι καταβρεχτήρες του Δήμου. Επίσης, σχεδιαζόταν η κατασκευή λουτήρων για τους κολυμβητές. Βέβαια, κάποιες χρονιές υπήρχαν προβλήματα. Το 1958 [4] δε λειτούργησε η πισίνα στον Κήπο Ανακτόρων, ούτε μια άλλη στο Αλκαζάρ - για την οποία δε βρέθηκαν στοιχεία. Η δε πισίνα του στρατού ήταν περιορισμένη για τους πολίτες, αφού δεν έφθανε ούτε για τις ανάγκες των στρατιωτικών. Το σχόλιο της εφημερίδας κατέληγε ως εξής: «Η πόλις εφέτος δεν είχε την ευκαιρίαν να χρησιμοποιήση καμμίαν από τις κολυμβήθρες του… Σιλωάμ. Κρίμα και ας ευχόμεθα, του χρόνου τουλάχιστον, να έχωμε έστω και μία, για τα παιδάκια των φτωχών». Με τα χρόνια, η πισίνα είχε πάψει να χρησιμοποιείται. Μάλιστα, στη «δύση» της καριέρας της ως πισίνας, είχε μεταφερθεί εκεί μια νεροχελώνα, η οποία τράβηξε το ενδιαφέρον των δημοτών, μικρών και μεγάλων. Την οποία δεν άφηναν στην ησυχία της, ακόμα ρίχνοντάς της και πέτρες (!), με αποτέλεσμα να την τραυματίζουν. Κάποια μέρα, η χελώνα δεν υπήρχε, πιθανότατα επειδή δεν άντεξε άλλο τα τραύματά της…
Σιγά-σιγά, ο Κήπος των Ανακτόρων άρχισε να αποκαλείται και πλατεία Αγίου Βησσαρίωνος, αφού ήδη είχε ολοκληρωθεί το πανέμορφο φερώνυμο εκκλησάκι. Όλα εκσυγχρονίζονταν… Το 1969 διορίστηκε δήμαρχος ο Θάνος Μεσσήνης, ο οποίος έκανε παρεμβάσεις στον Κήπο των Ανακτόρων, με πλακοστρώσεις κ.λπ. Στις 6 Φεβρουαρίου 1971 η «Ε» ανήγγειλε ότι: «Τεχνητή λίμνη, σιντριβάνι και άλλα καλλωπιστικά στοιχεία προτίθεται να κατασκευάσει ο Δήμος εις την νέαν πλατείαν του Αγίου Βησσαρίωνος. Προς τον σκοπόν αυτόν αφίκετο χθες εις την πόλιν μας ο γλύπτης κ. Νικόλας [5], προκειμένου να αναλάβη σχετικάς εργασίας».

 

[1]. «Ελευθερία» 18 Ιουλίου 1948.
[2]. «Ελευθερία» 19 Μαΐου 1957.
[3]. «Ελευθερία» 21 Ιουνίου 1953.
[4]. «Ελευθερία» 21 Αυγούστου 1958.
[5]. Ο Νικόλας (Παυλόπουλος) ήταν γλύπτης και χαράκτης. Ο πατέρας του ήταν ξυλογλύπτης εκκλησιαστικών επίπλων και κοντά του έλαβε τα πρώτα μαθήματα ξυλογλυπτικής. Γεννήθηκε το 1909 στον Άγιο Γεώργιο Νηλείας στο Πήλιο. Πέθανε το 1990 (Βικιπαίδεια). Είχε φιλοτεχνήσει και το άγαλμα της Υγείας, που βρίσκεται σήμερα στις εγκαταστάσεις του ΟΥΗΛ, δίπλα στον υδατόπυργο.

 

Ηνίοχος των Δελφών: Ο αριστουργηματικός αμαξηλάτης

Ένα από τα ευρήματα – αριστουργήματα που βρέθηκαν στα ερείπια των Δελφών, και ξεχωριστό στολίδι των έργων τέχνης που εκτίθεται στο Μουσείο είναι ο Ηνίοχος.

Πέρα από την περίοπτη θέση που κατέχει στο Μουσείο των Δελφών, συγκαταλέγεται ανάμεσα στα αριστουργήματα της Αρχαίας Ελληνικής και παγκόσμιας τέχνης. Οποία θέση π.χ. έχει ο Ερμής του Πραξιτέλους, ή η Αφροδίτη της Μήλου, ανάλογη θέση έχει και ο Ηνίοχος των Δελφών.

Ας δούμε όμως τι ακριβώς ήταν ο Ηνίοχος. Ο Ηνίοχος, καθώς η ίδια λέξη δηλώνει (Ηνίοχος=αυτός που έχει, αυτός που κρατάει τα ηνία, τα χαλινάρια) ήταν μια μορφή μεγαλύτερης σύνθεσης, που παρίστανε ένα τέθριππο άρμα. Η σύνθεση, με μεγάλη πιθανότητα, είχε ως εξής: τέσσερα άλογα σύρουν το άρμα που επάνω του ήταν δύο αναβάτες, ο Ηνίοχος και ο αναθέτης του αφιερώματος. Δύο παιδιά δεξιά και αριστερά, κρατούν τα ηνία των εξωτερικών αλόγων και οδηγούν το άρμα, γιατί η αρματοδρομία έχει τελειώσει και το άρμα έχει νικήσει. Ο Ηνίοχος φορά στο κεφάλι την ταινία του νικητή.

Ο Ηνίοχος, νικητής πια, περνάει σιγά μπροστά από το πλήθος που αλαλάζει. Απ’ όλο αυτό το υπέροχο σύμπλεγμα βρέθηκε μόνο ο Ηνίοχος. Ο Ηνίοχος στητός και σχεδόν ακίνητος, φοράει το χιτώνα που τυπικά φόραγαν οι ηνίοχοι. Είναι ψηλός 1,80μ. και ο χιτώνας του ζώνεται στη μέση ελαφρά, ανασυρμένος προς τα πάνω, ώστε να σχηματισθούν πλούσιες κούφιες πτυχές πάνω από τη ζώνη

Το κάτω μέρος του χιτώνα πέφτει σε αδρές και βαθιές κάθετες πτυχές. Στο λαιμό το φόρεμα σχηματίζει ένα θαυμάσιο ντεκολτέ. Ο χιτώνας συγκρατιέται από τον ανάβολο – ταινίες που περνούν σαν τιράντες πάνω από τους ώμους και κάτω από τις μασχάλες και σταυρώνεται στη ράχη. Ο ανάλαβος εμπόδιζε το φόρεμα να φουσκώσει – σαν πανί βάρκας – απ’ τον αέρα της αρματοδρομίας. Όλο το κάτω μέρος του κορμιού έχει μια μνημειακή διαμόρφωση · το κορμί δεν διαγράφεται κάτω από το χιτώνα.

Κάτω όμως από το μακρύ χιτώνα προβάλλουν δύο γυμνά πόδια, που από πλευράς τέχνης δεν έχουν το ταίρι τους. Ευδιάκριτη είναι η φλέβα του χεριού που κρατάει τα ηνία, δείγμα δύναμης και σιγουριάς για τη νίκη. Στο κεφάλι του φοράει την ταινία. Είναι η ταινία της νίκης. Κάτω από την ταινία, γύρω από τα αυτιά, μια τούφα μακρών, λεπτών ιούλων γλυστράει με άφταστη χάρη προς το σβέρκο και τα μάγουλα. Ο λαιμός δυνατός. Η μύτη κοντή και στενή, τα μάτια αμυγδαλωτά, μάτια στοχαστικά, πλαισιωμένα από έντονα βλέφαρα,- ανάμεσα στις βλεφαρίδες, που είναι από ένθετα ελάσματα, ο βολβός από σμάλτο και δύο κύκλοι από όνυχα διαφορετικού χρώματος για την ίριδα.

Η όλη του στάση σεμνή. δεν υπάρχει στην όψη του το αρχαϊκό μειδίαμα που χαρακτηρίζει τους κούρους της ύστερης αρχαϊκής τέχνης. Ο αγώνας έχει τελειώσει και ο Ηνίοχος ήρεμος απολαμβάνει τις επευφημίες του πλήθους και χαίρεται τη νίκη του. Όπως τονίσαμε στην αρχή, το έργο αποτελεί μνημείο – αριστούργημα της παγκόσμιας τέχνης. Δυστυχώς δεν ξέρουμε ποιος είναι ο δημιουργός -τεχνίτης του, ούτε γνωστός είναι ο τόπος και ο χρόνος του έργου. Μάλλον ανάγεται στους κλασσικούς χρόνους, τότε που η τέχνη έφτασε στο μέγιστο βαθμό τελειότητας.

Ο Ηνίοχος είχε αφιερωθεί στον Απόλλωνα από τον Πολύζαλο, τον τύραννο της Γέλας, το 478 π.Χ., μετά την νίκη του στις αρματοδρομίες στους Πυθικούς αγώνες. Η εκτέλεση του έργου είναι αριστουργηματική και πραγματικό δημιούργημα της καλλιτεχνικής έκφρασης του 5ου αι. π.Χ. που πιστεύεται ότι φιλοτεχνήθηκε. Δυστυχώς δε διασώθηκε το άγαλμα ολόκληρο. Του λείπει το αριστερό χέρι κι ένα μέρος από τη ζώνη που κρατούσε το χιτώνα. Στα χέρια του υπάρχουν απομεινάρια ηνίων, πράγμα που φανερώνει ότι το άγαλμα ήταν μέρος ενός συνόλου απ’ το οποίο χάθηκε η άμαξα.

 

ΛΑΡΙΣΑ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ, ΧΙΛΙΕΣ ΛΕΞΕΙΣ...

«Δεν είναι πια η παλιά τουρκόπολη»

Η ΛΑΡΙΣΑ ΤΟΥ 1936

 

Επάνω αριστερά στο σχέδιο απεικονίζεται μέρος του «Λούνα Παρκ». Χαρακτικό του Αγήνορα Αστεριάδη του έτους 1932. Από το λεύκωμα του «Λάρισα».

Από τον Νίκο Παπαθεοδώρου
nikapap@hotmail.com

Η μετάπλαση της Λάρισας σε μεγαλούπολη επιτεύχθηκε ουσιαστικά κατά τη διάρκεια του μεσοπολέμου, κυρίως χάρη στις τρεις δημαρχιακές θητείες του αναμορφωτή δημάρχου της Λάρισας Μιχαήλ Σάπκα.

Μια επιπλέον διαπίστωση του γεγονότος αυτού έχουμε και από τις εντυπώσεις ενός ταξιδιώτη, ονόματι «Ρωσσέτος» (μπορεί να είναι και ψευδώνυμο), ο οποίος επισκέφθηκε την άνοιξη του 1936 την πόλη μας. Εντυπωσιάσθηκε από την ομορφιά και τη μεταλλαγή της, αλλά και από τη ζωντάνια και τη φιλοξενία των κατοίκων της, ώστε θεώρησε υποχρέωση να δημοσιεύσει τις αναμνήσεις του στην τοπική εφημερίδα της Λάρισας «Κήρυξ» [1] στο φύλλο της 16ης Ιουνίου 1936. Το άτομο αυτό προσκλήθηκε από κάποιο συγγενικό του πρόσωπο. Τον φιλοξένησε κατά τη διάρκεια των εορτών του Πάσχα εδώ στη Λάρισα και φαίνεται ότι έφθασε μέχρι τα Τρίκαλα και τα Μετέωρα. Αποτελεί μια περιγραφή της πόλης όπως ήταν πριν ογδόντα εννέα χρόνια, από κάποιον επισκέπτη της και είναι ενδιαφέρουσα. Ήταν η περίοδος που η πόλη μας, έπειτα από 55 χρόνια ελεύθερου βίου, είχε οριστικά αποβάλλει ρυμοτομικά, οικοδομικά και αισθητικά τον τίτλο της τουρκόπολης, αποκτούσε τα χαρακτηριστικά μιας σύγχρονης πολιτείας και η κοινωνία της προσπαθούσε να μιμηθεί κατά το δυνατόν τους εκλεπτυσμένους τρόπους ζωής της ελληνικής πρωτεύουσας.
Το κείμενό του είναι απλό, γλαφυρό και τα συμπεράσματά του αντικειμενικά, καθώς δεν αποφεύγει να καταγράψει με ευγενικό ή και χιουμοριστικό τρόπο όσα κακώς κείμενα υποπίπτουν στην αντίληψή του. Επειδή το κείμενο είναι μεγάλο θα περιοριστούμε στα πιο ενδιαφέροντα σημεία. Γράφει λοιπόν για την πόλη ο ταξιδιώτης μας:
«Η Λάρισα δεν είναι πια η παλιά τουρκόπολη που δεν έβλεπε κανείς παρά μιναρέδες, ξιφολόγχες και ...πελαργούς. Είναι τελείως αλλαγμένη, με δρόμους καλούς, με πλατείες εξωραϊσμένες, με κτίρια καινούρια και προπαντός με κατοίκους φιλόξενους και υποχρεωτικότατους. Νοιώθει κανείς έναν άνεμο πολιτισμού να πνέει εδώ. Αν κρίνω απ’ όσους έτυχε να γνωρίσω, πρέπει το πλείστο των νέων της Λαρίσης νάναι ευγενικοί και μορφωμένοι, όσο δε για τις νέες είναι αφελέστατες, χωρίς σεμνοτυφίες και υποκρισίες, που με τόση επιμονή φύλαγε άλλοτε κατά παράδοσιν η ελληνική επαρχία. Πολλά από τα κορίτσια αυτά, αν και ζουν σε περιορισμένο περιβάλλον, δε διστάζουν να χρησιμοποιήσουν τις γνώσεις τους εργαζόμενα. Τούτο δείχνει αναμφισβήτητα μια εξέλιξη...
Όσο για τα σπίτια, όλα σχεδόν έχουν τον κήπο τους, πλημμυρισμένο αυτή την εποχή από ανθισμένες πασχαλιές που μοσχοβολούν όπου περάσεις. Και επειδή περάσαμε το πρωί του Πάσχα, το άρωμα τούτο ανακατευόταν με την τσίκνα του οβελία. Όλη η πόλη είχε μεταβληθεί σε μια μεγάλη ψησταριά. Απ’ όλες τις αυλές ο καπνός υψωνόταν αλλά δεν πρόφταινε να σκορπισθεί γιατί οι ρώθωνες των διαβατών αμέσως τον απορροφούσαν λαίμαργα. Κατά τη συνήθεια του τόπου αλλάζουν την ημέρα αυτή επισκέψεις για να ευχηθούν τα χρόνια πολλά, να τσουγκρίσουν το κόκκινο αυγό, να γευτούν το τσουρέκι, να δοκιμάσουν το κοκορέτσι και τα γλυκαδάκια...
Εντελώς ιδιαίτερη χάρη στην πόλη δίνει και ο Πηνειός, που κάποτε όμως γίνεται η αιτία να πλημμυρίζουν οι χαμηλές συνοικίες. Η γέφυρα προς το Αλκαζάρ είναι μεγάλη και γραφικότατη και η θέα απ’ αυτήν προς τον άγιο Αχίλλιο, τη Μητρόπολη, μεγαλοπρεπής. Αμέσως μετά τη γέφυρα είναι το Αλκαζάρ, το Ζάππειο να πούμε της Λαρίσης, με δενδροστοιχίες και πανύψηλα πεύκα, λεύκες, πλατάνια, κυπαρίσσια, κλπ., όλα όμως εντελώς απεριποίητα και εγκαταλελειμμένα στη φροντίδα της φύσεως. Αν προχωρήσετε περί τα τρία τέταρτα μετά το Αλκαζάρ και πάντα στην αριστερή όχθη του ποταμού από δρομάκι γραφικό και ευχάριστο, ανάμεσα στις βατομουριές και στα πράσινα χωράφια γεμάτα από αγριολούλουδα, όπου αναπνέεται διάχυτο παντού το λεπτό τους άρωμα και πλάι στο ήρεμο θέαμα του ποταμού που κυλάει ήσυχα και αθόρυβα τα θολά νερά του, θα βγείτε σε μια όμορφη τοποθεσία με ψηλά πλατάνια και αφάνταστα πλούσια βλάστηση. Λούνα Παρκ [2] το λένε... Ωστόσο θα αγαπούσα τη Λάρισα και μόνο για τούτο το όμορφο κομμάτι της.
Γυρίζοντας από τα Τρίκαλα και λίγο πριν μπούμε στη Λάρισα αντικρίσαμε ένα φωτεινό ρολόι. Μάθαμε πως ήταν η Γεωργική Σχολή. Την επομένη την επισκεφθήκαμε. Δεν πήγε χαμένη η ώρα, γιατί εκτός που είδαμε τις διάφορες ράτσες όλως των ειδών ζώων και πουλερικών... ικανοποιηθήκαμε και από τα φροντισμένα καλαίσθητα παρτέρια με τα όμορφα άνθη, φυτεμένα συμμετρικά, που συμπληρώνουν αρμονικά τα κτίρια των Σχολών, τα διαμονητήρια, εργαστήρια, κλπ.
Ένα άλλο συνηθισμένο και χαρακτηριστικό θέαμα στη Λάρισα και γενικά στη Θεσσαλία, είναι οι πελαργοί, οι πρώτοι αυτοί κάτοικοι της Θεσσαλίας. Τα συμπαθητικά και ωφέλιμα τούτα πουλιά - τα λελέκια αλλιώς καλούμενα από τους αρχαίους Λέλεκας - δίνουν μια νότα γραφική στο θεσσαλικό κάμπο. Τα βλέπει κανείς στις στέγες των σπιτιών και των εκκλησιών να στέκονται πάνω στο ένα πόδι τους πλάι στη φωλιά τους ή τα συναντά στα χωράφια να κυνηγούν σκουλήκια. Λένε πως σε ορισμένη ημέρα - της Μεταμορφώσεως - μαζεύονται οι πελαργοί της Θεσσαλίας σε ένα χωριό, το Καζακλάρ, και από εκεί παραλαμβάνοντας στα δυνατά φτερά τους όσα άλλα μικρά μεταναστευτικά πουλιά νοιώθουν αδύναμο τον εαυτό τους για ταξίδι, ξεκινούν εν σώματι πάνω από θάλασσες και πολιτείες για χώρες μακρινές, θερμές, ώσπου νάρθει πάλι η άνοιξη και να ξαναγυρίσουν στην παλιά φωλιά τους...».

 

[1]. Παπαθεοδώρου Νικόλαος, Η εφημερίδα «Κήρυξ», Εκδότης-Διευθυντής: Αδαμάντιος Νικολαΐδης, Διευθυντής Συντάξεως: Κώστας Περραιβός, εφ. «Ελευθερία», Λάρισα, φύλλο της 29ης Μαΐου 2018.
[2]. Βρισκόταν στην αριστερή όχθη του Πηνειού, στο ύψος των παλαιών Σφαγείων. Τα Σφαγεία δεν υπάρχουν πλέον, διατηρήθηκαν όμως αρκετά από τα παλιά στοιχεία του κτίσματος και σήμερα στεγάζεται στη θέση τους το Δημοτικό Ραδιόφωνο.