Οι ναζιστικές φωτογραφίες της Λάρισας και η Καισαριανή
«Έτσι δείχνει μια πόλη, η οποία ήθελε να αντισταθεί στα στρατεύματα κατοχής,
μετά την κατάκτηση. Απρίλιος 1941». Αλαζονική σημείωση Γερμανού στρατιώτη
πίσω από μια φωτογραφία της Λάρισας. (Συλλογή Μήτου).
Πρωτοπόρα ήταν η Λάρισα στο ζήτημα της αξιοποίησης φωτογραφιών των ναζιστικών στρατευμάτων κατοχής στην Ελλάδα. Αρκετά χρόνια πριν προκύψει το θέμα των ιστορικών φωτογραφιών της Καισαριανής, ο Δήμος Λαρισαίων είχε αποκτήσει τις κατοχικές φωτογραφίες της συλλογής Βύρωνα Μήτου. Το 2017 αγόρασε το ψηφιακό αποτύπωμα από 416 φωτογραφίες της κατοχής και το 2018 εξέδωσε το γνωστό λεύκωμα «Η Μνήμη της Πόλης».
Ήταν μια πρωτοποριακή ενέργεια της Δημοτικής Αρχής Καλογιάννη, με την άμεση -αρχικά συμβουλευτική- βοήθεια της Φωτοθήκης του Ομίλου Φίλων της Θεσσαλικής Ιστορίας. Η οποία συνεχίστηκε επί του πεδίου, με δωρεάν εργασία για την ταυτοποίηση και ψηφιοποίηση των φωτογραφιών, αλλά και την έκδοση αυτού του μοναδικού λευκώματος. Η ιστορία των φωτογραφιών της Καισαριανής είναι ευκαιρία να θυμηθούμε την ιστορία των ναζιστικών φωτογραφιών της Λάρισας:
Η πρώτη κρούση του συλλέκτη κ. Βύρωνα Μήτου προς τον Δήμο Λαρισαίων έγινε 1-2 χρόνια πριν το 2017, αλλά δεν αξιολογήθηκε ως σημαντική. Ο συλλέκτης επανήλθε το 2017 και η Δημοτική Αρχή Καλογιάννη ζήτησε την άποψη και γνώμη της Φωτοθήκης. Ο συλλέκτης έφερε στη Λάρισα το πρώτο δείγμα των αυθεντικών φωτογραφιών και συναντήθηκε με στελέχη του Δήμου και της Φωτοθήκης. Η γνώμη των μελών της Φωτοθήκης, με επικεφαλής τον κ. Νικ. Παπαθεοδώρου, ήταν ότι έπρεπε να αποκτηθούν, οπωσδήποτε, οι φωτογραφίες αυτές. Άρχισε η διαπραγμάτευση του Δήμου με τον συλλέκτη, αλλά η απόκτηση των αυθεντικών και πρωτότυπων φωτογραφιών από τον Δήμο Λαρισαίων κρίθηκε πολύ ακριβή. Βρέθηκε η πολύ φθηνότερη λύση, να αποκτηθεί το ψηφιακό αποτύπωμα της κάθε φωτογραφίας. Επιλέχτηκαν οι 416, οι οποίες δεν αφορούσαν μόνο τη Λάρισα, αλλά και μέρη του Νομού Λάρισας, όπως Τέμπη, Γόννοι κ.λπ. Τα χρήματα που δόθηκαν ήταν συνολικά 2.500 ευρώ, για όλες μαζί. Οι υπηρεσίες του Δήμου βρήκαν λύση να πληρωθεί απευθείας ο συλλέκτης και να ξεπεραστούν γραφειοκρατικά εμπόδια. Ο Δήμος απέκτησε το δικαίωμα να τις εκδώσει σε βιβλίο, με επιλογή των καλυτέρων, με ένα πολυτελές λεύκωμα, το οποίο μεταφράστηκε και στην Αγγλική.
Με ευθύνη της Φωτοθήκης, οι φωτογραφίες ψηφιοποιούνταν τμηματικά, σε μεγάλη ανάλυση. Για τυχόν απώλεια ή καταστροφή μιας φωτογραφίας υπήρχε ρήτρα 100 ευρώ και την όλη δουλειά ανέλαβαν μέλη της Φωτοθήκης. Η εργασία κράτησε όλο το καλοκαίρι, επειδή για κάθε φωτογραφία γινόταν και ταυτοποίηση, αναγνώριση δρόμων, χώρων κ.λπ. Συγχρόνως προχωρούσε και το ζήτημα της συγγραφής του βιβλίου. Το τελικό αποτέλεσμα, βέβαια, με την έκδοση του λευκώματος, δικαίωσε όλους. Μέρος των πρωτότυπων φωτογραφιών εκτέθηκε και στα εγκαίνια της έκθεσης των κατοχικών φωτογραφιών της Λάρισας στη Δημοτική Πινακοθήκη-Μουσείο Γ.Ι. Κατσίγρα. Παρόμοιες εκθέσεις έγιναν με παρεμβάσεις του Υπουργείου Πολιτισμού σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη. Σήμερα, οι φωτογραφίες, οι οποίες επιλέχτηκαν και εκτέθηκαν στα εγκαίνια, υπάρχουν στη μόνιμη έκθεση της Πινακοθήκης Κατσίγρα, σε ειδικό χώρο, δίπλα από την παλιά βιβλιοθήκη.
Όπως είχε γράψει στον πρόλογο του λευκώματος, ο συλλέκτης κ. Βύρων Μήτος, «η δημιουργία αυτού του δυσεύρετου φωτογραφικού αρχείου που αποτελεί μέρος των 4.000 και πλέον πρωτότυπων φωτογραφιών από όλη την ελληνική επικράτεια, έχει μια αξιοσημείωτη ιδιαιτερότητα. Αποτελείται αποκλειστικά από προσωπικές φωτογραφίες Γερμανών στρατιωτών που τραβήχτηκαν μέσα στον πόλεμο και κατά τη διάρκεια της σκληρής πολεμικής τους πορείας στον ελλαδικό χώρο. Με προφανή σκοπό να αποτελέσουν προσωπικές αποδείξεις της συμμετοχής τους σε κείνη την ακατανόητη πολεμική περιπέτεια. Και μαζί να θεμελιώσουν τη «δίκαιη» καταγραφή του ονόματός τους στους καταλόγους της ιστορίας του έθνους τους. Κυρίως, όμως, να κάνουν περήφανο το στενό κοινωνικό τους περιβάλλον και να παραμείνουν εικονογραφημένα ενθυμήματα που θα γεννούσαν αναμνήσεις και συναισθήματα τον καιρό της προχωρημένης ηλικίας, τότε που η νοσταλγία της νεότητας είναι σχεδόν καθημερινή!
Αυτές οι «πολεμικές» φωτογραφίες, όπως τις ονομάζω, είναι επίσης εξαιρετικά δυσεύρετες, γιατί εκτός του ότι έχουν τραβηχτεί από τους ίδιους τους στρατιώτες, τα αντίτυπά τους περιορίζονται σε ένα τουλάχιστον και αυτό, προορισμένο να κοσμήσει το ιδιωτικό τους λεύκωμα που είχε σκοπό να διαφυλάξει τις προσωπικές τους αναμνήσεις. Διασώζοντας ταυτόχρονα και το στοιχείο της μοναδικότητας. Συνέργεια στη δυσκολία συλλογής αυτού του είδους των φωτογραφιών είναι η φθορά του χρόνου και το επακόλουθο της καταστροφής τους από διάφορες άλλες αιτίες […]
Εν τούτοις και παρά τις δυσκολίες αυτές, ένα μέρος του πρωτογενούς φωτογραφικού υλικού κατορθώνει με τη γενναιοδωρία της τύχης να φθάσει μέχρι τα χέρια των συλλεκτών για να αποκτήσει τη σημασία που του αρμόζει. Και που ίσως ούτε ο ίδιος ο δημιουργός του να μην είχε φανταστεί. Πρόκειται για τα ανέκδοτα μέχρι σήμερα φωτογραφικά ντοκουμέντα, που σώθηκαν φυλαγμένα σε οικογενειακά γερμανικά αρχεία, για να πλουτίσουν τη φτωχή σε εικόνες πόλη της Λάρισας εκείνης της εποχής».
Για την ιστορία και μόνο… Συλλέκτες της Λάρισας, οι οποίοι παρακολούθησαν εξαρχής τη δημοπρασία των φωτογραφιών της Καισαριανής στο e-bay, έκπληκτοι είδαν την αστραπιαία άνοδό τους σε αστρονομικά ποσά, πριν «κατέβουν» μετά από δύο μέρες. Δηλαδή από λίγα ευρώ στην αρχή (η καθεμιά), την άλλη μέρα έφτασαν στα 100 ευρώ και το ίδιο βράδυ στα 200. Τη δε επομένη το πρωί, λίγο πριν αποσυρθούν, είχαν φτάσει στα 2.200 ευρώ εκάστη!
