Ο διαχρονικός εορτασμός του Αγίου Αχιλλίου από το 1902

1963-1964: Η πομπή κατέρχεται την οδό Βασιλίσσης Σοφίας, στο ύψος του παλιού Επισκοπείου.
Πίσω από τους ιερείς ο δήμαρχος Δ. Χατζηγιάννης, ο νομάρχης και βουλευτές (Αρχείο Φωτοθήκης).

Η γιορτή του πολιούχου Αγίου Αχιλλίου στη Λάρισα ποτέ δεν ήταν μια απλή θρησκευτική τελετή. Διαχρονικά, γίνονταν προσπάθειες να λαμπρυνθεί περισσότερο. Αν και πάντα υπήρχαν σκαμπανεβάσματα, ανάλογα με τις επικρατούσες γενικότερες συνθήκες της χώρας.

Το 1954 συμμετείχε στον εορτασμό ο πρωθυπουργός στρατάρχης Παπάγος, αλλά και στα δικά μας χρόνια, το 2008, ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος. Κατά καιρούς, ο εορτασμός περιελάμβανε επιδείξεις αεροσκαφών, κανονιοβολισμούς, αθλητικές εκδηλώσεις, δεήσεις για την ανομβρία, αλλά και μια ηρωική ομιλία στην Κεντρική πλατεία, του Μητροπολίτη Ζιχνών Κυρίλλου το 1944, επί γερμανικής ναζιστικής κατοχής.

Μέσα από την έρευνα αρχείων εφημερίδων, από μέλη της Φωτοθήκης του Ομίλου Φίλων της Θεσσαλικής Ιστορίας, αντλούμε στοιχεία παλαιότερων εορτασμών, με τις αντιξοότητες και τις βελτιώσεις που γίνονταν για πιο λαμπρή γιορτή:

Στις 19 Μαΐου 1902 η εφημερίδα «Σάλπιγξ» μας πληροφορεί ότι στην περιφορά της εικόνας στους δρόμους της πόλης συμμετείχε, για δεύτερη χρονιά, η Φιλαρμονική του Δήμου. Εύλογη και η ευχή της εφημερίδας «να καθιερωθεί το έθιμον και να γίνηται τακτικώς, καθ΄ έκαστον έτος, ίνα και ο του πολιούχου της πόλεως μας εορτασμός, καταστή μάλλον πάνδημος και μεγαλοπρεπέστερος, ως συμβαίνει διά τους πολιούχους, όχι μόνον της Επτανήσου, αλλά και άλλων πολλών πόλεων της Ελλάδος…». Στις 13 Μαΐου 1907 η εφημερίδα «Μικρά» του Θρασ. Μακρή ανακοινώνει ότι την επομένη θα πωλείται στους δρόμους από τους εφημεριδοπώλες, βιβλιαράκι με τον βίο και την ακολουθία του Αγίου Αχιλλίου.

Κόστος 10 λεπτά. Το έτος 1919 υπήρξε και αλλαγή της ημερομηνίας εορτασμού. Όπως γράφει η «Ελευθερία» του Βόλου, η γιορτή αναβλήθηκε για την Κυριακή 18 Μαΐου, επειδή την Πέμπτη 15 Μαΐου γινόταν η εβδομαδιαία αγορά. Το βράδυ της Κυριακής εμφανίστηκε και η στρατιωτική μουσική στη Λαρισαϊκή Λέσχη, η οποία έπαιξε «εκλεκτά μουσικά κομμάτια». Το 1924, όπως γράφει στις 14 Μαΐου η εφημερίδα «Θεσσαλία» του Βόλου, ενεργοποιήθηκε έντονα ο Εμπορικός Σύλλογος, ώστε να δοθεί μεγαλύτερη λαμπρότητα στον εορτασμό. Όλα τα σωματεία κλήθηκαν με τα λάβαρά τους στη δοξολογία και οργάνωσε δεξίωση στην αίθουσα του συλλόγου.

Το 1931, εκτός από τη δεξίωση των εμπόρων και της ομοσπονδίας επαγγελματιών, εντάχθηκε και ποδοσφαιρικός αγώνας, μεταξύ της μικτής Πελασγιώτιδας-Ηρακλέους και της μικτής Ομίλου Εκδρομέων-Δήμητρας και Άρεως. Φαίνεται, όμως, ότι παρατηρήθηκε απουσία των αρχών κατά τη θρησκευτική τελετή και την περιφορά της εικόνας. Η «Ελευθερία» στις 14 Μαΐου 1932 ζητά να λάβει η γιορτή παλλαρισαϊκό χαρακτήρα. Αναφέρεται στο δημοσίευμα ότι θα πάρει μέρος και η στρατιωτική μουσική «τιμής και σεβασμού ένεκεν». Επιπροσθέτως, εκείνη τη χρονιά έγινε και λιτανεία για την κατάπαυση της ανομβρίας και υπέρ της «ευκρασίας αέρων και ευφορίας των καρπών της γης».

Το έτος 1934 ο δήμαρχος Αχ. Αστεριάδης, ο πρόεδρος της Ομοσπονδίας Επαγγελματιών Γ. Οικονομίδης και ο πρόεδρος του Εμπορικού Συλλόγου Π. Αστερίου, με κοινό έγγραφό τους προς τους Θεσσαλικούς Σιδηροδρόμους ζήτησαν έκπτωση στα εισιτήρια των τρένων, ώστε να μπορούν να κατέρχονται στη Λάρισα και κάτοικοι των χωριών. Το αίτημα έγινε δεκτό και η τιμή του εισιτηρίου μειώθηκε κατά 30%, με επιστροφή.

Οι εκπτώσεις θα ισχύουν μέχρι και τις 20 Μαΐου. Επιπλέον, για διευκόλυνση των προσκυνητών, το τελευταίο δρομολόγιο από Λάρισα προς τα χωριά το βράδυ της 15ης Μαΐου θα έφευγε πιο αργά. Ακόμη, στάλθηκαν προσκλήσεις στους βουλευτές και γερουσιαστές του νομού, αλλά και στους δημάρχους των θεσσαλικών πόλεων και τους κοινοτάρχες των μεγάλων κοινοτήτων. Η πρωτοτυπία εκείνης της χρονιάς ήταν ότι ζητήθηκε από το Υπουργείο Αεροπορίας η διάθεση σμήνους αεροπλάνων, για να κάνει θεαματικές πτήσεις πάνω από την πόλη, την ώρα της περιφοράς της εικόνας. Στον εορτασμό συμπεριλαμβάνονταν και 21 κανονιοβολισμοί, την ώρα της περιφοράς της εικόνας, από ουλαμό της Β΄ Μοίρας, σε χώρο ανατολικά του Φρουρίου. Χαρακτηριστικό της ημέρας ήταν και ο γενικός σημαιοστολισμός καταστημάτων και οικιών.

Όντως, στην εκδήλωση συμμετείχαν, αρχικά τέσσερα αεροπλάνα [1] και μετέπειτα τρία, τα οποία έκαναν ελιγμούς πάνω από την πόλη. Επιπλέον, εκείνη τη χρονιά, την ώρα της πομπής, έγινε έρανος από συνεργεία γυναικών, υπέρ του ναού του Αγίου Αχιλλίου. Συγκεντρώθηκαν 14.261 δραχμές. Το επίσημο γεύμα έγινε στον κήπο του Αλκαζάρ. Εκείνη τη χρονιά, έγιναν τα Α΄ Αχίλλια, δηλαδή αθλητικοί αγώνες στο γήπεδο Αλκαζάρ. Το 1938 αναφέρεται και η συμμετοχή των φαλαγγιτών [2] στον εορτασμό του Πολιούχου. Επίσης, το απόγευμα δόθηκε διάλεξη από τον Μητροπολίτη Θηβών και Λεβαδείας Συνέσιο, στην αίθουσα τελετών του Γυμνασίου Αρρένων με θέμα «Πόθεν η ζωή»[3].

Η γιορτή επί ναζιστικής κατοχής, το 1944, συνοδεύτηκε από μια ιστορική ομιλία στην Κεντρική πλατεία της Λάρισας, από τον τοποτηρητή της μητρόπολης Λάρισας – Μητροπολίτη Ζιχνών Κύριλλο. Το πρωί της Κυριακής 14 Μαΐου βρέθηκαν εκτελεσμένοι άγρια σε δρόμους και πλατείες της Λάρισας δεκαπέντε άτομα, από μέλη της ΕΑΣΑΔ, με την ανοχή των Γερμανών. Την ίδια ημέρα επιτροπή από κατοίκους της Λάρισας επισκέφθηκε τον τοποτηρητή μητροπολίτη, του εξέφρασε την αγανάκτησή της και του ζήτησε να πάρει θέση. Την επομένη, εορτή του Αγ. Αχιλλίου, στην Κεντρική πλατεία και κατά τη διάρκεια της περιφοράς της εικόνας του πολιούχου της πόλης, ο Κύριλλος μέσα σε νεκρική σιγή εκφώνησε έναν «εκκωφαντικό» κατηγορηματικό λόγο [4], ο οποίος ήχησε σαν κεραυνός στους παριστάμενους Γερμανούς και στις αντιμαχόμενες και σπαρασσόμενες ελληνικές ομάδες. Ανέφερε, μεταξύ άλλων: «Καλώ τον λαό της Λαρίσης να καταθέση εν ονόματι του πολιτισμού μας, εν ονόματι της ιστορίας μας, εν ονόματι αυτού του μέλλοντος της φυλής μας, να καταθέση λέγω τα όπλα, τα οποία εναντίον αλλήλων έστρεψε και να αδελφωθή, να δώση τας χείρας, να συνεργασθή […].

Δεν είναι δυνατόν, η ψυχή μου επαναστατεί, η αρχιερατική μου συνείδησις εξεγείρεται, όταν εξερχόμενος διά μεν των χειρών να ευλογώ τον λαόν, διά δε των ποδών να πατώ πτώματα ελληνικά και αίμα ελληνικόν, το οποίον από ελληνικά εχύθη ξίφη […]». Η ομιλία του τοποτηρητή-μητροπολίτη αναστάτωσε τους Γερμανούς και τα ΕΑΣΑΔ. Οι τελευταίοι αποφάσισαν να συλλάβουν τον Κύριλλο, παρενέβησαν, όμως, οι Γερμανοί και η σύλληψή του ματαιώθηκε.

Ο πρώτος μετακατοχικός εορτασμός του πολιούχου, στις 15 Μαΐου 1945, έγινε με τον κλασικό τρόπο, δηλαδή τη θρησκευτική τελετή στον ναό του Πολιούχου Αγίου, την πομπή στην Κεντρική πλατεία και τη δεξίωση από εμπόρους και επαγγελματίες [5]. Το 1946, όπως αναφέρει στις 15 Μαΐου η «Ε», ανήμερα της γιορτής, έγινε τελετή με «την ευκαιρία της ενάρξεως λειτουργίας του νέου στρατού». Το 1952 στον εορτασμό συμμετείχαν και οι υπουργοί Συντονισμού Γεώργιος Καρτάλης και Γεωργίας Στέλιος Αλλαμανής [6].

Δόθηκαν δύο δεξιώσεις, μία από τον Εμπορικό Σύλλογο στο «Πικαντίλλυ» και άλλη από την Ομοσπονδία Επαγγελματιών στο ζαχαροπλαστείο «Ολύμπιον». Επίσης, εκείνη τη χρονιά παραδόθηκε η Φιλαρμονική του Δημοτικού Ωδείου Λάρισας από τον αρχιμουσικό Γεώργιο Καμηλιέρη προς τον διευθύνοντα του ΔΩΛ Β. Κυλικά, σε επίσημη τελετή, ανήμερα του Αγίου Αχιλλίου.

Ήταν η πρώτη επίσημη εμφάνιση της Φιλαρμονικής, μετά τον πόλεμο, στην πομπή του Αγίου Αχιλλίου [7].

Το 1954 στον εορτασμό του Αγίου Αχιλλίου συμμετείχε και ο πρωθυπουργός [8] στρατάρχης Παπάγος.
——————————————

[1]. Εφημερίδα «Ελευθερία», 16 Μαΐου 1934.
[2.] Ανήκαν στην Εθνική Οργάνωση Νεολαίας (ΕΟΝ) του δικτάτορα Ιωάννη Μεταξά και είχαν ιδρυθεί το 1936, Βικιπέδια.
[3.] Εφημερίδα «Κήρυξ», 17 Μαΐου 1938.
[4]. Νικ. Παπαθεοδώρου, 14 Μαΐου 2019, «Ελευθερία» στήλη « Ιχνηλατώντας την παλιά Λάρισα», «Η εορτή του Αγίου Αχιλλίου κατά το 1944 – Η ομιλία του μητροπολίτου Ζιχνών στην πλατεία της Λάρισας».
[5]. Εφημερίδα «Ελευθερία», 16 Μαΐου 1945.
[6]. Εφημερίδα «Ελευθερία», 16 Μαΐου 1952.
[7]. Νικ. Παπαθεοδώρου 15 Δεκεμβρίου 2021, «Ελευθερία», άρθρο «Γεώργιος Καμηλιέρης, ο αρχιμουσικός της Φιλαρμονικής του ΔΩΛ».
[8]. Εφημερίδα «Θεσσαλικά Νέα», 16 Μαΐου 1954.