Ιχνηλατώντας` την παλιά Λάρισα

ΠΛΑΤΕΙΑ ΤΑΧΥΔΡΟΜΕΙΟΥ ( Ανατολική πλευρά)

Η πλατεία Ταχυδρομείου είναι η δεύτερη σε μέ- γεθος και σημασία πλατεία στην πόλη μας μετά την Κεντρική. Για τις διαφορετικές κατά καιρούς ονομασίες της αναφερθήκαμε σε πρόσφατο δημοσίευμα[1]. Θα συμπληρώσουμε μόνο σήμερα ότι το 1936, παραμονές των Ολυμπιακών αγώνων του Βερολίνου, είχε στηθεί στην ανατολική πλευρά της πλατείας μια μαρμάρινη στήλη. Βρισκόταν στο σημείο όπου σήμερα η Νέλλα Γκόλαντα έχει τοποθετήσει τις πηγές του Πηνειού, στο γλυπτό σύμπλεγμα που εμπνεύσθηκε. Οι Λαρισαίοι ονόμαζαν την στήλη αυτή «Φάρο», γιατί διέθετε κλειστό χώρο στον οποίο φιλοξενήθηκε για ένα βράδυ η ολυμπιακή δάδα, στη διαδρομή της προς την γερμανική πρωτεύουσα[2]. Στο σημερινό μας σημείωμα θα περιγράψουμε τα παλιά κτίρια και τους ελεύθερους χώρους που βρίσκονταν στην ανατολική πλευρά της πλατείας και τα οποία εφάπτονταν της οδού Αχιλλέως, κατόπιν βασιλέως Κωνσταντίνου και σήμερα Παναγούλη. Θα ξεκινήσουμε από δεξιά καθώς βλέπουμε τη φωτογραφία. Το πρώτο κτίριο είναι το κινηματοθέατρο «Ολύμπια», από το οποίο διακρίνονται μόνον οι διαδοχικές σκεπές με κεραμίδια, γιατί το πράσινο από τα δέν- δρα της πλατείας έχει καλύψει τα ισόγεια όλων των κτιρίων. Ξεκίνησε το 1919 περίπου σαν «Θέατρο Ασλάνη», όταν ο επιχειρηματίας Ιωάννης Ασλάνης εγκατέλειψε τη «Λέσχη Ασλάνη» στην Κεντρική Πλατεία. Το 1927 ο Ευάγγελος Μάρκας το αγόρασε από την κόρη του Ασλάνη και σήμερα αποτελεί ιδιοκτησία των παιδιών του Νικολάου και Νικήτα Μάρκα. Η ιστορία του κινηματοθεάτρου «Ολύμπια» είναι μεγάλη και ενδιαφέρουσα και νομίζω ότι αξίζει μελλοντικά να αφιερώσουμε ένα σημείωμα γι’ αυτό. Δίπλα από τα «Ολύμπια» βρισκόταν για αρκετό διάστημα μεταπολεμικά το κατάστημα ποδηλάτων του Δημητρίου Αντωνοπούλου, το οποίο σήμερα εξακολουθεί να λειτουργεί στον ίδιο δρόμο, κοντά στην διασταύρωση με την Ηπείρου από τους απογόνους του. Αμέσως μετά ήταν η διώροφη κατοικία του ωρο- λογοποιού-χρυσοχόου Παπανικολάου, ο οποίος είχε δύο πολύ όμορφες κόρες, την Τούλα και την Βίκυ. Η Τούλα είχε παντρευτεί με τον αξιωματικό της αεροπορίας Βαλλιανάτο, αλλά είχε την ατυχία να την ερωτευθεί παράφορα η ορντινάντσα [3] του Βαλλιανάτου, ονόματι Τζήμας, που λόγω της υπηρεσίας του μπαινόβγαινε στο σπίτι τους και επειδή εκείνη δεν ανταποκρινόταν, την δολοφόνησε με μαχαίρι. Η δολοφονία αυτή είχε γίνει στις αρχές της δεκαετίας του 1960 και συγκλόνισε όχι μόνο τη Λάρισα, αλλά και ολόκληρο το πανελλήνιο. Πίσω ακριβώς από το σπίτι του Παπανικολάου είχαν τις αποθήκες των κρασιών οι αδελφοί Λαγαρία. Επικοινωνούσαν με είσοδο από μια μικρή πόρτα που οδηγούσε σε στενό διάδρομο, ο οποίος διατηρείται μέχρι σήμερα.Όταν έφερναν τον μούστο και τον μετάγγιζαν από βαρέλι σε βαρέλι, στην γύρω περιοχή διαχέονταν η οσμή του κρασιού σε μεγάλη απόσταση και οι μερακλήδες που περνούσαν απ’ έξω οσφραίνονταν με αγαλλίαση και έπαιρναν βαθιές εισπνοές, περιμένοντας να ανοίξουν τα καινούρια κρασιά. Στο ίδιο τετράγωνο και πίσω από τις αποθήκες των κρασιών είχαν κτίσει τα σπίτια τους οι αδελφοί Λαγαρία. Στη φωτογραφία διακρίνονται σε δεύτερο πλάνο τα δύο σπίτια. Το ένα είχε πρόσοψη στην οδό Κοραή, απέναντι από την παλαιοημερολογίτικη εκκλησία των 12 Αποστόλων, της οποίας μόλις διακρίνεται ο τρούλος του καμπαναριού της πάνω από την επιμήκη σκεπή του κινηματοθεάτρου «Ολύμπια». Το άλλο, το ψηλότερο του Γεωργίου Λαγαρία, είχε πρόσοψη στην οδό 28ης Οκτωβρίου. Στη συνέχεια βρισκόταν η περίφημη ταβέρνα «Τα πέντε Φ». Ιδρύθηκε λίγο μετά τον πόλεμο από τον Ξενοφώντα Φράγκου και ήταν ιδιοκτησία της οικογένειας Πατέρα. Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 το ενοικίασαν οι αδελφοί Θεόδωρος και Ιωάννης Τοπούζα, οι οποίοι το λειτούργησαν με τεράστια επιτυχία. Από την ταβέρνα τους περνούσαν όλοι οι επώνυμοι μερακλήδες Λαρισαίοι που αγαπούσαν τους μεζέδες και το καλό κρασί. Πίσω ακριβώς από την ταβέρνα διακρίνεται η σκεπή από το σπίτι του Μιχαήλ Πατέρα. Το 1962 περίπου ο ιδιοκτήτης ζήτησε το κτίσμα της ταβέρνας για δική του χρήση. Το κατεδάφισε και στη θέση του το 1963 έκτισε νέο ισόγειο κατάστημα εμπορίας γεωργικών μηχανημάτων, ενώ «Τα 5 Φ» μετακόμισαν στην μικρή πλατεία που σήμερα ονομάζεται πλατεία Ιωάννη Πατέρα, στη γωνία των οδών Υψηλάντου και Νικοτσά- ρα. Αλλά και γι’αυτήν την ταβέρνα θα αφιερώσουμε ειδικό σημείωμα. Αμέσως μετά ήταν το ξενοδοχείο «Τα Τέμπη» που διαχειριζόταν ο Απόστολος Γιαταγάνας, όπως αναφέραμε στο κείμενο της προηγούμενης Τετάρτης. Να συμπληρώσουμε μόνον ότι ο ιδιοκτήτης του ξενοδοχείου «Τα Τέμπη» Γκολφίνος καταγόταν από την Ποταμιά Αγιάς. Πιο πριν δούλευε στο εμπορικό ναυτικό και όταν σταμάτησε τα ταξίδια το 1945, ήλθε στη Λάρισα και έκανε διάφορες αγορές και επενδύσεις. Κατεδάφισε τα «Τέμπη» και έκτισε πολυόροφο ξενοδοχείο με το όνομα «Γαλαξίας». Το 2001 ο γιος του το πούλησε στην εταιρεία Bodyline. Μετά το ξενοδοχείο ήταν στα παλαιότερα χρόνια ένα ισόγειο σπιτάκι ιδιοκτησίας του Καραστεργίου, το οποίο γκρεμίσθηκε και με τη γύρω περιοχή μεταβλήθηκε σε μάνδρα η οποία χρησιμοποιήθηκε ως αποθήκη καυσόξυλων και κάρβουνων. Μεσολάβησαν παλαιότερα πολλοί ενοικιαστές της μάνδρας, αλλά τελευταίος ήταν ο Γκολφίνος, ο ίδιος που είχε και το ξενοδοχείο «Γαλαξίας». Το 1973 στη θέση της μάνδρας αυτής κτίσθηκε η γωνιακή πολυώροφη οικοδομή[4]. Στη φωτογραφία, πίσω από την μάνδρα αυτή διακρίνεται μία μεγάλη διώροφη κατοικία. Αυτή ανήκε στην Ευφροσύνη Ευσταθίου Ιατρίδη, από την οποία το 1954 την αγόρασε ο Κωνσταντίνος Τσιμπλούλης. Στο σπίτι αυτό έμενε η οικογένεια του Σωκράτη Δημητρίου μέχρι το 1964, οπότε αγοράσθηκε από τον μαιευτήρα Χριστόφορο Σωτηρίου. Ο τελευταίος την κατεδάφισε και στη θέση του κτίσθηκε το πολυώροφο κτίριο που για πολλά χρόνια στέγασε μεταξύ άλλων και την Μαιευτική-Γυναικολογική Κλινική «Θεοτόκος». Μεσολαβεί η οδός Παπακυριαζή και στην απέναντι ακριβώς γωνία βρισκόταν το αρχοντικό του δικηγόρου Νικολάου Καραστεργίου, το οποίο ήταν από τα λίγα όμορφα κτίρια της Λάρισας που άντεξαν στον μεγάλο σεισμό του 1941. Την τρίτη ημέρα των Χριστουγέννων του 1999 όμως, μπουλντόζες είχαν αρχίσει από πολύ πρωί τις εργασίες κατεδαφίσεως, βάζοντας οριστικό τέλος στις προσπάθειες που είχαν γίνει ώστε να σωθεί το κτίριο. Συμπερασματικά λοιπόν, απ’ όλα τα κτίρια που περιγράψαμε σ’ αυτή την πλευρά της πλατείας Ταχυδρομείου, το μόνο που έμεινε όρθιο μέχρι σήμερα είναι το κινηματοθέατρο «Ολύμπια». Σ’ αυτό ίσως μπορούμε να προσθέσουμε και την πόρτα που οδηγούσε σε ένα ευρύ ακάλυπτο χώρο όπου υπήρχαν οι αποθήκες κρασιών του Λαγαρία. Όλα τα άλλα κατεδαφίσθηκαν και σήμερα στη θέση τους ορθώνονται τεράστια πολυώροφα κτιριακά συγκροτήματα, στριμωγμένα το ένα δίπλα στο άλλο, χωρίς καμία αισθητική ομορφιά[5].
 [1]. ΛΑΡΙΣΑ. Μιαεικόνα, χίλιες λέξεις… Στηνπλατεία Ταχυδρομείου, εφ. Ελευθερία, Λάρισα, φύλλο της 27ης Μαρτίου 2016.
 [2]. Η στήλη αυτή είχε κατασκευασθεί μεπρωτοβουλία του τότε δημάρχου Στυλιανού Αστεριάδη ή Πατόλφα και διατηρήθηκε και μέχρι τα πρώτα μετα- πολεμικά χρόνια. Την πληροφορία αυτή, άγνωστη σε πολλούς, μου έκανε γνωστή ο καλός φίλος Παναγιώτης Παπαθανασίου, ο οποίος την θυμάται καλά, γιατί η πλατεία Ταχυδρομείου γι’ αυτόν και τους φίλους του ήταν ο χώρος των παιδικών τους παιχνιδιών. 
[3]. Προέρχεται από την ιταλική λέξη ordinanza που σημαίνει διαταγή. Στρατιωτικά αναφέρεται στον οπλίτη (στρατιώτη ή σμηνίτη)που είναι αποσπασμένος στην προσωπική υπηρεσία κάποιου αξιωματικού. 
[4]. Τα οικήματα που στέγαζαν κυρίως καταστήματα, κατά διαστήματα άλλαζαν ενοικιαστές, γι’ αυτό μπορεί κατά καιρούς να τα γνωρίζουμε με άλλα ονόματα. Η σημερινή περιγραφή αφορά κυρίως τη χρήση τους κατά την μεταπολεμική περίοδο, η οποία συμβαδίζει και με την περίοδο που ο Τάκης Τλούπας αποτύπωσε την περιοχή με τον φακό του (1950 περίπου).Αν σε κάποιο σημείο έχουμε σφάλει, το τηλέφωνό μας (2410287450) είναι μόνιμα ανοικτό για κάθε διόρθωση.
 [5]. Το κείμενο αυτό δεν θα είχε τις λεπτομέρειες που αναφέρθηκαν, χωρίς τη συνδρομή των αδελφών Νικολάου και Νικήτα Μάρκα, του Παναγιώτη Παπαθανασίου, της Βήτας Σωτηρίου και άλλων που βοήθησαν ο καθένας με τον τρόπο του.

ελευθερία λάρισας

ΛΑΡΙΣΑ - Μια εικόνα χίλιες λέξεις...

Η «παράγκα» του Αγίου Αχιλλίου

Η «παράγκα» του Αγίου Αχιλλίου Η σημερινή φωτογραφία είναι ερασιτεχνική και απεικονίζει τον προσωρινό ναό του Αγίου Αχιλλίου όπως ήταν περί το 1970, λίγα χρόνια πριν κατεδαφισθεί. Γνωρίζουμε ότι ο μεγάλος σεισμός της 1ης Μαρτίου 1941 και οι εχθρικοί βομβαρδισμοί είχαν τραυματίσει ανεπανόρθωτα την καθεδρική εκκλησία τηςπόλεως. Στα χρόνια της ιταλογερμανικής κατοχής που ακολούθησαν, οι ενορίτες του Αγίου Αχιλλίου αλλά και όλοι οι Λαρισαίοι, αντιλήφθηκαν ότι ήταν αδύνατη η επισκευή του νεοκλασικού ναού που είχε κτίσει ο μητροπολίτης Αμβρόσιος Κασσάρας (1900-1910). Αναγκάσθηκαν λοιπόν να καταφύγουν σε μια προσωρινή λύση για να ξεπεράσουν προσωρινά το πρόβλημα του εκκλησιασμού τους. Παρ’ όλες τις άσχημες κατοχικές συνθήκες επιβιώσεως και με ακμαίο το θρησκευτικό συναίσθημα, επέλεξαν έναν χώρο νότια της ερειπωμένης σκεπαστής τουρκικής αγοράς (μπεζεστένι) για να οικοδομήσουν κάποια πρόχειρη κατασκευή, ώστε να στεγάσουν τον πολιούχο άγιό τους. Λίγα μέτρα νοτιότερα, στον ανηφορικό δρόμο της οδού βασιλίσσης Σοφίας (σήμερα Παπαναστασίου) βρισκόταν μεταξύ άλλων κτιρίων και το Επισκοπείο με τη μητροπολιτική κατοικία. Τα κτίρια αυτά ήταν κτισμένα πάνω από το Αρχαίο Θέατροπου σήμερα έχει αποκαλυφθεί, αλλά την περίοδο εκείνη ήταν καταχωμένο. Η επιλογή αυτού του χώρου για την ανέγερση τουπροσωρινού μητροπολιτικού ναού έγινε χωρίς να γνωρίζουν εκείνοι που πήραν την απόφαση ότι αντιστοιχούσε στον ναό του πολιούχου τους κατά τη βυζαντινή περίοδο, ούτε φυσικά ακόμα μπορούσαν να προβλέψουν ότι σ’ αυτό το σημείο λίγες δεκαετίες αργότερα (1978) η αρχαιολογική σκαπάνη θα αποκάλυπτε τα θεμέλιά του. Αρχικά ο ναός αυτός ήταν μια πρόχειρη ξύλινη κατασκευή μικρών διαστάσεων, η οποία στήθηκε βιαστικά το 1941, έπειτα από τη θαρραλέα παρέμβαση του γερμανομαθούς μητροπολίτου Λαρίσης ΔωροθέουΚοτταρά[1]στους κατακτητές. Η εξωτερική εμφάνιση τής κατασκευής αυτής ήταν απλή και μόνον ηπαρουσίατουσταυρούστη στέγηυποδήλωνε ότι επρόκειτο για θρησκευτικό κτίσμα. Ο συμπολίτης μας ζωγράφος Αγήνορας Αστεριάδης έχει αποτυ- πώσει το 1942 το πρόχειρο αυτό κτίσμα σε ένα χαρακτηριστικό σχέδιό του. Έτσι έχουμε σήμερα σαφέστατη εικόνα της μορφής του και μπορούμε να δικαιολογήσουμε τον όρο «παράγκα» ο οποίος είχε επικρατήσει τότε μεταξύ των πιστών, ονομασία η οποία διατηρήθηκε μέχρι και σήμερα. Στο εσωτερικό του βρήκαν στέγη οι φορητές εικόνες και όλα τα ιερά σκεύη τα οποία είχαν ανασυρθεί από τα ερείπια του προηγούμενου ναού, όσα βέβαια δεν είχαν συληθεί ή ολοκληρωτικά καταστραφεί. Έπειτα από την αποχώρηση των κατακτητών, ο πρόχειρος ναός μεγάλωσε σε διαστάσεις, ενισχύθηκαν τα τοιχώματα με οικοδομικό υλικό και πήρε τη μορφή τρίκλιτης βασιλικής με υπερυψωμένο το μεσαίο κλίτος. Εσωτερικά τοποθετήθηκε απλό ξύλινο τέμπλο, το οποίο εμπλουτίσθηκε με δεσποτικές ει- κόνες-ελαιογραφίες του αγιογραφικού οίκου των Γκίνη-Παπαμερκουρίου, οι οποίοι είχαν την περίοδο εκείνη το εργαστήριό τους στη Β.Δ. γωνία των σημερινών οδών Παπαναστασίου και Παπακυριαζή. Εικόνες των ιδίων, με την ίδια τεχνοτροπία, ήταν αναρτημένες στους πλάγιους τοίχους του ναού και τα προσκυνητάρια[2]. Με τις προσθήκες αυτές η μορφή της «παράγκας» άλλαξε. Έγινε μεγαλύτερη καιπιο στερεή, οι εσωτερικοί χώροι τουπερισσότερο λειτουργικοί και μπορούσε πλέον να ανταποκριθεί, έστω και με λιτότητα, στις αυξημένες απαιτήσεις ενός καθεδρικού ναού. Βέβαια σε πολύ επίσημες τελετές, όπως κατά την υποδοχή του βασιλικού ζεύγους και άλλων κυβερνητικών επισήμων μεταπολεμικά, η Μητρόπολη με τη συγκατάθεση και των τοπικών αρχών, χρησιμοποιούσε τον ναό του Αγίου Νικολάου, ο οποίος ήταν πιο ευρύχωρος και οι ζημιές του από τον σεισμό ήταν μικρότερες και είχαν αποκατασταθεί έγκαιρα. Η βελτιωμένη αυτή προσωρινή κατασκευή εξακολούθησε να λειτουργεί ως μητροπολιτικός ναός μέχρι το 1965, ενώ παράλληλα μέσα από μύριες δυ- σκολίες και αντιξοότητες προετοίμαζε τον νέο ναό της. Το ημερολόγιο έδειχνε Κυριακή 6 Ιουνίου 1965 όταν έγιναν πανηγυρικά τα εγκαίνια του σημερινού καθεδρικού ναού του Αγίου Αχιλλίου, από τον μητροπολίτη Λαρίσης Ιάκωβο[3]. Έκτοτε ο πρόχειρος ναός λειτουργούσε μόνονπεριστασιακά τη δεκαετία του 1970, κατά τη διάρκεια εργασιών της δημοτικής αρχήςπου έγιναν στον χώρο μεταξύ τουπροσωρινού ναού του Αγίου Αχιλλίου και της παλαιάς τουρκικής αγοράς, αποκαλύφθηκαν τυχαία σημαντικότατα θρησκευτικά αρχαιολογικά ευρήματα τα οποία συνεχίζονταν και κάτω από τον πρόχειρο ναό. Έπειτα απ’ αυτό κρίθηκε σκόπιμη η άμεση κατεδάφισή του, η οποία τελικά υπήρξε σωτήρια, επειδή από κάτω εντοπίσθηκαν το 1978 τα θεμέλια μιας τρίκλιτης παλαιοχριστιανικής βασιλικής του 6ου αιώνα, μέσα στην οποία αποκαλύφθηκε μεγάλος σκεπαστός τάφος, για τον οποίο οι αρχαιολόγοι πιστεύουν ότι ανήκει στον Άγιο Αχίλλιο. 
[1]. Ο Δωρόθεος Κοτταράς, εκτός από θεολογία σπούδασε νομικά στο πανεπιστήμιο Αθηνών και έκανε και μεταπτυχιακές σπουδές στο Κανονικό Δίκαιο στο πανεπιστήμιο της Λειψίας. Διετέλεσε μη- τροπολίτης Λαρίσης από το 1935 έως το 1956, όταν η ιεραρχία τον εξέλεξε αρχιεπίσκοπο Αθηνών και πάσης Ελλάδος. Η θητεία του στον αρχιεπισκοπικό θρόνο υπήρξε πολύ σύντομη. Προσβλήθηκε από ανίατη ασθένεια και απεβίωσε τον Ιούλιο του 1957 νοσηλευόμενος στη Σουηδία. 
[2]. Μέρος του τέμπλου, οι δεσποτικές εικόνες και μερικά άλλα εκκλησιαστικά κειμήλια του ναού αυτού διασώθηκαν και στεγάζονται στο υπόγειο του σημερινού μεγαλοπρεπούς ναού του Αγίου Αχιλλίου.
 [3]. Ιάκωβος Σχίζας, μητροπολίτης Λαρίσης, Πλαταμώνος και Τυρνάβου (1960-1968). Διαδέχθηκε τον επίσκοπο Δημήτριο Θεοδόση (1956-1959) και το 1968, κατά τη διάρκεια της επταετίας, υπέβαλε παραίτηση. 

nikapap@hotmail.com

ελευθερία λάρισας

ΛΑΡΙΣΑ - Μια εικόνα χίλιες λέξεις...

Η βορειοδυτική πλευρά της πλατείας Ταχυδρομείου. Επιστολικό δελτάριο του Ι. Ρέκος και Σία, Θεσσαλονίκη. Γύρω στα 1970

Στην πλατεία ταχυδρομείου 
Η σημερινή εικόνα δεν είναι και τόσο παλιά. Από τη χρονολόγηση των απεικονιζόμενων κτιρίων υπολογίζεται ότι η λήψη της ανάγεται περίπου στο 1970, δηλαδή η φωτογραφία μάς δείχνει πώς ήταν ένα μέρος της βορειοδυτικής πλευράς της Πλατείας Ταχυδρομείου πριν από 45 περίπου χρόνια. Την έχει αναρτήσει στην ιστοσελίδα του ο φίλος Θωμάς Κυριάκος πριν από μερικούς μήνες και απ’ εκεί την έχω αντιγράψει. 
Ο φωτογράφος στάθηκε σε κάποιο ψηλό κτίριο[1] της ανατολικής πλευράς της πλατείας και τις πρώτες μεταμεσημβρινές ώρες μιας ηλιόλουστης ημέρας αποτύπωσε το κεντρικό αυτό σημείο της Λάρισας. Στο αριστερό τμήμα της φωτογραφίας ο φακός κατέγραψε μεγάλο μέρος της πλατείας Ταχυδρομείου. Γνωρίζουμε ότι η ονομασία της πλατείας αυτής έχει κατά καιρούς αλλάξει. Πάντως επίσημα ποτέ δεν ονομάσθηκε Ταχυδρομείου. Απλώς η ονομασία αυτή έμεινε στη συνείδηση των Λαρισαίων λόγω της παρουσίας του Ταχυδρομείου και Τηλεγραφείου που υπήρχε στη βορειανατολική γωνία της, εκεί όπου σήμερα υψώνεται το Grand Hotel. Μία από τις πρώτες ονομασίες της ήταν Ταγματάρχου Κωνσταντίνου Λώρη[2]προς τιμήν ενός ηρωικού αξιωματικού των πολεμικών συγκρούσεων του 1886, η οποία όμως δεν επεκράτησε γιατί αντικαταστάθηκε από την ονομασία πλατεία Ρήγα Φεραίου. Άλλες ονομασίες μεταπολεμικά ήταν πλατεία Stratford, αν θυμάμαι σωστά την αγγλική πόλη, Δημητρίου Χατζηγιάννη και σήμερα ονομάζεται επίσημα Εθνάρχου Μακαρίου. Ο δρόμος που εφάπτεται στην πλατεία είναι η Παπακυριαζή. Από δεξιά διακρίνεται ένα μεγάλο μέρος του διώροφου κτιρίου του οδοντιάτρου Νικολάου Παρίση. Ήταν ένας από τους πρώτους επιστήμονες οδοντιάτρους της Λάρισας.
 Το αμέσως επόμενο οίκημα, με τα έντονα νεοκλασικά στοιχεία είναι το αρχοντικό του εργολάβου Κώστα Πουλιάδη, που το έκτισε ο ίδιος για να στεγάσει την οικογένειά ττου. Αργότερα περιήλθε στην ιδιοκτησία του Αθανασίου Γουνιτσιώτη, ο οποίος διατηρούσε κατάστημα ψιλικών στην οδό Βενιζέλου, κοντά στην περιοχή όπου βρίσκεται σήμερα το Αρχαίο Θέατρο. Από αυτόν το αγόρασε ο χειρουργός Γεώργιος Κατσίγρας με σκοπό να το κατοικήσει, αλλά είχε υποστεί σοβαρές ζημιές από τους σεισμούς και τελικά δεν θεωρήθηκε κατοικήσιμο. 
Μεσολαβεί η οδός Ασκληπιού και εν συνεχεία διακρίνεται η χειρουργική κλινική του Γεωργίου Κατσίγρα, η οποία διέθετε δύο ορόφους. Είχε κατασκευασθεί τη δεκαετία του 1950 και λειτούργησε σαν κλινική μέχρι το 1988, οπότε αγοράσθηκε από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. Από το 1992, με την προσθήκη και ενός ακόμη ορόφου, στέγασε την Ιατρική Σχολή στα πρώτα βήματά της, 
Το επόμενο μετά την κλινική κτίριο που φαίνεται και καλύπτει τη γωνία Ρούσβελτ και Παπακυριαζή είναι του Λύτρα. Πιο πριν υπήρχε στη θέση αυτή το κατάστημα οικοδομικών υλικών του Κλεάνθη Μπακαλούδη. 
Στη συνέχεια της οδού Παπακυριαζή, στο βάθος της φωτογραφίας, ήταν στη γωνία το πρατήριο καυσίμων των αδελφών Πράσσα. Σήμερα στο σημείο αυτό βρίσκεται ένα εστιατόριο-ταχυφαγείο. Πιο μπροστά η γωνία αυτή είχε κατά διαστήματα διάφορες χρήσεις. Πίσω του ακριβώς διακρίνεται η πολυκλινική του ιατρού Νικολάου Ράπτη, η οποία είχε κτισθεί το 1932 και διέθετε την περίοδο εκείνη τμήματα πολλών ειδικοτήτων. Η κλινική αυτή λόγω του μεγέθους της, πολλές φορές και ιδίως κατά τη διάρκεια της κατοχής, αντικατέστησε ή αναπλήρωνε το Δημοτικό Νοσοκομείο, λόγω των καταστροφών που είχε υποστεί από τους βομβαρδισμούς. 
Τέλος, πίσω από την κλινική αναγνωρίζεται ο τσιμεντένιος σκελετός του Δικαστικού Μεγάρου, ο τελευταίος όροφος του οποίου φαίνεται να είναι υπό κατασκευήν. Νομίζω ότι η λεπτομέρεια αυτή, όπως πολύ σωστά επισήμανε ο Θωμάς Κυριάκος, προσδιορίζει και τη χρονολογία λήψεως της φωτογραφίας. Είναι γνωστό ότι το Δικαστικό Μέγαρο άρχισε να κτίζεται το 1970 κατά τη διάρκεια της επταετίας και τα εγκαίνια έγιναν τον Ιούλιο του 1972 από τον τότε υπουργό Δικαιοσύνης Άγγελο Τσουκαλά. 
Η σημερινή εικόνα αποτυπώνει μια πολύ ήσυχη πλευρά της Λάρισας. Η Παπακυριαζή είναι ακόμα αυτοκινητόδρομος, ο κόσμος απουσιάζει, τα τροχοφόρα είναι ελάχιστα και σταθμευμένα και δεν υπάρχει καμία κίνηση. Για την πόλη ήταν μια περίοδος όπου η πλατεία Ταχυδρομείου δεν είχε ακόμα αρχίσει να αναπτύσσεται, όπως άλλες περιοχές της, στις οποίες είχε ξεκινήσει η οικονομική, διοικητική και πληθυσμιακή της ανάπτυξη. Εδώ ορι- σμένα αρχοντικά της διατηρούνται ακόμη, ενώ από τηνπλευρά της οδού Ρούσβελτ έχουν ήδη ξεπηδήσει τα πρώτα πολυώροφα κτίρια. Να την ονομάσουμε μια εικόνα ειδυλλιακή; Ας αρκεσθούμε να την πούμε ανθρώπινη, συγκρίνοντάς την με το σήμερα.
 [1]. Το ψηλό κτίριο την περίοδο εκείνη πρέπει να ήταν το ξενοδοχείο «Γαλαξίας» που είχε κτισθεί στη θέση του παλιού διώροφου ξενοδοχείου «Τέμπη» του Γιαταγάνα. Όταν το ξενοδοχείο «Γαλαξίας» σταμάτησε να λειτουργεί, το κτίριο διαρρυθμίστηκε κατάλληλα για να στεγάσει το Bodyline, το οποίο εδώ και λίγα χρόνια, από την περίοδο που η χώρα μας μπήκε σε οικονομική κρίση, διέκοψε τη λειτουργία του και οι όροφοί του έχουν εγκαταλειφθεί. [2]. Ο Κωνσταντίνος Λώρης (1837-1886) κατά τη διάρκεια του 1886 ήταν διοικητής του 9ου ευζωνικού τάγματος που είχε έδρα το Ζάρκο. Στις μεθοριακές συγκρούσεις του Μαΐου της χρονιάς εκείνης με την Οθωμανική αυτοκρατορία, επειδή η τελευταία δεν τήρησε τασυμφωνηθένταστηΣυνθήκη τουΒερολίνου όσοναφοράτασύνορα, ο ταγματάρχηςΚωνσταντίνος Λώρης πληγώθηκε στην περιοχή της Άνω Κούτρας του Ζάρκου και μετά από τρεις ημέρες υπέκυψε στα τραύματά του. «Η σωρός του Λώρη διεκομίσθη εις Λάρισσαν. Του απεδώθησαν μεγάλαι στρατιωτικαί τιμαί και ετάφη. Ο Δήμος ονόμασε μια μεγάλη πλατεία της πόλεως εις πλατείαν Κωνσταντίνου Λώρη».Βλέπε: Τζαραβέλας Βασίλειος, Παρουσιάστε...Άρμ, Αθήναι (1957) σελ. [107]. 
nikapap@hotmail.com

ελευθερία λάρισας

Παναγία Πορταΐτισσα: Η θαυματουργή εικόνα 

που σύμφωνα με την παράδοση δεν πρέπει 

ποτέ να βγει έξω από το Άγιο Όρος [φωτό]

      

Σύμφωνα με μια παράδοση που υπάρχει στο Άγιο Όρος η εικόνα αυτή δεν πρέπει να βγεί ποτέ εκτός Αγίου Όρους. Αν θα γίνει κάποια στιγμή αυτό, θα σημάνει και το τέλος του Αγίου Όρους. Θεωρείται μια από τις πιο θαυματουργές εικόνες.Τα τάματα που γίνονται για την χάρη της σε καθημερινή βάση από την Ελλάδα, αλλά και όλο τον κόσμο είναι πάρα πολλά..»Υπεραγία Θεοτόκε σώσον ημάς».

Στην Ιερά Μονή των Ιβήρων βρίσκεται η θαυματουργή Εικόνα Πορταΐτισσα, η οποία κατά την παράδοση είναι έργο του Ευαγγελιστή Λουκά. Έχει διαστάσεις 137 εκατοστά ύψος και 94 πλάτος, το δε βάρος 96 κιλά, μαζί με τα αναθήματα και τα λοιπά. Η αυστηρή έκφραση του ιερού προσώπου Της, τονιζόμενη από την επιβλητική, καθηλωτική ματιά Της, προξενεί το δέος.

Δόθηκε το προσωνύμιο τούτο στην Παναγία, επειδή είναι τοποθετημένη η ιερά εικόνα στο παρεκκλήσιο της μονής Ιβήρων που ευρίσκεται αριστερά της κεντρικής Πύλης.

Αυτή η εικόνα ήταν κτήμα μιας ευλαβούς χήρας στη Νίκαια, όταν εικονομάχοι στρατιώτες την ανακάλυψαν στο σπίτι της, μπροστά απ’ την οποία έκαιγε ακοίμητη καντήλα. Με την υπόσχεση χρημάτων η σώφρων χήρα πήρε μια μέρα παράταση και τη νύχτα έριξε, με το γιό της μαζί, την Εικόνα στη θάλασσα, η οποία ξαφνικά στάθηκε όρθια και έπλεε προς την Ελλάδα. Εκείνος ο γιος, για να μη τον συλλάβουν, ήρθε στη Θεσσαλονίκη και μετά στο Άγιο Όρος. Κανείς δεν ξέρει που βρισκόταν 170 χρόνια η Εικόνα, απ’ το 829 που έπεσε στη θάλασσα ως το 1004 που βγήκε στην Ιβήρων.

Κάθονταν οι παλαιοί άγιοι Γέροντες της Ιβήρων και μιλούσαν περί σωτηρίας ψυχής, όταν ξαφνικά βλέπουν μέσα στη θάλασσα μια λάμψη. Μαζεύτηκαν όλοι οι Μοναχοί του Όρους, και με βάρκες θέλησαν να πάνε στο περίεργο και θαυμαστό σημείο. Μπόρεσαν μόνο να διακρίνουν ότι ήταν μία εικόνα της Θεοτόκου, διότι όσο πλησίαζαν τόσο η εικόνα απομακρυνόταν. Όποτε οι Πατέρες συγκεντρώθηκαν στην Εκκλησία και ικέτευαν θερμώς τον Πανάγαθο να τους επιτρέψει να πάρουν την αγία Εικόνα. Πράγματι ο Θεός άκουσε τη δέηση τους και απάντησε ως έξης.

Έξω απ’ το Μοναστήρι ασκήτευε κάποιος Μοναχός Γαβριήλ από  την Ιβηρία. Ήταν απλός, αναχωρητής, αδιαλείπτως έλεγε «Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησόν με τον αμαρτωλό και ο Θεός ιλάσθητί μοι τω αμαρτωλώ». Η τροφή του ήταν τα βότανα του βουνού και ποτό του το νερό και μέρα-νύχτα μελετούσε το νόμο του Κυρίου. Ενώ προσευχόταν, νύσταξε λίγο, έκλεισε τα μάτια του και βλέπει την αγία Θεοτόκο με ιδιαίτερη λαμπρότητα και του λέει «πήγαινε στο Μοναστήρι σου και πες στον ηγούμενο ότι ήρθα για να τους δώσω την εικόνα μου» μετά βάδισε στη θάλασσα, για να γνωρίσουν όλοι την αγάπη και πρόνοια που έχω στο Μοναστήρι σας. Μόλις είπε αυτά η Παναγία, χάθηκε απ’ τα μάτια του Γαβριήλ.

Μετά πήγε στο Μοναστήρι, είπε το νέο και οι Πατέρες με πομπή και Θεομητορικούς ύμνους πήγαν προς την παραλία. Ο Γέρων Γαβριήλ περπάτησε λίγο στη θάλασσα και αμέσως η εικόνα ήρθε στην αγκαλιά του. Οι Πατέρες με πολλή ευλάβεια και χαρά την υποδέχτηκαν και έκαμαν ολονύκτιες αγρυπνίες και δεήσεις και Λειτουργίες επί τρία μερόνυχτα, για να ευχαριστήσουν τον Θεό και την Παναγία. Την έβαλαν στο ναό της Μονής, αλλά εκείνη έφευγε και στεκόταν πάνω από την πύλη του Μοναστηριού. Αυτό επαναλήφθηκε πολλές φορές, ώσπου ξαναπαρουσιάστηκε η Παναγία στον Γέροντα Γαβριήλ και του λέει:

«Πες στον ηγούμενο να παύσετε να με πειράζετε, διότι δεν ήρθα στο Μοναστήρι για να με φυλάτε σεις, αλλά ήρθα για να γίνω εγώ φύλακας και φρουρός σας και σ’ αυτήν και στην μέλλουσα ζωή και όσοι θα ζήσουν με ευλάβεια και φόβο Θεού και δεν αμελούν στην απόκτηση των αρετών, και τελειώσουν την πρόσκαιρη ζωή τους σ’ αυτόν τον τόπο, ας έχουν θάρρος και να μη φοβούνται την κόλαση διότι αυτή τη χάρη ζήτησα από τον Θεό και Υιό μου και την πήρα. Ως επιβεβαίωση των λόγων μου σας δίνω αυτό το σημείο, όσο βλέπετε την εικόνα μου στο Μοναστήρι σας, δεν θα λείψει απ’ το Όρος τούτο η χάρις και το έλεος του Υιού μου και Θεού».

Όταν τα άκουσε αυτά ο ασκητικός και θεοφόρος πατήρ Γαβριήλ έρχεται βιαστικά στο Μοναστήρι και τα αναφέρει στον ηγούμενο ο όποιος χάρηκε πολύ, συνάθροισε την αδελφότητα και διατάζει να κτισθεί στην είσοδο της Μονής ειδικό παρεκκλήσιο για την φύλακα της Μονής θαυματουργή Εικόνα.

Λέγεται, μάλιστα, ότι εάν χαθεί η εικόνα από την θέση της, τότε θ’ αρχίσει η αντίστροφη μέτρηση για την δευτέρα παρουσία του Κυρίου μας. Η Αγία αυτή εικόνα φέρει στο κάτω μέρος της σιαγόνος της Θεοτόκου μία ουλή από το μαχαίρι ενός πειρατή. Από την ουλή αυτή έρευσε αίμα, το οποίο πηγμένο διακρίνεται και σήμερα επάνω στην εικόνα.

Πηγή: Σημεία των Καιρών

ΛΑΡΙΣΑ - Μια εικόνα χίλιες λέξεις...

Λάρισα. Γενική άποψις του λόφου της Ακροπόλεως. Χαρακτικό στην Le Monde Illustre των Παρισίων. 1897.

 Γενική άποψη του λόφου της Ακροπόλεως

Η σημερινή εικόνα απεικονίζει τη βορειοδυτικήπλευρά της Λάρισας, όπως την αποτυπώνει χαρακτικό το οποίο δημοσιεύθηκε στην εβδομαδιαία εφημερίδα των Παρισίων «Le Monde Illustre» στο φύλλο της 24ης Απριλίου[1] 1897.
Το χαρακτικό αυτό έγινε με βάση φωτογραφία του Ευστάθιου Αναστασιάδη, ο οποίος ήταν ανταποκριτής της γαλλικής εφημερίδας στην Αθήνα και βρέθηκε στη Λάρισα για ναπαρακολουθήσει τις προετοιμασίες της αναμενόμενης ελληνοτουρκικής σύρραξης. Την περίοδο εκείνη η φωτογραφική τέχνη δεν είχε ακόμα αναπτυχθεί και η εκτύπωση φωτογραφιών στο δημοσιογραφικό χαρτί είχε σοβαρές ατέλειες και μειωμένη ευκρίνεια. Για να αντιμετωπίσουν το μειονέκτημα αυτό υπήρχαν στα γραφεία των εφημερίδων εξειδικευμένοι χαράκτες, οι οποίοι αντέγραφαν με ακρίβεια ό,τι είχε αποτυπώσει η φωτογραφική πλάκα. Τότε η δημοσίευση είχε ευκρίνεια και αξιοπιστία.
 Ο Ευστάθιος Αναστασιάδης στάθηκε στην αριστερή όχθη του ποταμού στην περιοχή του Αλκαζάρ, στο ύψος περίπου του σταδίου, «συνέλαβε» με τον φακό του τη βόρεια και μέρος της δυτικής πλευράς της Λάρισας και έστειλε την πλάκα στην γαλλική εφημερίδα. Το ίδιο ακριβώς κλισέ του Αναστασιάδη χρησιμοποίησε και ο φωτογράφος του Βόλου Στέφανος Στουρνάρας στο επιστολικό δελτάριο αρ. 9, το οποίο κυκλοφόρησε στα 1900 περίπου, στην πρώτη έκδοση καρτών που επιχείρησε. Η μόνη διαφορά μεταξύ των δύο φωτογραφιών όπως τις βλέπουμε σήμερα είναι ότι στο δελτάριο η εικόνα επεκτείνεται δυτικότερα και περιλαμβάνει τη γέφυρα και το τζαμί του Χασάν μπέη, ενώ στο δημοσιευόμενο χαρακτικό η εικόνα επεκτείνεται ανατολικά σε ολόκληρο τον λόφο του Φρουρίου. Στο επάνω μέρος του χαρακτικού έχει καταγραφεί από μακριά και σε ύψος ολόκληρος ο λόφος της Ακροπόλεως, όπωςαναφέρει και ουπότιτλοςστην εφημερίδα. 
Από την λεπτομερή μελέτη του χαρακτικού και ξεκινώντας από δεξιά καθώς το κοιτάμε παρατηρούμε ότι ο χώρος μπροστά από τον μητροπολιτικό ναό έχει ανοίξει, καθώς έχουν απομακρυνθεί όλα τα κτίσματα τα οποία τον κάλυπταν και τον έκρυβαν κατά τη διάρκεια της τουρκοκρατίας. Τα τοιχία υποστήριξης του λόφου στα δυτικά έχουν ήδη κατασκευασθεί, η σκάλα η οποία φέρει σε επικοινωνία τον προαύλιο χώρο του ναού με τη δεξιά όχθη του ποταμού έχει και αυτή διαμορφωθεί[2], αλλά η παρόχθια περιοχή είναι ακόμα ανώμαλη και αδιαμόρφωτη. 
Στη συνέχεια δεσπόζει η παρουσία της βασιλικής του Καλλιάρχη, όπως επικράτησε να ονομάζεται ο μητροπολιτικός ναός του Αγίου Αχιλλίου της εποχής εκείνης, επειδή κτίσθηκε με τη φροντίδα του μητροπολίτου Λαρίσης Διονυσίου του Καλλιάρχη το 1794. Βόρεια της βασιλικής και σε επαφή μαζί της, διακρίνεται ένα διώροφο κτίσμα, το οποίο χρησίμευε ως κατοικία του εκάστοτε μητροπολίτη και συγχρόνως ως επισκοπικό μέγαρο. Στον κάτω όροφο έχει ωραία τοξωτά ανοίγματα και με τον όγκο του καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος του ναού. Νότια και πίσω από την επιμήκη στέγη της βασιλικής προέχει μόνον το υπερώο από το τριώροφο νεοκλασικό αρχοντικό του Ιωάννη Βελλίδη, γνωστό και από άλλες καταγραφές λόγω του ύψους του. Στα ανατολικά του ναού, πάνω από τη σκεπή μιας οικοδομής η οποία ανήκει στα βοηθητικά κτίσματα της εκκλησίας, διακρίνεται ο επάνω μέρος ενός απλού καμπαναριού.
 Εν συνεχεία ακολουθεί τα αρχοντικό που έκτισε το 1882 ο μητροπολίτης Λαρίσης Νεόφυτος Πετρίδης και πιο πάνω, πίσω από δύο οικήματα που δεν έχουν ακόμα ταυτοποιηθεί, υψώνεται το παλιό ρολόι της πόλεως που σήμαινε την ώρα με τις καμπάνες. Δύο επιμήκη κτίρια που παρατηρούμε στη συνέχεια ανήκουν σε στρατιωτική μονάδα. Αποτελούσαν παλιό οθωμανικό στρατώνα, αλλά την περίοδο του 1897 στέγαζε εγκαταστάσεις
πυροβολικού του ελληνικού στρατού. Τα κτίρια αυτά καταλάμβαναν τη σημερινή περιοχή του Ηρώου[3]. Αριστερότερα στο ψηλότερο σημείο διακρίνεται μέρος της ανοικτής τουρκικής αγοράς (μπεζεστένι) και στη συνέχεια προέχει ο μιναρές του τζαμί Παζάρ, το οποίο τοποθετείται στηνπεριοχή όπου σήμεραβρίσκεται το Δημοτικό αναψυκτήριο «Φρούριον». Μπροστά και κάτω από τον λόφο, οι κατοικίες ανήκουν στον μαχαλά Ταμπάκικα, δηλαδή τη συνοικία των βυρσοδεψείων, τη σημερινή συνοικία Αμπελοκήπων. Τα κτίσματα της συνοικίας είναι λίγα και βρίσκονται τα περισσότερα κατά μήκος της σημερινής οδού Γεωργιάδου. Ο υπόλοιπος χώρος είναι γυμνός,αδιαμόρφωτος και καλυμμένος με πυκνή βλάστηση. Εδώ πρέπει να βρίσκονταν οι αμπελώνες της περιοχής που έδωσαν το όνομα στη σημερινή συνοικία. Χαμηλά ο Πηνειός κυλά ήρεμα τα νερά του και δεξιά, μόλις διακρίνεται ένα μέρος από το «νησάκι του Πηνειού», μια πολύ μικρή και επιμήκης νησίδα γης, η οποία δίχαζε την πορεία του ποταμού σε μια μικρή διαδρομή και βρισκόταν στο ύψος του σημερινού Κηποθέατρου.
 [1]. Η ημερομηνία είναι με βάση το νέο ημερολόγιο, γιατί στη Γαλλία και στις άλλες χώρες της Κεντρικής Ευρώπης είχε από καιρό επικρατήσει, ενώ στη Ελλάδα άρχισε επίσημα από το 1922. 
[2]. Οι τοίχοι υποστήριξης και τα σκαλοπάτια του λόφου κατασκευάσθηκαν το 1894 από τον εργολάβο Αντώνιο Ρίζο. Βλέπε: Νικόλαος Παπαθεοδώρου, Τα σκαλοπάτια στον παλιό Άγιο Αχίλλιο, εφ. Larissanet, Λάρισα, φύλλο της 18ης Ιουνίου 2015.
 [3]. Βλέπε: Παλιούγκας Θεόδωρος, Η Λάρισα κατά την Τουρκοκρατία (1423-1881), τόμ. Β’, Κατερίνη, (2007) σελ. 759, πίν. ΙΓ’.
 nikapap@hotmail.com

ελευθερία λάρισας

ΕΛΛΗΝΩΝ μύθοι
*Από τον Κων/νο Οικονόμου

Η Γαλανθίς ή Γαλινθιάς [αυτή που έσωσε τον Ηρακλή, κατά τον τοκετό του!]
Η Γαλανθίς εξαπατά την Ειλειθυία

ΓΕΝΙΚΑ: Η Γαλινθιάς, κατά την Ελληνική Μυθολογία, ήταν κόρη του Προίτου και φίλη της Αλκμήνης, μητέρας του Ηρακλή.
Ο ΜΥΘΟΣ: Όταν επρόκειτο η Αλκμήνη να γεννήσει τον Ηρακλή, η Ειλείθυια, που ήταν για τους αρχαίους Έλληνες η θεότητα του τοκετού και οι Μοίρες, ύστερα από εντολή της Ήρας την παρεμπόδιζαν και δεν της επέτρεπαν να γεννήσει, κρατώντας σταυρωμένα τα χέρια τους. Ο “δεσμός” αυτός, τα πλεγμένα δηλαδή χέρια της Ειλείθυιας και των Μοιρών, αποτελούσε εμπόδιο, “δέσιμο”, της γέννας (κατά τις αρχές και πρακτικές της λεγόμενης συμπαθητικής μαγείας). Η Ήρα έδωσε την εντολή αυτή διότι ζηλοτυπούσε. Κι αιτία ήταν ότι ένα από τα δίδυμα που κυοφορούσε η Αλκμήνη ήταν παιδί του Δία, ο Ηρακλής. Εννιά μέρες και νύχτες εμπόδιζαν με τα ξόρκια τους τη γέννηση του Ηρακλή, αλλά και του αδελφού του, Ιφικλή. Τότε η Γαλανθίς, από τη στενοχώρια της για το μαρτύριο της Αλκμήνης, εξαπάτησε τις θεές λέγοντάς τους ότι η Αλκμήνη είχε φέρει στον κόσμο ήδη ένα αγόρι ύστερα από εντολή του Δία. Εκείνες γεμάτες τρόμο, και αγανάκτηση, επειδή νόμιζαν πως είχαν περιφρονηθεί, εγκατέλειψαν τη στάση που “έδενε” την Αλκμήνη και τότε εκείνη γέννησε αμέσως τον Ηρακλή και τον αδελφό του.
Η ΤΙΜΩΡΙΑ: Οι θεές του τοκετού εκδικήθηκαν τη Γαλινθιάδα που τις εξαπάτησε και με τη βοήθεια της Ήρας τη μεταμόρφωσαν σε νυφίτσα. Κι επειδή είχε χρησιμοποιήσει το στόμα της για να τις ξεγελάσει, λέγοντάς τους ψέματα, την καταδίκασαν να γεννά από το στόμα. Γι’ αυτό οι αρχαίοι ισχυρίζονταν ότι η νυφίτσα “τίκτει δ’ αναφέρουσα το κυούμενον εκ του τραχήλου”! 
ΚΑΙ ΟΙ ... ΤΙΜΕΣ: Η Γαλινθιάς, με τη μορφή της νυφίτσας, παρέμεινε για το υπόλοιπο της ζωής της στο σπίτι της φίλης της Αλκμήνης. Η Εκάτη τη λυπήθηκε και την έκανε ακόλουθο και ιερό ζώο της. Ο Ηρακλής, όταν μεγάλωσε, έχτισε ένα ιερό κοντά του στο σπίτι του προς τιμή της και της πρόσφερε θυσία. Αξίζει να αναφέρουμε πως οι Θηβαίοι γιόρταζαν τα “Γαλινθιάδια” προς τιμή της και θυσίαζαν σε αυτήν πάντοτε μια μέρα πριν τη γιορτή του Ηρακλή. Ο Αιλιανός [2ος μ.Χ. αιώνας], αναφέρει ότι η νυφίτσα κι όχι η Γαλινθιάδα φόβισε τις Μοίρες που εμπόδιζαν τη γέννα της Αλκμήνης και τις έκανε να λύσουν τα χέρια τους. ΠΑΡΑΘΕΜΑTA: [1. Αιλιανός, Ποικίλη Ιστορία]: “Γαλινθιάς, παρθένος ἦν συμπαίκτρια καὶ ἑταιρὶς Ἀλκμήνης τῆς Ἠλεκτρύωνος. ἐπεὶ δὲ Ἀλκμήνην ὁ τόκος ἤπειγε τοῦ Ἡρακλέους, Μοῖραι καὶ Εἰλείθυια πρὸς χάριν τῆς Ἥρας κατεῖχον ἐν ταῖς ὠδῖσι τὴν Ἀλκμήνην. καὶ αὗται μὲν ἐκαθέζοντο κρατοῦσαι τὰς ἑαυτῶν χεῖρας, Γαλινθιὰς δὲ δείσασα μὴ Ἀλκμήνην ἐκστήσωσι βαρυνομένην οἱ πόνοι, δραμοῦσα παρά τε τὰς Μοίρας καὶ τὴν Εἰλείθυιαν ἐξήγγειλεν ὅτι Διὸς βουλῇ γέγονε τῇ Ἀλκμήνῃ παῖς κόρος, αἱ δὲἐκείνων τιμαὶ καταλέλυνται. πρὸς δὴ τοῦτ’ἔκπληξιςἔλαβε τὰς Μοίρας καὶ ἀνῆκαν εὐθὺς τὰς χεῖρας, Ἀλκμήνην δὲ κατέλιπον εὐθὺς αἱ ὠδῖνες καὶἐγένετο Ἡρακλῆς. αἱ δὴ Μοῖραι πένθοςἐποιήσαντο καὶ τῆς Γαλινθιάδος ἀφείλοντο τὴν κορείαν, ὅτι θνητὴ τοὺς θεοὺς ἐξηπάτησε, καὶ αὐτὴν ἐποίησαν δολερὰν γαλῆν καὶ δίαιταν ἔδωκαν ἐν τῷ μυχῷ καὶ ἄμορφον ἀπέδειξαν τὴν γονήν”. 
[2. Aντωνίνος Λιβεράλις, Μεταμορφώσεων Συναγωγή]: Στο ακριβώς όμοιο πρώτο παράθεμα, ο Λιβεράλις προσθέτει:“[...] θορίσκεται μὲν γὰρ διὰ τῶν ὤτων, τίκτει δ’ ἀναφέρουσα τὸ κυόμενον ἐκ τοῦ τρα- χήλου. ταύτην Ἑκάτη πρὸς τὴν μεταβολὴν τῆς ὄψεως ᾤκτειρε καὶ ἀπέδειξεν ἱερὰν αὐτῆς διάκονον· Ἡρακλῆς δ’ἐπεὶ ηὐξήθη τὴν χάριν ἐμνημόνευσε καὶ αὐτῆς ἐποίησεν ἀφίδρυμα παρὰ τὸν οἶκον καὶ ἱερὰ προσήνεγκεν. ταῦτα νῦν ἔτι τὰ ἱερὰ Θηβαῖοι φυλάττουσι καὶ πρῲ Ἡρακλέους ἑορτῇ θύουσι Γαλινθιάδι πρώτῃ.”
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: Οβίδιος, Μεταμορφώσεις, 9, 
273- 320. Αιλιανός, Ποικίλη Ιστορία 12, 5.
 Αντωνινος Λιβεράλης, Μεταμορφώσεων Συναγωγή, 29.
 Παυσανίας, Ελλάδος Περιήγησις, 9 11 3. 
* Από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου, δάσκαλο στο 32ο Δ. Σχ. Λάρισας, συγγραφέα konstantinosa.oikonomou@gmail.com www.scribd.com/oikonomoukon 

ελευθερία λάρισας

ΕΛΛΗΝΩΝ μύθοι
Από τον Κων/νο Οικονόμου*

Δαναός και Δαναΐδες

Oι Δαναΐδες (πίνακας του Jan-Frans De Boever)

ΔΑΝΑΟΣ ΚΑΙ ΑΙΓΥΠΤΟΣ: Ο Δαναός ήταν γιος του Βήλου [Βηλ] και της Αγχινόης και δίδυμος αδελφός του Αιγύπτου, που ήταν και βασιλιάς στην Αίγυπτο. Από την πλευρά του πατέρα του καταγόταν από τον Ποσειδώνα, ενώ από της μητέρας του από τον ποταμό Νείλο. Ο Βήλος [πρόκειται για τη θεότητα των Σημιτών Βηλ], ο οποίος βασίλευε στις αφρικανικές χώρες, εγκα- τέστησε το Δαναό στη Λιβύη και έδωσε την Αραβία στον Αίγυπτο. Ο Αίγυπτος όμως κατέλαβε για λογαριασμό του τη χώρα των Μελαμπόδων («αυτών που έχουν μαύρα πόδια»), που την ονόμασε από το όνομά του Αίγυπτο. Ο Αίγυπτος είχε πενήντα γιους από διάφορες γυναίκες, ενώ ο αδελφός του Δαναός είχε πενήντα κόρες, τις Δαναϊδες, κι αυτός από πολλές συζύγους. Τα δύο αδέλφια σύντομα ήρθαν σε σύγκρουση και τελικά ο ηττημένος Δαναός κατέφυγε στην Αργολίδα. Έπειτα από κάποια χρόνια ο Αίγυπτος προσπάθησε να συμφιλιωθεί με τον Δαναό και για το σκοπό αυτό οι γιοι του Αιγύπτου πήγαν να τον συναντήσουν και ζήτησαν τις κόρες του σε γάμο. Ο Δαναός δέχτηκε προσποιούμενος την πρότασή τους, αλλά το βράδυ του γάμου έβαλε τις κόρες του να δολοφονήσουν όλους τους μνηστήρες τους! Ο μόνος γιος του Αιγύπτου που γλίτωσε ήταν ο Λυγκέας, κι αυτό γιατί η Δαναϊδα Υπερμήστρα που τον παντρεύτηκε, τον ερωτεύτηκε. Μάλιστα κατόρθωσε να τον φυγαδεύσει. Συντετριμμένος από την απώλεια των γιων του και φοβούμενος τον αδερφό του, ο Αίγυπτος αποσύρθηκε στην Αχαϊκή Αρόη, όπου και πέθανε. 
ΟΙ ΔΑΝΑΪΔΕΣ ΣΤΗΝ ΑΡΓΟΛΙΔΑ: Με τη συλλογική ονομασία Δαναΐδες είναι γνωστές, όπως προαναφέρθηκε, οι 50 κόρες του Δαναού, τις οποίες απέκτησε με δέκα διαφορετικές γυναίκες [τις Ατλαντείη, Ελεφαντίδα, Έρση, Ευρώπη, Κρινώ, Μέμφιδα, Πιερία, Πολυξώ, Φοίβη και μια ανώνυμη Αιθιοπίδα]. Ο Στράβων τις ονομάζει Δανααί1, ενώ ο Οβίδιος Βηλίδες2, από τον παππού τους, Βήλο. Μετά τον θάνατο του Βήλου, οι Δαναΐδες ακολούθησαν τον πατέρα τους και έφυγαν από τη Λιβύη, επειδή εκείνος φοβόταν τους 50 γιους του αδελφού του, του Αιγύπτου. Πρώτα έφθασαν στη Λίνδο της Ρόδου, όπου, κατά μια παράδοση, τρεις Δαναΐδες έμειναν για πάντα εκεί μετά την αναχώρηση των υπόλοιπων. Γράφει σχετικά ο Διόδωρος Σικελιώτης: «ετελεύτησαν κατά την επιδημίαν την εν τη Λίνδω3». Τελική κατάληξη του ταξιδιού των φυγάδων ήταν το Άργος. 
Η ΒΟΗΘΕΙΑ ΤΟΥ ΠΟΣΕΙΔΩΝΑ: Την πρώτη μέρα της άφιξής τους στην Αργολίδα ο Ποσειδών ερωτεύτηκε μία εκ των Δαναϊδων, την Αμυμώνη, που είχε σταλεί με δυο- τρεις αδελφές της για να βρουν νερό. Το περιστατικό αυτό είχε ευνοϊκό αποτέλεσμα για τον κάμπο του Άργους, καθώς η περιοχή αρδεύθηκε με άφθονα νερά και έγινε γονιμότατη, χάρις στην... αγάπη του Ποσειδώνα! 
ΔΑΝΑΟΣ ΒΑΣΙΛΙΑΣ: Ο Δαναός αξίωσε από τους Αργείους το θρό- νο του Άργους, εφόσον μάλιστα θεωρείτο δισέγγονος της Ιούς, κόρης του παλαιού βασιλιά του Άργους Ινάχου. Οι κάτοικοι της πόλης μετά από δημοψήφισμα τον ανέβασαν τελικά στο θρόνο. Έκτοτε οι Αργείοι, και συνακόλουθα οι Αχαιοί ονομάζονταν και Δαναοί. Μετά από λίγους μήνες όμως κατέφθασαν στην πόλη οι 50 γιοι του Αιγύπτου (οι Αιγυπτιάδες), που απαίτησαν να τους παντρευτούν οι ισάριθμες Δαναΐδες. Ο Δαναός δέχθηκε φαινομενικά και «μοίρασε» με κλήρο την καθεμιά από τις κόρες του στον καθένα Αιγυπτιάδη, αλλά είχε προαποφασίσει την εξόντωσή τους. Έτσι, εφοδίασε με ένα μεγάλο μαχαίρι την καθεμιά από τις Δαναΐδες και τις διέταξε να σκοτώσουν τους συζύγους τους την πρώτη νύχτα του γάμου χτυπώντας τους στην καρδιά με αυτό όταν αυτοί θα είχαν αποκοιμηθεί.
  ΝΥΧΤΑ “ΓΑΜΩΝ”: Οι Δαναΐδες εκτέλεσαν την εντολή του πατέρα τους, εκτός από τη μεγαλύτερη στην ηλικία, την Υπερμήστρα, που, όπως προαναφέρθηκε, ερωτεύθηκε τον Λυγκέα και τον φυγάδευσε. Για τον λόγο αυτό φυλακίσθηκε από τον Δαναό, αλλά ελευθερώθηκε από τη θεά του έρωτα, την Αφροδίτη. Τα κεφάλια των σκοτωμένων τάφηκαν στις όχθες της λίμνης Λέρνης, ενώ τα σώματά τους έξω από την πόλη4 . Την ταφή ακολούθησαν καθαρμός (που έγινε με διαταγή του Δία από τον Ερμή και την Αθηνά) και γυμναστικοί αγώνες, οι νικητές των οποίων πήραν από μία Δαναΐδα ως έπαθλο. Τον Δαναό διαδέχθηκε ο Λυγκέας ενώ, σύμφωνα με μια εκδοχή ενός νεότερου μύθου, ο Δαναός και οι κόρες του σκοτώθηκαν από τον Λυγκέα. Η παράδοση συνέδεσε την εγκατάσταση των Δαναΐδων στην Αργολίδα με τη λατρεία της Δήμητρας. Μάλιστα πιστεύεται πως η εορτή των Θεσμοφορίων προς τιμήν της θεάς, είχε μεταφερθεί από την Αίγυπτο5 .
  ΟΝΟΜΑΤΑ ΔΑΝΑΪΔΩΝ: Οι Δαναϊδες ήταν οι εξής: Αγαύη, Αδιάντη, Αδίτη, Ακτάιη, Αμυμώνη, Αναξιβίη, Ανθήλεια, Αστερία, Αυτομάτη, Βρύκη, Γλαύκη, Γλαυκίππη, Γόργη, Γοργοφόνη, Διωξίππη, Ερατώ, δύο με το όνομα Ευίππη, Ευρυδίκη, Ηλέκτρα, Θεανώ, δύο με το όνομα Ιπποδάμεια, Ιπποδίκη, Ιππομέδουσα, Ιφιμέδουσα, Καλλιδίκη, Κελαινώ, Κερκετίδα, Κλειτή, Κλεοδώρη, δύο με το όνομα Κλεοπάτρα, Μνήστρα, Νηλώ, Οίμη, Πειρήνη, Ποδάρκις, Πυλάργη, Ρόδη, Ροδία, Σθενέλη, Σκαιή, Στύγνη, Υπερίππη, Υπερμήστρα, Φαρτίδα, Χρυσίππη, Ωκυπέτη.
Η ΜΕΤΑ ΘΑΝΑΤΟΝ ΤΙΜΩΡΙΑ: Μια μεταγενέστερη παράδοση παρουσιάζει τις Δαναΐδες στα Τάρταρα, τον Άδη των ψυχών δηλαδή, να μεταφέρουν και να ρίχνουν νερό σε ένα πιθάρι με τρύπες [«τετρημένον πίθον»] για να τιμωρηθούν για τη δολοφονία των Αιγυπτιαδών. Από αυτή την τιμωρία των Δαναϊδων, έμεινε ως τις μέρες μας η πολύ γνωστή έκφραση, ο Πίθος των Δαναϊδων6”, που σημαίνει τη μάταια εργασία ή τον κόπο χωρίς τέλος. Οι αντίστοιχες αρχαίες εκφράσεις είναι “εις τον τετρημένον πίθον αντλείν” και “άπλη- στος πίθος επί των πολλά εσθιόντων”. 
ΠΙΘΑΝΟΣ ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΣ: Ο «τετρημένος πίθος» συνδέεται στα μάτια των πρωτογόνων με τη μαγεία της βροχής. Οι «υδροφορούσες» σε αυτόν Δαναΐδες ήταν στον αρχικό πυρήνα του μύθου, προφανώς, Νύμφες των νερών. Αργότερα τη θέση τους παραχώρησαν στις Υάδες Νύμφες. Την αντίληψη αυτή ενισχύει η παράδοση που αναφέρει ότι οι κόρες του Δαναού δίδαξαν στους κατοίκους του Άργους, το πώς να ανοίγουν πηγάδια και έτσι κατέστησαν «ένυδρον» το «πολυδίψιον» Άργος. Οι γνώσεις αυτές “δικαιολογήθηκαν” άλλωστε στις Δαναϊδες χάρις στη βοήθεια που πρόσφερε σ’ αυτές ο Ποσειδώνας! Με την πάροδο του χρόνου η μεταφορά νερού σε τρύπιο δοχείο κατέληξε να συμβολίζει τη ματαιοπονία και ερμηνεύθηκε από μεταγενέστερους ως τιμωρία των αμύητων [κάτι ανάλογο συνέβαινε σε τελετές των Ορφικών], όπως ήταν και οι Δαναΐδες, που δεν θέλησαν να «μυηθούν» στον γάμο και δολοφόνησαν τους συζύγους τους.
 Ο ΜΥΘΟΣ ΣΤΗ ΔΡΑΜΑΤΟΥΡΓΙΑ: Ο Αισχύλος βασίστηκε στο μύθο αυτό για τις τραγωδίες Ικέτιδες και Δαναΐδες και για το σατυρικό δράμα Αμυμώνη. Τραγωδίες με τον τίτλο «Δαναΐδες» συνέγραψαν επίσης οι Φρύνιχος και Τιμησίθεος. Ο Αριστοφάνης και ο Δίφιλος σατίρισαν τον μύθο σε δύο κωμωδίες τους. Αναφέρονται επίσης σχετικά, απωλεσθέντα έργα του Αρχιλόχου και του Θεοδέκτη. 

Konstantinosa.oikonomou@gmail.com www.scribd.com/oikonomoukon 

1. Σράβων, Η 371. 
2. Οβίδιος, Μεταμορφώσεις, IV 463.
3. Διόδωρος ο Σικελιώτης, Ε 58. 
4. Αντιθέτως, ο Παυσανίας, (Β 24, 2) αναφέρει ότι στη Λέρνη τάφηκαν τα σώματα, ενώ οι κεφαλές στον δρόμο προς την ακρόπολη του Άργους. 
5. Ηρόδοτος, Β 171. 6. Η έκφραση υφίσταται και στα γαλλικά ως «tonneau des Danaïdes».

ελευθερία λάρισας