Ιχνηλατώντας την παλιά Λάρισα

Η Λάρισα του Βλάση Γαβριηλίδη (1890)

Τμήμα της Λάρισας δύο χρόνια μετά την απελευθέρωση. Εμφάνιση αμιγώς τουρκική. Φωτογραφία από την πλημμύρα της 15ης Οκτωβρίου 1883. Συλλογή ΔΕΥΑΛ

Το 1890 ο δημοσιογράφος Βλάσης Γαβριηλίδης[1] επισκέφθηκε τη Θεσσαλία και λίγους μήνες αργότερα (Μάρτιος-Απρίλιος 1891) δημοσίευσε σε συνέχειες στην εφημερίδα "Ακρόπολις" τις εντυπώσεις του από τη νεοπροσαρτηθείσα περιοχή στο ελληνικό βασίλειο.

Τα κείμενά του επιγράφονταν "Ανά την Θεσσαλίαν", έφεραν τον υπότιτλο "Εντυπώσεις - Κρίσεις - Πληροφορίαι - Αντιλήψεις - Πρόσωπα - Πράγματα - Τόποι - Αρχαί", και τα υπέγραφε ως "Έλλην".

Το οδοιπορικό του στη Θεσσαλία είναι ένα μείγμα πολύτιμων περιγραφών, αλλά και ενσυνείδητων (δημοσιογραφική αδεία) υπερβολών. Προσπαθεί να καταγράψει όλα τα χαρακτηριστικά της αναδυόμενης θεσσαλικής κοινωνίας μετά την απελευθέρωση από τον μακραίωνο τουρκικό ζυγό, να προβάλει την προσπάθεια που καταβάλλεται για την οικονομική ανάπτυξή της και να αναφέρει ασήμαντες πληροφορίες, αλλά για τον ίδιο περίεργες και ενδιαφέρουσες. Χαίρεται γιατί βλέπει τη Λάρισα να αναγεννιέται και να εξελίσσεται σε μια σύγχρονη πολιτεία, χωρίς όμως να παραλείπει να καυτηριάζει και να ειρωνεύεται τα κακώς κείμενα. Τον εντυπωσιάζει "ο ανακαινιστικός άνεμος που φυσούσε στην πολυάνθρωπη επαρχιώτικη, αλλά και κοσμοπολίτικη Λάρισα". Δεν υστερεί επίσης να αναφέρει και τους τρόπους αναδιοργάνωσης της νέας Λάρισας, η οποία αναζητά να απαλλαγεί όσο το δυνατόν συντομότερα από την τουρκογενή κληρονομιά της.

Ο Γαβριηλίδης παρουσιάζεται εδώ σαν ένας κοσμοπολίτης περιηγητής, ο οποίος έχει σαν κίνητρο να αποκαλύψει τη μυστική ομορφιά του ανεξερεύνητου. Θεωρώ ότι είναι ένα κείμενο το οποίο πρέπει να διαβαστεί από τους σύγχρονους Λαρισαίους, γιατί βλέπει την πόλη από άλλη οπτική γωνία, σαν ένας καθημερινός επισκέπτης, και τα αναφερόμενά του αποστασιοποιούνται από την αυστηρή ματιά ενός ιστορικού ερευνητή.

Τα αποσπάσματα των εντυπώσεων του Βλάση Γαβριηλίδη από τη Θεσσαλία που θα ακολουθήσουν, εστιάζονται αποκλειστικά στη Λάρισα. Διατηρείται η γλώσσα του κειμένου του, η καθαρεύουσα της εποχής εκείνης, την οποία μόνον ο ίδιος μπορεί να χειρισθεί με τόσο γοητευτικό τρόπο και σαγηνευτική απόδοση. Αυτός ο ίδιος που πρωτοστάτησε το 1901 κατά τη μετάφραση στη δημοτική γλώσσα του κειμένου των Ευαγγελίων κατά τα αιματηρά "Ευαγγελικά". Γράφει ο Βλάσης Γαβριηλίδης:

"Εφθάσαμεν εις Λάρισσαν! Αληθής από του σταθμού φαντασμαγορία. Πεδιάς, σπίτια, ποταμός, δένδρα, μιναρέδες και εις το βάθος ο Όλυμπος! Το σύνολον της εικόνος απαράμιλλον… Δύο χιλιάδες οικοδομαί και είκοσι ή εικοσιπέντε μιναρέδες παρέχουσιν εις την Λάρισσαν ποίησιν και πανηγυρικότητα και γραφικότητα όσον ολίγαι κέκτηνται πόλεις. Αφαιρέσατε τους μιναρέδες, κ' έχετε πόρρωθεν πολυπληθές χωρίον. Προσθέσατέ τους κ' έχετε την Λάρισσαν. Την Λάρισσαν την νέαν, την ανοιχτόδρομον, την ρυμοτομηθείσαν, την με γραμμάς ευρείας, τολμηράς, την υποστάσαν αληθές ξεκοίλιασμα[2], την ξετουρκωθείσαν, την εξελληνισθείσαν, την Λάρισσαν με το ευρύ της μέλλον … Η Λάρισσα υπέστη το φοβερόν της ξεκοίλιασμα και ήνοιξεν, ηύρυνε δρόμους εις παρισινά μπουλεβάρ, εκανόνισεν ευθείας, εμόφωσε πλατείας, έκοψεν, έρραψεν, έκαψεν, εκρήμνισεν, ηύθυνεν, όλα αυτά με έν δάνειον δημοτικόν 500.000 δραχμών, του οποίου αι 250,000 δεν εδαπανήθησσν, εκ δε των δαπανηθεισών, αντικρύσθησαν μεν αι δαπάναι της ρυμοτομίας, επληρώθησαν δέ αι αποζημιώσεις και εξεφύτρωσαν συνοικίαι ολόκληροι μαγαζειών δημοτικών, προς δε και Ξενοδοχείον του δήμου[3], διότι στερείται τοιούτων ευπρεπών η Πηνειούπολις …

Ενδιαφέρουσα δια την ποικιλίαν των φυλών της, την ζωήν της την πολλήν, δια την δημιουργικήν της κίνησιν, δια το παράδοξον της εικόνος της, δια την γοργότητα της αναπτύξεώς της, δια το μέλλον της το εύελπι. Είναι πόλις εν ζυμώσει. Όστις θέλει να ιδή κυοφορουμένας πόλεις, ας την επισκεφθή. Παρουσιάζει το θέαμα οικίας κτιζόμενης. Η Λάρισσα κτίζεται. Όλα γίνονται τώρα. Δρόμοι, πλατείαι, καταστήματα, οικοδομαί, ξενοδοχεία, εμπορικά, αγοραί. Σχεδόν και άνθρωποι. Διότι η Λάρισσα είναι χωρίς Λαρισσηνούς. Βλέπεις Αθηναίους, Πελοποννησίους, Στερεοελλαδίτας, Οθωμανούς, Εβραίους, Βλάχους, Γκέγκηδες, Ιταλούς, Φράγκους, Κωνσταντινουπολίτας, μόνον Λαρισσηνούς δεν βλέπεις. Πού είναι; Γίνονται. Βράζουν …

[Η Λάρισα είναι κάτι] μεταξύ Τουρκοπόλεως, Χριστιανουπόλεως, Εβραιοπόλεως, Ευρωποπόλεως. Δικασταί ανακατωμένοι με στρατιωτικούς, στρατιωτικοί με πολίτας, χανούμισσαι με Εβραίας. Διερμηνείς του Κορανίου με δεσποτάδες, χαμάμηδες με ελληνοδιδασκάλους, Ταλμούδ[4] και Ροβινσών, Εσθήρ και φουστανέλα, μελωδία εβραϊκή και απαγγελία ελληνική, αμανές και Τροβατόρε, γιαούρτι και κρέμα, αρνί αλά παλληκάρ και σαπουνοχαλβάς, Τσάμης[5] ξενοδόχος πρώην αρματωλός και Κωτσάκης εφέτης με όλον τον "μη μου άπτου" νεοπολιτισμόν του, λησταί εις τας φυλακάς και λησταί έξω των φυλακών, Όλυμπος δεξιά και αριστερά μουσική στρατιωτική με καδρίλιες του Όφενμπαχ, βλαχόκαλτσα και πτερνιστήρες, οικοδέσποιναι γαλλίδες ψωνίζουσαι εις την αγοράν και σαρακοντούτιδες χαλβαδόπλασται Λαρισσηναί ερωμέναι ληστών, έν μέγα καφενείον… χρυσοχοεία εγχώρια και χρυσοχοεία Ευρώπης, Δημαρχείον το οποίον καταρρέει και ξενοδοχείον του δημαρχείου το οποίον κτίζεται, δήμαρχος όστις είνε Ιθακήσιος[6] και πολιτευταί Λαρίσσης φαινόμενοι ως Ανατολίται, δικηγόροι από κάθε καρυδιάς καρύδι και ιατροί των οποίων ουδείς είνε εκ Λαρίσσης[7], μία Γέφυρα ήτις αριθμεί αιώνας και εφ' ής βλέπω χαραγμένον το σύγχρονον όνομα του στρατηγού Σαπουντζάκη, ποταμός όστις είνε πλωτός αλλ' άνευ ουδενός πλοιαρίου, σακκάδες οίτινες πωλούν νερό εφ' ίππων εντός δερματίνων σάκκων, στρατώνες πολυάριθμοι προσδίδοντες εις την πόλιν όψιν στρατοπέδου άνευ στρατού και ιππικόν άνευ ίππων. Ιδού η Λάρισα au vol d' oiseau (όπως βλέπουν τα πουλιά και μεταφορικά, με μια ματιά).

Το μεγαλύτερόν της θέλγητρον ο Πηνειός! Αι πόλεις ή παρά θάλασσαν ή με ποταμόν. Ο φίλος μεθ' ού περιδιάβαζον, εκ της από της γεφύρας θέας προς την δενδρόφυτον παρά τον Πηνειόν πλατείαν[8]…όπου μουσική, καφενείον εν κομψώ περιπτέρω, δένδρα πυκνά, ενόμισεν ότι ευρίσκεται εις τον Δούναβιν, παρά γερμανικήν κωμόπολιν… νεαροί βέηδες με τα πυργωτά φέσια των επί θυμοειδών ευμόρφων ίππων, διεσταύρουν και εκύκλουν τον κάμπον, ενώ Λαρισσόπουλα άρρενα και θήλεα εξώρμουν από του σχολείου ως ατίθασοι πώλοι εις το λιβάδι, μετά φωνών, γελώτων, κυνηγητού, πόρρωθεν δε ανεμίγνυεν αρκετά αηδείς και ασυναρτήτους μελωδίας η ανακρουομένη μουσική του Συντάγματος[9].

Εξ όλων αυτών, ο παρά τον Πηνειόν περίπατος μοί εφάνη ως το αναψυκτικώτερον των ατμοφαιρικών λουτρών".

----------------------------------------------

[1]. Ο Βλάσης Γαβριηλίδης (1848 Κωνσταντινούπολη-1920 Αθήνα) μαθήτευσε στη Μεγάλη του Γένους Σχολή και συνέχισε τις σπουδές του στη φιλολογία και τις πολιτικές επιστήμες στη Λειψία. Από το 1868 βρέθηκε στην Πόλη όπου δημοσιογραφούσε σε περιοδικά και εφημερίδες, αλλά το 1877 αναγκάσθηκε να καταφύγει στην Αθήνα ώστε να αποφύγει τη σύλληψή του από τους Οθωμανούς για την επαναστατική του αρθρογραφία. Στην Ελλάδα εξελίχθηκε σε διακεκριμένο δημοσιογράφο και τον Οκτώβριο του 1883 κυκλοφόρησε την εφημερίδα "Ακρόπολις", στην οποία μεταξύ των άλλων δημοσίευε σε συνέχειες πολλά κείμενα ταξιδιωτικών εντυπώσεων.

[2]. Ξεκοίλιασμα: μετάφραση του ιταλικού όρου sventramento, ο οποίος καθιερώθηκε για τις πόλεις εκείνες που εξυγιαίνονται ριζικώς οικοδομικά και ρυμοτομικά. Βλέπε: Βλασίου Γαβριηλίδου, Ανά την Θεσσαλίαν, εισαγωγή-επιμέλεια Γιάννης Α. Σακκελίων, Καίτη Γιαννούλου-Γιαννουκάκου, εκδ. "Έλλα", Λάρισα [1998] σελ. 83. Πρόκειται για μια ευπρεπή ανατύπωση με Προοίμιο, Εισαγωγή και Σχόλια, από τον εκδοτικό οίκο της πόλης μας "Ελλα" του αείμνηστου Αλέκου Ζούκα.

[3]. Ο Γαβριηλίδης αναφέρεται στο ξενοδοχείο "Το Στέμμα", το οποίο άρχισε να κτίζεται το 1887, επί δημαρχίας Διονυσίου Γαλάτη.

[4]. Το Ταλμούδ είναι το δεύτερο σε σπουδαιότητα ιερό κείμενο των Εβραίων και αποτελεί τη συνέχεια της Ιουδαϊκής Βίβλου.

[5]. Τσάμης ονομαζόταν ο κάτοικος της Τσαμουριάς, περιοχής της Θεσπρωτίας. Προέρχεται από παραφθορά του ονόματος του ποταμού Θύαμις, του γνωστού σήμερα ως Καλαμάς.

[6]. Αναφέρεται στον Διονύσιο Γαλάτη από την Ιθάκη, ο οποίος βρέθηκε στη Λάρισα κατά τα τελευταία χρόνια της τουρκοκρατίας εμπορευόμενος τον θεσσαλικό σίτο και ο οποίος διετέλεσε δήμαρχος κατά τα έτη 1877 - 1891.

[7]. Όσον αφορά τους ιατρούς ο Γαβριηλίδης δεν είναι καλά ενημερωμένος. Τη χρονολογία της επίσκεψής του (1890) η πλειονότητά τους ήταν Λαρισαίοι (Αναστάσιος Ζαρμάνης, Αχιλλεύς Λογιωτάτου, Αχιλλεύς Αστεριάδης, Γεώργιος Σακελλαρίδης και άλλοι).

[8].Εννοεί την αριστερή παρόχθια περιοχή του Πηνειού και το Άλσος των Μουσών (Αλκαζάρ), όπου σήμερα βρίσκεται το Κηποθέατρο.

[9]. Το 1883 επί δημαρχίας Αργυρίου Διδίκα, κατασκευάστηκε στην περιοχή του Αλκαζάρ μαρμάρινη στρόγγυλη υπερυψωμένη εξέδρα, στην οποία εκτελούσε διάφορα μουσικά προγράμματα η στρατιωτική μπάντα, για να ψυχαγωγούνται οι περιπατητές. Το 1896 επί δημαρχίας Κωνσταντίνου Αναστασιάδη η εξέδρα μεταφέρθηκε στην Κεντρική πλατεία.

Του Νικ. Αθ. Παπαθεοδώρου

nikapap@hotmail.com

ΛΑΡΙΣΑ. Μια εικόνα, χίλιες λέξεις…

Δρόμος της Λάρισας (1851)

Δρόμος της Λαρίσσης. Χαρακτικό από το οδοιπορικό του Hippolyte Lapeyre,"Journal d‘ un voyageur en Egypte, en Grèce et en Turquie". 1851. Αρχείο Φωτοθήκης Λάρισας.

Στα μέσα του 19ου αιώνα ο Γάλλος Hippolyte Lapeyre, γραμματέας της Α. Ε. του Σαμί Πασά, με παρέα λιγοστών φίλων του, πραγματοποίησε ένα μακρινό και πολυμηνο ταξίδι.

Περιηγήθηκε την Αίγυπτο, την Τουρκία και ολοκλήρωσε το οδοιπορικό του με την Ελλάδα, η οποία είχε μόλις τρεις περίπου δεκαετίες ελεύθερου βίου και η έκτασή της προς βορράν έφθανε μέχρι τον Δομοκό. Όπως ήταν τότε η συνήθεια, ολοκληρώνοντας το ταξίδι του ο Lapeyre κατέγραψε τις εντυπώσεις του σε ένα λεπτομερές οδοιπορικό που είχε τον τίτλο: Journal d‘ un voyageur en Egypt, en Grece et en Turquie [Το ημερολόγιο ενός ταξιδιώτη στην Αίγυπτο, την Ελλάδα και την Τουρκία].

Το 1851 στην εβδομαδιαία εφημερίδα των Παρισίων L’ Illustration Journal Universel[1], δημοσιεύθηκε ένα μέρος των εντυπώσεών του που έχει σχέση με την περιοχή μας, με τίτλο: «Larisse, le mont Olymp, le mont Ossa. Aly Tchucca, Histoire d’ un chef de Brigands» [Λάρισα, Όλυμπος, Όσσα. Ο Αλή Τσούκα, η ιστορία ενός λήσταρχου]. Το κείμενο είναι εμπλουτισμένο και με τέσσερα χαρακτικά, εκ των οποίων τα τρία αφορούν απόψεις της Λάρισας, ενώ το τέταρτο είναι μια απεικόνιση του λήσταρχου Αλή Τσούκα.

Από το κείμενο αυτό απομονώσαμε τις εντυπώσεις του Lapeyre που έχουν σχέση με τη Λάρισα. Είναι γενικές, κυρίως ιστορικές και μάλιστα οι περισσότερες λανθασμένες, γι' αυτό και αναφέρονται ελάχιστες. Ερχόμενος από τη Μακεδονία, πέρασε από τη γραφική Κοιλάδα των Τεμπών και στάθμευσε στο χάνι που υπήρχε δίπλα από τον τεκέ του Χασάν Μπαμπά. Η μετάφραση είναι της Χριστίνας Polese.

"Αφήσαμε τα τελευταία άλση της κοιλάδας των Τεμπών. Βαδίζαμε πάνω σε μια γη αμμώδη και πετρώδη, πολύ κουραστική για τα άλογα. Οι δρόμοι γίνονταν άσχημοι, όμως το τοπίο δεν έχανε τίποτε από το επιβλητικό του μεγαλείο. Τεράστια βουνά περιέσφιγγαν τον ορίζοντά μας. Διακρίναμε ήδη τις στρογγυλεμένες κορυφές του Ολύμπου και ένα μικρό ύψωμα[2) στο οποίο σκαρφαλώσαμε με καλπασμό, μας επέτρεψε να θαυμάσουμε την απέραντη και καταπράσινη πεδιάδα της Λάρισας. Ποτέ δεν προσφέρθηκε στα μάτια μας παρόμοιο θέαμα. Η πόλη του Αχιλλέα[3], βυθισμένη στην πρωινή ομίχλη, εμφανιζόταν στο βάθος μακριά με το φωτοστέφανο των μεγάλων αναμνήσεων, που η ιστορία και η ποίηση κάνουν να ακτινοβολούν ζηλευτά πάνω από το όνομά της.

Η Λάρισα, νάτη μπροστά μας! Ο Πηνειός, σήμερα Σαλαμπριά, ο μυθολογικός πατέρας της Δάφνης, κυλούσε μπροστά στα πόδια της πόλης σαν ασημένια κορδέλα, τα νερά του που φωτίζονταν από τις πρώτες ακτίνες του ήλιου. Είναι τα νερά πλάι στα οποία ο Απόλλων σταμάτησε νικημένος κατά την ερωτική του καταδίωξη και τα οποία πότισαν τα καλάμια από τα οποία ο θεός Πάνας κατασκεύασε τη φλογέρα του. Οι ψηλόλιγνοι κώνοι των μιναρέδων διέγραφαν αόριστα, μέσα στο γαλάζιο του ουρανού τη λυγερή και κομψή σιλουέτα τους! Στα δεξιά ο μεγαλοπρεπής Όλυμπος ύψωνε πάνω από την πεδιάδα τις περήφανες κορυφές του, ορφανές σήμερα από τους θεούς τους. Στο βάθος του πίνακα, ανάμεσα στη Θεσσαλία και την αρχαία Ήπειρο, αναδύονταν η μακριά οροσειρά της Πίνδου, της οποίας η ηχώ αδυνατεί να επαναλάβει τα άσματα του Απόλλωνα και των Μουσών, των αλλοτινών ιερών φιλοξενουμένων της. Η εντύπωση του μεγαλειώδους και όμορφου αυτού τοπίου μας συνεπήρε με κυριαρχική δύναμη, δανεισμένη από τη συγκίνηση των αναμνήσεων".

Σε άλλο πάλι σημείο ο Lapeyre γράφει: "Η Λάρισα είναι μια άσχημη πόλη με δρόμους βρώμικους και γεμάτους στροφές. Μπήκαμε στην πόλη από ένα προάστιο, όπου μας περίμενε ένα παράξενο θέαμα. Κάπου εκατό νέγρες συγκεντρωμένες σε μια μεγάλη πλατεία, κάτω από τον καυτό ήλιο, επιδίδονταν σε απίστευτα παιχνίδια. Άλλες πέφτοντας μπρούμυτα, περπατούσαν με τα γόνατα και έσκαβαν το χώμα με τα δόντια τους. Κάποιες άλλες μωλώπιζαν τη ράχη τους κτυπώντας τη με ραβδί. Ενώ τέλος κάποιες άλλες έκαναν κύκλο και γύριζαν γύρω-γύρω, μέχρι να πέσουν κάτω από την εξάντληση. Τότε γριές νέγρες μέγαιρες μαστίγωναν τις χορεύτριες, οι οποίες μόλις συνέρχονταν άρχιζαν ξανά την ίδια άσκηση με ξέφρενο ρυθμό. Κάποιοι μας είπαν ότι ο νέγρικος πληθυσμός της Λάρισας είχε τη συνήθεια να συγκεντρώνεται κάθε Παρασκευή, προκειμένου να επιδοθεί σ’ αυτή τη φανταστική διασκέδαση, στην οποία πιστέψαμε πως διακρίναμε πρωτίστως ένα δείγμα μακάβριου χορού.

Η Λάρισα, το σημερινό Γενί Σεχίρ, δεν παρουσιάζει κανένα αξιοσημείωτο μνημείο. Μάταια αναζητήσαμε κάποιο ερείπιο που να μας μιλάει για την αλλοτινή ζωή της. Ένα όνομα, μόνον ένα όνομα! Να τι απέμεινε από την πόλη του Αχιλλέα. Όμως τα ενθύμια με τα οποία επιβραβεύθηκε το πνεύμα σβήνουν πιο δύσκολα από τα πέτρινα μνημεία. Γι’ αυτό οι ενθυμήσεις δεν μας έλειψαν. Εξάλλου κάθε φορά που αισθανόμαστε να μας βαραίνει υπερβολικά η φθηνή πραγματικότητα, δεν έχουμε παρά να ανοίξουμε τα παράθυρά μας και να κοιτάξουμε, πέρα μακριά τον Όλυμπο κι’ εδώ κοντά τον Πηνειό, δυο μνημεία άφθαρτα, των οποίων η παρουσία βοηθούσε μοναδικά τις περιπλανήσεις τη σκέψης μας μέσα στις υπέροχες παραδόσεις, όπου ο μύθος μπερδεύεται τόσο ποιητικά με την ιστορία".

Το σημερινό χαρακτικό απεικονίζει κάποιον δρόμο της Λάρισας και στο βάθος διακρίνεται ένα τζαμί της πόλης με τρούλο και τον μιναρέ του. Δεν έχει ταυτισθεί ποιο τζαμί είναι. Γνωρίζουμε όμως ότι κατά την ύστερη τουρκοκρατία στη Λάρισα υπήρχαν μόνον δύο τζαμιά με τρούλο, του Χασάν μπέη κοντά στη γέφυρα και του Ομέρ μπέη, κοντά στη σημερινή οδό Γαριβάλδη. Μορφολογικά όμως δεν μοιάζει με κανένα από τα δύο.

---------------------------------------------------

[1]. L’ Illustration Journal Universel, Παρίσι, τεύχος 459, της 13ης Δεκεμβρίου 1851, σελ. 375-379.

[2]. Είναι το ύψωμα στην περιοχή του Μακρυχωρίου καθώς έρχεται κάποιος από τα Τέμπη στη Λάρισα. Πραγματικά ο οδοιπόρος καθώς εγγίζει στο ψηλότερο σημείο του λόφου, εκεί ακριβώς όπου σήμερα τα αυτοκίνητα εκτρέπονται από την εθνική οδό, έχει μια απέραντη θέα σε όλη την πεδιάδα της Κεντρικής Θεσσαλίας.

[3]. Εδώ ο Γάλλος περιηγητής συγχέει τη Λάρισα με την αρχαία Φάρσαλο, η οποία ήταν η πόλη του Αχιλλέα. Την ίδια πληροφορία επαναλαμβάνει στο κείμενο αρκετές φορές.

Του Νικ. Αθ. Παπαθεοδώρου

nikapap@hotmail.com

ΛΑΡΙΣΑ. Μια εικόνα, χίλιες λέξεις…

Ο ΣΤΑΘΜΟΣ ΤΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΚΟΥ ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΟΥ

Ο Σταθμός του Θεσσαλικού Σιδηροδρόμου στη Λάρισα. Επιστολικό δελτάριο του Νικολάου Κουρτίδη (Νicourt ATHENES) αρ. 341. Αρχείο Φωτοθήκης Λάρισας

Η σημερινή εικόνα προέρχεται από φωτογραφία που υπάρχει σε ένα από τα επιστολικά δελτάρια (κάρτες) της Λάρισας του Αθηναίου φωτογράφου Νικολάου Κουρτίδη, τα οποία κυκλοφόρησαν κατά τη διάρκεια του μεσοπολέμου.

Γενικά οι εικονογραφημένες ταχυδρομικές κάρτες άρχισαν να κυκλοφορούν στα ευρωπαϊκά ταχυδρομεία από πολύ νωρίς, στα τέλη του 1869. Η κυκλοφοριακή επιτυχία με την οποία συνοδεύθηκε η πρωτοβουλία αυτή οδήγησε τους εκδότες να τυπώσουν αμέσως εκατοντάδες θέματα με τοπία από πόλεις, χωριά, κτίρια, εκκλησίες, με θρησκευτικές και πολιτιστικές εκδηλώσεις, επαγγελματικές δραστηριότητες και πολλά άλλα. Λόγω της ελκυστικής εικονογράφησης που είχαν και του φθηνού κόστους αγοράς και ταχυδρόμησής τους, η παρουσία τους επεκτάθηκε σε ολόκληρο τον κόσμο. Εκατομμύρια άνθρωποι άρχισαν να αλληλογραφούν τακτικά και να επικοινωνούν μεταξύ τους, στέλνοντας κάρτες στους δικούς τους. Από πολύ νωρίς κάποιοι άλλοι ξεκίνησαν να τις μαζεύουν και να τις κατατάσσουν σε ενότητες, με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν οι πρώτες θεματικές συλλογές. Χρυσή εποχή των επιστολικών δελταρίων θεωρείται η περίοδος 1900-1920. Στην Ελλάδα οι πρώτες κάρτες εμφανίσθηκαν το 1895. Έλληνες αλλά και ξένοι εκδότες ξεκίνησαν στην Αθήνα τη νέα κερδοφόρα εμπορική δραστηριότητα της παραγωγής τους με επιτυχία. Πολύ σύντομα ακολούθησαν πολλοί νέοι εκδότες και σε άλλες μεγάλες πόλεις της Ελλάδας, όπως Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Βόλο, Κέρκυρα, Ηράκλειο και Ερμουπόλη στη Σύρο. Στην πόλη μας πρώτος εκδότης επιστολικών δελταρίων απ' όσο γνωρίζω ήταν ο χαρτοπώλης-τυπογράφος Γεώργιος Βελώνης περί το 1920. Μέχρι τη χρονολογία αυτή κυριαρχούσαν κατά την αλληλογραφία στη Λάρισα οι κάρτες κυρίως του Βολιώτη Στέφανου Στουρνάρα και μερικών Αθηναίων εκδοτών (Πάλλης-Κοτζιάς, Ελευθερουδάκης, Ελληνική Ταχυδρομική Υπηρεσία).

Ο Νικόλαος Κουρτίδης, εκδότης της δημοσιευόμενης σήμερα φωτογραφίας, υπέγραφε στο κάτω μέρος της άλλοτε δεξιά και άλλοτε αριστερά, ως "Nicourt ATHENES". Στο πίσω μέρος της κάρτας ήταν εκτυπωμένος ο λογότυπός του “Edition Ν. Kourtides, Athens Reproduction Interdite”. Ο Κουρτίδης ίσως είναι ο εκδότης με τα περισσότερα επιστολικά δελτάρια που κυκλοφόρησε στην Ελλάδα. Τα θέματά του είναι κυρίως απόψεις που προέρχονται από ωραία φωτογραφικά τοπία αποκλειστικά της ελληνικής περιφέρειας. Κατά παράδοξο τρόπο, αν και Αθηναίος δεν τύπωσε κάρτες με τοπία των Αθηνών, ίσως γιατί είχαν προηγηθεί από νωρίς άλλοι με πολύ όμορφες εκδόσεις. Όλες του οι κάρτες κυκλοφόρησαν σε μία περίοδο που η ασπρόμαυρη φωτογραφία είχε φτάσει σε υψηλά τεχνικά επίπεδα (δεκαετία 1930-1940). Τα πρώτα καρτ ποστάλ του Κουρτίδη έκαναν την εμφάνισή τους το 1936 και η έκδοσή τους ολοκληρώθηκε λίγο πριν τον πόλεμο του 1940. Λόγω του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και του Εμφυλίου που ακολούθησε, πολλές από τις κάρτες του καταστράφηκαν. Αυτός είναι ένας από τους λόγους που κάνουν τη συλλεκτική τους αξία σημαντικότερη. Οι εκτυπώσεις του είναι πολύ καθαρές, τεχνικά άρτιες και προέρχονται από ωραίες επαγγελματικές φωτογραφικές απόψεις.

Εν αντιθέσει με άλλους Αθηναίους εκδότες καρτών, για τον Νικόλαο Κουρτίδη δεν γνωρίζουμε πολλά βιογραφικά στοιχεία και για τις εκδόσεις του δεν έχει ακόμα συμπληρωθεί ένας πλήρης κατάλογος. Οι κακεντρεχείς λένε ότι αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι δεν κυκλοφόρησε κάρτες με τοπία των Αθηνών. Δραστηριοποιήθηκε στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1930 (1935-1940) και έχει τυπώσει περίπου 1.100 κάρτες, όλες αριθμημένες. Η συγκεκριμένη κάρτα που δημοσιεύεται έχει τον αριθμό 341 και τιτλοφορείται "Λάρισσα. Σιδ. Σταθμός Βόλου".

Παρουσιάζει ένα αρχιτεκτονικό στολίδι που κοσμούσε τη Λάρισα από το 1883-84 μέχρι το 1957. Ήταν ο «Σταθμός του Θεσσαλικού» όπως τον έλεγαν οι παλιοί Λαρισαίοι, σε αντιδιαστολή με τον άλλον της γραμμής Αθηνών – Λαρίσης – Θεσσαλονίκης που τον ονόμαζαν «Σταθμό Διεθνούς». Μπροστά από την είσοδο του Σταθμού βρισκόταν πλατεία, στο κέντρο της οποίας υπήρχε ευρύς στρόγγυλος δενδρόφυτος χώρος, τον οποίο οι άμαξες περιέτρεχαν κυκλικά. Ο Σταθμός αυτός βρισκόταν νότια του Σταθμού του Διεθνούς, πίσω από το σημερινό Τελωνείο και απέναντι από το κτίριο του Λαογραφικού Μουσείου, από το οποίο χωρίζεται με υψηλό μαντρότοιχο.

Η διαδικασία κατασκευής του Σταθμού του Θεσσαλικού άρχισε λίγους μήνες μετά την ενσωμάτωση της Θεσσαλίας. Στις 11 Σεπτεμβρίου 1881, υπογράφτηκε η σύμβαση για την κατασκευή σιδηροδρομικής γραμμής μεταξύ Λαρίσης-Βόλου ανάμεσα στο κράτος και τον χρηματοδότη Θεόδωρο Μαυρομιχάλη, πλούσιο Έλληνα τραπεζίτη της Κωνσταντινούπολης. Η σιδηροδρομική γραμμή άρχισε να στρώνεται κατά τα τέλη του 1882 ξεκινώντας από τον Βόλο και ολοκληρώθηκε στη Λάρισα τον Ιούλιο του 1883. Το πλάτος μεταξύ των σιδηροτροχιών ήταν ένα μέτρο. Τα εγκαίνια της γραμμής έγιναν λίγο καθυστερημένα, στις 22 Απριλίου 1884, γιατί η μεγάλη πλημμύρα της Λάρισας τον Οκτώβριο του 1883 κατέστρεψε ένα μέρος των γραμμών, τα οποία χρειάσθηκε να κατασκευασθούν εκ νέου.

Η κατασκευή των κτιριακών εγκαταστάσεων των σταθμών άρχισε τον Μάρτιο του 1883, υπό την επίβλεψη του εργολάβου Θ. Πετρόχειλου. Το κτίριο του Σταθμού στη Λάρισα ήταν πανομοιότυπο με το αντίστοιχο του Βόλου. Επειδή το τελευταίο διασώζεται και μάλιστα άριστα συντηρημένο, αντιλαμβάνεται κανείς την ομορφιά του Σταθμού του Θεσσαλικού της Λάρισας. Αν και δεν ήταν πολύ μεγάλο σε μέγεθος, ήταν όμως εντυπωσιακό σαν κτίριο χάρη στην ιδιότυπη αρχιτεκτονική του, όπως διακρίνεται και στο δημοσιευόμενο χαρακτικό. Ήταν επίμηκες και στο μεγαλύτερο μέρος μονώροφο και μόνον το μεσαίο τμήμα του εμφάνιζε δεύτερο όροφο, ο οποίος στη στέγη κατέληγε σε τριγωνική μετώπη.

Ο σταθμός αυτός εξυπηρέτησε για πολλά χρόνια τη συγκοινωνία και τις μεταφορές μεταξύ Λάρισας και Βόλου. Από τον σεισμό του 1941 οι φθορές του υπήρξαν ασήμαντες και επιδιορθώθηκαν άμεσα. Το 1955 οι Θεσσαλικοί Σιδηρόδρομοι συγχωνεύθηκαν με το ΣΕΚ (τον πρόδρομο του σημερινού ΟΣΕ). Ο σεισμός του 1957 κατέστρεψε τον επάνω όροφο του Σταθμού, ο οποίος γκρεμίσθηκε και το όλο κτίσμα έγινε εξ ολοκλήρου ισόγειο και καλύφθηκε με νέα στέγη. Το 1960 οι ΣΕΚ διαπλάτυναν την στενή γραμμή, την εναρμόνισαν με τα διεθνή πρότυπα και την συνέδεσαν με την γραμμή Αθηνών Λαρίσης. Έτσι ο Σταθμός του Θεσσαλικού εγκαταλείφθηκε. Σήμερα διατηρείται το ισόγειο κτίσμα, τα ανοίγματα του οποίου έχουν αποφραχθεί με τσιμεντόλιθους.

Από τον Νίκο Παπαθεοδώρου

nikapap@hotmail.com

H πρόχειρη μεταπολεμική γέφυρα

Η πρόχειρη αποκατάσταση της ανατιναγμένης δύο φορές γέφυρας του Πηνειού κατά τη διάρκεια της κατοχής. Επιστολικό δελτάριο του φωτογράφου Νικολάου Μούσιου. 1948. Αρχείο Φωτοθήκης Λάρισας.

Οσοι διασχίζουν σήμερα την άνετη γέφυρα του Πηνειού με προορισμό τον Πέρα Μαχαλά (συνοικισμός Ιπποκράτης) ή το άλσος Αλκαζάρ, δεν μπορούν να φανταστούν τις μετατροπές που έχει υποστεί αυτή σε μια διάρκεια εξήντα περίπου χρόνων (1941-2001).

Οι πολύ μεγάλοι σε ηλικία Λαρισαίοι θυμούνται τη διάσημη για την ομορφιά και την αρχιτεκτονική της προπολεμική λίθινη γέφυρα που είχε κτισθεί σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις πριν από 5 αιώνες περίπου από τον Χασάν μπέη, εγγονό του κατακτητή της Θεσσαλίας Τουρχάν μπέη. Τον Απρίλιο του 1941 φίλια στρατεύματα (Άγγλοι-Νεοζηλανδοί) ανατίναξαν ένα μέρος της για να καθυστερήσουν την προώθηση προς την Αθήνα του γερμανικού στρατού. 3,5 χρόνια μετά, τον Οκτώβριο του 1944, ισχυρότατη έκρηξη κατέστρεψε και άλλο μεγάλο τμήμα της γέφυρας κατά την οπισθοχώρηση των Γερμανών.
Η γέφυρα αυτή ήταν η μοναδική η οποία συνέδεε τη Λάρισα με την απέναντι συνοικία, το Αλκαζάρ, τη Γιάννουλη και όλες τις πόλεις τού προς βορά οδικού άξονα της χώρας. Μέχρι την κατασκευή μόνιμης, επιλέχθηκε η λύση της πρόχειρης με ξύλινους δοκούς, με τέτοιον τρόπο ώστε άνθρωποι και οχήματα να διαπεραιώνονται με ευκολία. Βέβαια σε δύσκολες στιγμές επιστρατεύονταν και ποταμόβαρκες, οι οποίες μετέφεραν ανθρώπους και εμπορεύματα από τη μιαν όχθη στην άλλη.
Η σημερινή εικόνα μάς δείχνει πώς ήταν η γέφυρα τέσσερα περίπου χρόνια μετά το τέλος της γερμανικής κατοχής στην πόλη μας. Επάνω στα βάθρα των ανατιναγμένων τόξων της και στα ενδιάμεσα διαστήματα, στηρίζονταν επιμήκη ισχυρά δοκάρια τα οποία συγκρατούσαν το ξύλινο δάπεδο του οδοστρώματος και τα πεζοδρόμια. Η φωτογραφία αποτελεί μάρτυρα της μεγάλης καταστροφής που είχε υποστεί το μεγαλύτερο τμήμα της γέφυρας και μόνον δύο από τα εννέα της τόξα, αυτά προς την πόλη, είχαν μείνει άθικτα. Φωτογράφος είναι ο Νικόλαος Μούσιος. Ανήκε στη μεγάλη οικογένεια των φωτογράφων, η οποία είχε ως γενάρχη της τον Ιωάννη Παντοστόπουλο (1863-1928). Η αδελφή του Στυλιανή παντρεύτηκε τον Δημήτριο Δαφνόπουλο, με τον οποίο απέκτησαν ένα αγόρι, τον Γεράσιμο Δαφνόπουλο (1874-1935), φωτογράφο της Βασιλικής Αυλής και τρία κορίτσια, την Ελένη η οποία αρχικά συνεργάσθηκε μαζί με τον αδελφό της, τη Χάιδω η οποία παντρεύτηκε τον Αστέριο Βαλσάμη, πατέρα του ξακουστού φωτογράφου της Λάρισας Γεωργίου Βαλσάμη (1911-1998) και την Ευαγγελία. Η Ευαγγελία Δαφνοπούλου από τον πρώτο της γάμο απέκτησε τον Δημήτριο Αρετόπουλο (1902-1968) φωτογράφο και από τον δεύτερο γάμο της με τον Γεώργιο Μούσιο που έμενε στον Βόλο απέκτησε το 1911 τον άλλο γιο της τον Νικόλαο (1911-1951). Όμως το 1915 έμεινε χήρα, καθώς ο σύζυγός της πέθανε σε νεαρή ηλικία. Εκ των πραγμάτων υποχρεώθηκε να εγκαταλείψει τον Βόλο και να εγκατασταθεί οικογενειακώς στη Λάρισα, κοντά στον αδελφό της Γεράσιμο Δαφνόπουλο. 
Ο Νικόλαος Μούσιος σε ηλικία 18 ετών ταξίδεψε στην Κωνστάντζα της Ρουμανίας όπου ζούσε η αδελφή της μητέρας του φωτογράφος Ελένη Δαφνοπούλου[1] με τον άνδρα της Νικόλαο Ιωαννίδη, οι οποίοι διατηρούσαν εκεί σύγχρονο φωτογραφείο. Ο Νικ. Μούσιος έμεινε στην Κωνστάντζα 2,5 περίπου χρόνια και εκεί τελειοποίησε τις γνώσεις του γύρω από τη φωτογραφία που είχε αποκτήσει ήδη στο εργαστήριο του θείου του Γεράσιμου. Μαζί με τον ετεροθαλή αδελφό του Δημήτριο Αρετόπουλο ανέλαβαν το φωτογραφείο μετά τον θάνατο το 1935 του Γεράσιμου Δαφνόπουλου. Το 1951 ο Νικόλαος Μούσιος πέθανε όπως και ο πατέρας του σε νεαρή ηλικία. 
Με την όσο γινόταν σύντομη παράθεση της δυναστείας αυτής των φωτογράφων πιστεύω ότι έχετε… ζαλιστεί. Είναι τόσοι πολλοί. Οι φωτογραφίες τους καλύπτουν πάνω από το 80% όσων κυκλοφόρησαν το πρώτο μισό του 20ού αιώνα. Πρέπει μόνο να τονισθεί ότι όλοι τους ήταν φωτογράφοι-studio, δηλαδή φωτογράφιζαν μέσα στο εργαστήριό τους. Μόνον ο Νικόλαος Μούσιος ήταν ως επί το πλείστον φωτογράφος τοπίου και κάπως ο Γεώργιος Βαλσάμης, ο οποίος έκανε συγχρόνως και εξωτερικές φωτογραφίσεις σημαντικών πολιτικών, κοινωνικών και ιδιωτικών εκδηλώσεων.
Ο Νικόλαος Μούσιος κυκλοφόρησε και μια σειρά επιστολικών δελταρίων με διάφορα τοπία της Λάρισας, τα οποία διακρίνονται κυρίως για την καθαρότητα της εικόνας και την κατάλληλη επιλογή του σημείου λήψης, όπως μπορεί εύκολα κανείς να αντιληφθεί και από την σημερινή φωτογραφία. Σ’ αυτήν ο φωτογράφος στάθηκε στο κέντρο «Καλλιθέα» στην περιοχή «Πευκάκια» του Θεόδωρου Κόιτου[2]. Το Κέντρο βρισκόταν στη θέση όπου μέχρι το 1908 κατείχε το επιβλητικότερο τζαμί της Λάρισας, του Χασάν μπέη. Προπολεμικά ήταν ένα από τα πιο πολυσύχναστα Κέντρα, για την περίφημη θέα που αντίκριζε ο θαμώνας του προς τον θεσσαλικό κάμπο μέχρι και τα στενά της Μελούνας. Μεταπολεμικά η «Καλλιθέα» είχε χάσει την αίγλη της, γιατί τα πρωτεία είχε κερδίσει ο Μήτσος Βρεττόπουλος με το Κέντρο «Αλκαζάρ», που άρχισε να λειτουργεί τον Σεπτέμβριο του 1947. Μπροστά στη φωτογραφία διακρίνονται τα τραπεζάκια από το Κέντρο μαζί με τις πεζούλες της περίφραξης, στο μέσον διαγράφεται η κατάντια της άλλοτε επιβλητικής γέφυρας με το μόλις διακρινόμενο στρατιωτικό φυλάκιο στην άκρη της προς τον Πέρα Μαχαλά[3]. Πίσω μπορούμε να εντοπίσουμε το άλσος Αλκαζάρ, με το μνημείο των πεσόντων αξιωματικών κατά τον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897, το νεότευκτο Κέντρο Αλκαζάρ και στο βάθος την περιοχή Κιόσκι. Χρονολογικά η φωτογραφία τοποθετείται περί το 1948.

Νίκος Παπαθεοδώρου
nikapap@hotmail.com

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] Η Ελένη Δαφνοπούλου-Ιωαννίδου, αδελφή του Γεράσιμου «Φωτογράφος της Βασιλικής Αυλής», θεωρείται ότι είναι μία από τις πρώτες, αν όχι η πρώτη, γυναίκα φωτογράφος στην Ελλάδα.
[2]. Βλέπε: Παπαθεοδώρου Νικόλαος, Το Κέντρο «Καλλιθέα» στην περιοχή «Πευκάκια», εφ. «Ελευθερία», Λάρισα, φύλλο της 3ης Μαΐου 2017.
[3]. Την περίοδο εκείνη, εποχή του εμφυλίου, η γέφυρα φυλασσόταν με στρατιωτικά φυλάκια, τοποθετημένα και στις δύο άκρες της.

ΛΑΡΙΣΑ. ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ, ΧΙΛΙΕΣ ΛΕΞΕΙΣ…

Το ξενοδοχείο "Το Στέμμα"

Η άμαξα των ξένων με τους συνοδούς, έξω από το ξενοδοχείο της Λάρισας «Το Στέμμα». 1896

Η σημερινή εικόνα έχει αντιγραφεί από τον τρίτο τόμο ενός πολύτομου έργου με τίτλο: "The BURTON HOLMES Lectures" και τον υπότιτλο : "With Illustrations from Photographs By the Author". Complete in Ten Volumes.

Κυκλοφόρησε στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1903 και περιέχει εντυπώσεις από ταξίδια που έκανε ο Αμερικανός καθηγητής Burton Holmes σε διάφορες χώρες του πλανήτη. Ο τρίτος τόμος αναφέρεται στην Ελλάδα, την οποία επισκέφθηκε ο συγγραφέας μαζί με τη γυναίκα του και ένα άλλο φιλικό τους ζευγάρι, με την ευκαιρία των πρώτων Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας του 1896. Κατά την παραμονή τους στη χώρα μας δεν αρκέσθηκαν μόνο να παρακολουθήσουν τους αγώνες, αλλά επιδόθηκαν και σε ταξίδια στην ελληνική ενδοχώρα, η οποία έφθανε τότε μέχρι τη Μελούνα. Το τρίτο κεφάλαιο του τόμου αυτού έχει τον τίτλο The Wonders of Thessaly και είναι αφιερωμένο στο ταξίδι τους στη Θεσσαλία. Η περιγραφή αρχίζει από τον Βόλο, συνεχίζεται προς τη Λάρισα, παρακάμπτεται προς τα Τέμπη και καταλήγει στα Μετέωρα.

Περιέχει πληθώρα φωτογραφιών, οι οποίες παρουσιάζουν ενδιαφέρον, γιατί γνωρίζουμε ότι η φωτογραφική τέχνη την εποχή εκείνη βρισκόταν ακόμα στα νηπιακά της βήματα και φωτογραφικές απόψεις της Θεσσαλίας από τα τέλη του 19ου αιώνα υπάρχουν σήμερα ελάχιστες.

Στη Θεσσαλία βρέθηκαν τον Απρίλιο του 1896, αμέσως μετά τη λήξη των Ολυμπιακών Αγώνων, οι οποίοι ως γνωστόν είχαν αρχίσει στις 25 Μαρτίου με το παλιό ημερολόγιο. Στη Λάρισα έφθασαν με τον Θεσσαλικό σιδηρόδρομο[1]. Για την πόλη μας ο Burton Holmes έγραψε στο βιβλίο του:

« Έναν-έναν φθάναμε στους καταθλιπτικούς σταθμούς του τρένου, κοντοστεκόμασταν για λίγο και μετά τους αφήναμε πίσω μας. Έτσι αβίαστα φθάσαμε στον προορισμό μας, τη Λάρισα, η οποία απέχει από τον Βόλο 37 μίλια. Ο πρώτος μας περίπατος στη Λάρισα μας έδωσε να καταλάβουμε ότι σπάνια βλέπανε ξένους στην πρωτεύουσα της Θεσσαλίας. Παντού όπου πηγαίναμε μας ακολουθούσε ένα πλήθος ανθρώπων με το στόμα ανοικτό. Όταν για λίγο κοντοστεκόμασταν μπροστά σε καταστήματα ή καθόμασταν σε κάποιο καφενείο, η κυκλοφορία διακοπτόταν. Όλοι σταματούσαν για να μας ρίξουν μια ματιά, να σχολιάσουν την εμφάνισή μας και να συζητήσουν για την πιθανή αιτία της επίσκεψής μας στην πόλη. Ειλικρινά πιστεύω ότι κατά τη διάρκεια της σύντομης παραμονής μας στη Λάρισα, καθένας από τους δεκατέσσερις χιλιάδες κατοίκους της, μας έριξε μια παρατεταμένη και επίμονη ματιά. Οι κυρίες της παρέας μας υπήρξαν τα κύρια πρόσωπα της δημόσιας περιέργειας, επειδή στη Λάρισα σπάνια έβλεπες τις γυναίκες της πόλης να κυκλοφορούν ελεύθερα στους δρόμους της. Μέχρι το 1881 η Λάρισα ήταν τουρκική πόλη, γι’ αυτό και η ζωή των Ελλήνων κατοίκων της είναι ακόμα επηρεασμένη από τις μουσουλμανικές συνήθειες και παραδόσεις.

Αν και η Λάρισα είναι η πρωτεύουσα της Θεσσαλίας, μοιάζει πάρα πολύ σαν επαρχιακή πόλη. Μια λαοθάλασσα από ηλίθια και καθόλου διακριτικά πρόσωπα που χαιρετούν τους ξένους συνεχώς. Οι ρακένδυτοι, απερίγραπτοι, άπλυτοι και ακάθαρτοι πολίτες, δεν είναι καν γραφικοί. Είναι αποκρουστικά άθλιοι, αδαείς και βρώμικοι. Ο ταξιδιώτης δεν μπορεί καν να διανοηθεί την ύπαρξη ανώτερης κοινωνικής τάξης στην πόλη αυτή. Η ευημερία χάθηκε την ημέρα που η Θεσσαλία πέρασε στα χέρια των Ελλήνων, κατά το 1881, με τη συνθήκη του Βερολίνου. Οι εύποροι Τούρκοι έφυγαν, με όλες τις αποσκευές και τα υπάρχοντά τους, από αυτούς τους δρόμους. Από τα είκοσι επτά τζαμιά της Λάρισας, αν εξαιρέσει κανείς τέσσερα, τα υπόλοιπα βρίσκονται υπό κατάρρευση. Είκοσι τρεις εγκαταλειμμένοι μιναρέδες υψώνουν τις λεπτές, χαριτωμένες φιγούρες τους, πάνω από τα είκοσι τρία ερημωμένα τζαμιά.

Η κατάληψη της Θεσσαλίας από τις χριστιανικές δυνάμεις, αποτέλεσε την αρχή για την μεγάλη έξοδο των μωαμεθανών. Αυτό αποδεκάτισε σχεδόν την περιοχή και για ένα χρονικό διάστημα κάθε πρόοδος σταμάτησε, αφού οι Έλληνες αργούσαν να έλθουν να πάρουν τα μέρη που είχαν μείνει κενά φεύγοντας οι Τούρκοι. Η κυβέρνηση κατέβαλε κάθε δυνατή προσπάθεια για να πείσει τους σοβαρούς και μόνιμους Τούρκους χωρικούς να παραμείνουν. Απαλλαγή από τη στρατιωτική θητεία και πολλά άλλα προνόμια τους προσφέρθηκαν, αλλά μάταια. Οι μουσουλμάνοι δεν μπορούσαν να παραμείνουν σε έναν τόπο από τον οποίο είχε εκδιωχθεί ο σουλτάνος τους. Πούλησαν μεγάλο μέρος των περιουσιακών τους στοιχείων και πιστοί στο πνεύμα των νομάδων προγόνων τους, μάζεψαν, τρόπος ειπείν, τις σκηνές τους και σιωπηλά μετακόμισαν».

Οι κύριες εντυπώσεις του συγγραφέα δεν απέχουν και πολύ από την πραγματικότητα, σε πολλά όμως σημεία φαίνεται ότι δεν είναι σωστά ενημερωμένος. Είναι γνωστό πώς μήνες πριν από την ενσωμάτωση, πολλοί επαγγελματίες και επιστήμονες από τον ελληνικό χώρο και ιδίως από την Πελοπόννησο, ήλθαν να σταδιοδρομήσουν στη Λάρισα. Εκείνο όμως που σοκάρει πραγματικά είναι όταν περιγράφει τους κατοίκους της πόλης μας. Χαρακτηρισμοί όπως ηλίθιοι, αδιάκριτοι, ρακένδυτοι, απερίγραπτοι, άπλυτοι, ακάθαρτοι, άθλιοι, αδαείς, βρώμικοι, είναι πολύ βαρείς. Όμως οι άνθρωποι του δρόμου, αυτούς που συνάντησε και περιέγραψε η παρέα των Αμερικανών ήταν οι αργόσχολοι, οι περίεργοι, οι περιθωριακοί, οι χωρικοί που βρέθηκαν ευκαιριακά στην πόλη. Δεν ήταν οι υπάλληλοι, οι εκπαιδευτικοί, οι μαθητές των γυμνασίων, οι στρατιωτικοί που υπηρετούσαν στη Λάρισα. Αυτούς φαίνεται δεν τους συνάντησαν. Και αυτό φαίνεται καθαρά από την φωτογραφία μιας ομάδας ατόμων που αποθανάτισε ο συγγραφέας. Πρόσωπα αδρά, άξεστα, ηλιοκαμένα και πληγωμένα από τις κακουχίες, παιδιά με σκληρά βλέμματα. Για τους περισσότερους ήταν πρωτόγνωρη η εικόνα που αντίκριζαν. Τα κομψά κουστούμια των ανδρών, τα φανταχτερά φορέματα και οι καπελίνες των γυναικών, η ελεύθερη κίνησή τους στην αγορά σε ανάμειξη με τους άνδρες, τους εντυπωσίαζε

Η δημοσιευόμενη φωτογραφία απεικονίζει ένα μέρος του δημοτικού τότε ξενοδοχείου «Το Στέμμα», το οποίο βρισκόταν στη βόρεια πλευρά της πλατείας, την άμαξα των ξένων με τους συνοδούς τους και μια μεγάλη ομάδα περίεργων Λαρισαίων.

[1]. Βλέπε: Παπαθεοδώρου Νικόλαος, Θεσσαλικοί Σιδηρόδρομοι. Τα επίσημα βαγόνια των πρώτων συρμών, εφ. "Ελευθερία", Λάρισα, φύλλο της 14ης Σεπτεμβρίου 2017

Του Νικ. Αθ. Παπαθεοδώρου

nikapap@hotmail.com

Επειδή όλο και περισσότεροι άνθρωποι στιγματίζουν δέρματα με χρωστικές
 ουσίες, με διατρήσεις στα πρόσωπά των, και μυοπλάθουν δυσανάλογους
 μύες σε γυμναστήρια θέλοντας να μοιάσουν με αμφίβολα τηλεοπτικά 
πρότυπα τερατισμού, θα ήθελα να σας αποκαλύψω το μυστικό της ομορφιάς
 που η τερατολάγνα μας εποχή έχει κλειδώσει στα μουσεία. Το ελληνικό άγαλμα.

To 2014, to Βρετανικό Μουσείο διοργάνωσε μία έκθεση γύρω από τα 
Ελληνικά αγάλματα με τίτλο, «The Body Beautiful» 
(«Οι εν Σώματι Ωραίοι», δηλαδή). Τέτοιο ενδιαφέρον προκάλεσε το γεγονός, 
ώστε το BBC προώθησε το συμβάν και τηλεοπτικώς με την παρουσιάστρια 
να εγκωμιάζει την επίδραση των Ελλήνων στον τρόπο που όλος ο κόσμος 
ακόμη και σήμερον αξιολογεί το καλλίγραμμο κορμί.Κατά την 
μαγνητοσκόπηση, η παρουσιάστρια περιφέρεται γύρω από τα αγάλματα 
του Δισκοβόλου του Μύρωνος, του Ηρακλέους, της Αφροδίτης και πλείστων
 άλλων, εκθειάζοντας το σφρίγος και το κάλλος που εμπνέουν οι μορφές
 αυτών. Αλλά κάτι λείπει: Εστιασμένη στο σώμα, ουδόλως αναφέρεται 
στα πρόσωπα. Και το τραγικότερο; Δεν μπορεί να πει την λέξη «Άγαλμα».

Η ιστορικός τέχνης, παρουσιάστρια καταφεύγει στο απλοϊκό Statue, από το 
Λατινικό Statua, που σημαίνει «Στατικό/ακίνητο», προφανώς και αυτό λήμμα
 Ελληνικής προελεύσεως. Ούτε διαθέτει το λεξιλόγιο ώστε να μπορεί να κάνει
 λεκτική διάκριση μεταξύ ενός μαρμάρινου ομοιώματος ενός φιλοσόφου ή ενός
 ιστορικού προσώπου, φερ' ειπείν, και μίας εξιδανικευμένης μορφής ενός 
αθλητού, ή θεού. Δηλαδή την διάκριση μεταξύ ενός «ανδριάντα» και 
ενός «αγάλματος». Και πως, εξ άλλου, εφόσον η αγγλική, όπως και κάθε άλλη
 γλώσσα, ουδέποτε βίωσε τον πολιτισμό που ανέδειξε το απαράμιλλο κάλλος της ανθρωπίνης μορφής;

Ωστόσο, για την Ελληνική αντίληψη των πραγμάτων Statua (ακινησία) 
δεν υπάρχει στο «άγαλμα». Όπως το σωστό μουσικό άκουσμα κινεί την 
ευγένεια της ψυχής, έτσι και η οπτική τέχνη της Ελληνικής γλυπτικής οδηγεί 
τον άνθρωπο είτε προς τα πάνω, είτε προς τα κάτω. Και εάν η Ελληνική γλώσσα
 εξευγένισε και εκπολίτισε όλες τη βάρβαρες λαλιές με Ελληνικά λήμματα, όπως
 αυτό της «μουσικής,» ουδέποτε κατάφερε να τις εξελληνίσει σε σημείο που θα 
υιοθετούσαν και την έννοια του «αγάλματος». Κάτι τέτοιο προϋποθέτει την
 αυτούσια ανάπτυξη ενός υψηλού, φιλοσοφοκεντρικού πολιτισμού που αγάπησε
 τον άνθρωπο και την φύση μακρυά από δογματικές αντιλήψεις εμποτισμένες
 με την αν-εικονικότητα νομαδικών λαών της «ερήμου», και των ιδεολογιών 
που εξισώνουν την ασχήμια με την ομορφιά....

Επειδή, λοιπόν, μόνο η ελληνική γλώσσα και κοσμοθεώρηση μπορεί να 
ανυψώσει τον άνθρωπο στο μέτρον του αρίστου, ας εστιάσουμε στην διδαχή
 και ψυχαγωγία του μοναδικού ανά την υφήλιο θεσμού που απαντάται στο 
Ελληνικόν άγαλμα.Εξ άλλου, επισκεπτόμενοι το έτυμον (αλήθεια) της λέξεως,
 καταλαβαίνουμε ότι σκοπός του αγάλματος είναι να προκαλέσει «αγαλλίαση» 
(υπερβολική χαρά) στον θεατή οδηγώντας την ψυχή στον ιδεατό κόσμο του
 ωραίου και του αληθινού, εκεί που δεν υπάρχει ατέλεια. Δια της αφαιρέσεως 
κάθε ατέλειας, σε αντίθεση με τους ανδριάντες ιστορικών ανδρών, το άγαλμα 
υπερβαίνει την πραγματικότητα του φυσικού κόσμου και καθοδηγεί. 

Η ρίζα των λέξεων «άγαλμα» και «αγαλλίασις» είναι το ρήμα «άγω», που 
σημαίνει «οδηγώ», «καθοδηγώ», και, ως εκ τούτου, στοχεύει στην «αγωγή» 
και «διαγωγή» του ανθρώπου και την θέση του στον φυσικό κόσμο.Η ατάραχη 
όψη στα τέλεια πρόσωπα των Ελληνικών αγαλμάτων σε συνδυασμό με το 
καλλίγραμμο σφρίγος του κορμιού δηλώνει την πνευματική νηφαλιότητα σε 
συνάρτηση με την άσκηση και εγκράτεια που θα πρέπει να ασκεί ο άνθρωπος 
με στόχο την δική του «αγαλματοποίηση». 

Η πνευματική νηφαλιότητα επιβάλλεται στον φυσικό κόσμο, εφόσον το
 πρόσωπο αψηφά την κόπωση της όποιας δυναμικής και μαχητικής στάσης του 
σώματος, όπως είναι έκδηλο στον Δισκοβόλο του Μύρωνος, ενώ ακόμη και το 
ανδρικό μόριον παρουσιάζεται δυσαναλόγως μικρό, ον δηλοί ό,τι τα κατώτερα 
πάθη πρέπει να ελέγχονται ώστε να μην αποβούν εις βάρος της πνευματικότητος
 επί τω του βίου έργω.

Ουσιαστικώς δηλώνει αυτό που πρέπει να είναι ο άνθρωπος, ένας αρμός μεταξύ
 του υλικού κόσμου και του πνευματικού κόσμου. Το σώμα είναι ο αισθητήρας 
του πρώτου ενώ το πνεύμα του δεύτερου. Ο εγκέφαλος λειτουργεί ως αγωγός 
πληροφοριών μεταξύ των δύο και συνεπώς είναι ο αρμός που ενώνει ύλη και 
πνεύμα. Η διανοητική διαύγεια τινός εξαρτάται από αυτήν την ισορροπία.
 Και ο ισορροπημένος ανήρ είναι ο πραγματικός «ταλαντούχος», εφόσον η λέξις
 «ταλέντο» δεν αναφέρεται σε κάποιον που έχει ένα συγκεκριμένο χάρισμα 
εν απουσία πολλών άλλων ιδιοτήτων, αλλά αυτός που στην ταλάντωση 
«ισορροπεί» μεταξύ αντιθέσεων.Αυτή η ισορροπία μεταξύ αντίθετων δυνάμεων 
έλξης και ώθησης προσδίδει και την απόλυτη αρμονία και χάρη στα Ελληνικά 
αγάλματα. 

Γλύπτες, όπως ο Πολύκλειτος και ο Μύρων, εφήρμοσαν την επιστήμη 
των μαθηματικών και της γεωμετρίας στον Δορυφόρο αθλητή του πρώτου 
και τον Δισκοβόλο του δεύτερου κατά τέτοιο τρόπο, ώστε εξ αυτών να 
απορρέει η έως και των ημερών μας ανυπέρβλητη αρμονία και κάλλος. 
Και ο Πολύκλειτος, μάλιστα, διαίρεσε το σώμα ενός αθλητού σε στάση
 με τέτοια μαθηματική ακρίβεια, ώστε το άγαλμα του δορυφόρου του(δηλαδή,
 του «δόρυ φέροντος») να ονομασθεί «Ο Κανών.»

Μελετώντας τον Δισκοβόλο του Μύρωνος, ο οξύνους θεατής θα αναγνώσει  
την χιαστή κατανομή κινήσεων έντασης/χαλάρωσης, πίεσης/ελάφρυνσης
 κάτω από την τοξοειδή καμπύλη των εκτεταμένων χεριών - δυνάμεις και 
αντιθέσεις που συγκροτούν τον κόσμο μας και προσδιορίζουν την θέση του 
ανθρώπου στο σύμπαν, ενώ το ατάραχο πρόσωπο συμβολίζει την ευπρεπή 
στάση του πνεύματός του απέναντι στις περιρρέουσες δυνάμεις.

Άρα, ο θεσμός της αγαλματοποιίας ξεκαθαρίζει ότι μισός άνθρωπος είναι αυτός
 που παραμελεί το σώμα για να ασχοληθεί κυρίως με το πνεύμα 
(π.χ. ένας θρησκόληπτος, η ένας ταγός κάποιας πολιτικής ιδεολογίας), 
όπως μισός είναι και αυτός που γίνεται έρμαιο στις γήινες δυνάμεις και ορέξεις 
της υλικής του υποστάσεως, αδιαφορώντας για τη πνευματική του άσκηση
 και γαλούχηση.

Και ως εκ τούτων, τα αγάλματα αείποτε θα υπαγορεύουν το μέτρον της
 ανθρώπινης αξιοπρέπειας προς το οποίον οφείλουμε να οδεύουμε. Αείποτε 
θα καταφρονούν τις εξέχουσες κοιλίες ως ένδειξη ασωτίας και αποχαλίνωσης. 
Πάντοτε θα αποστρέφονται τις παραμορφώσεις στο κορμί και θα καταδεικνύουν
 ότι δερματοστιξίες, διατρήσεις και κοσμήματα είναι ιδιώματα βαρβάρων
 και ατόμων ελλιπούς πνευματικής ανάπτυξης. Εν ολίγοις, θα μας θυμίζουν 
όλα τα ελαττώματά μας. 

Ίσως και γι αυτό κάποτε τα κατέστρεψε η ασχήμια που ήταν ευκολότερη 
από την κόπωση που απαιτεί η επίτευξις του κάλλους. Και όταν κάποτε τα
 βρήκαμε θαμμένα και διαμελισμένα, τα κλείσαμε μέσα σε Μουσεία....
 Αυτό που δεν μπορούσαμε να κλείσουμε στα μουσεία, όμως, ήταν το ατάραχό 
τους πρόσωπο, το υπερβατικό βλέμμα που αψηφά τα γήινα τεκτενόμενα, 
το οποίον ακόμη το διακρίνει κανείς στα πρόσωπα της Θεομήτορος, 
του Χριστού και πολλών Αγίων. Οι μονοδιάστατες Βυζαντινές εικόνες, όμως,
 για πάντα θα ζουν κάτω από την σκιά του απόλυτου κάλλους, που θέλει
 τον άνθρωπο σφριγηλό, μάχιμο και πνευματώδη και όχι αποστεωμένη, 
σκουλικόμορφη καρικατούρα.

Πέραν της ατομικής μας καθοδήγησης, το Ελληνικόν άγαλμα δύναται να 
καθοδηγήσει τόσο την πολιτική όσο και την κοινωνική ζωή του κάθε τόπου 
στον πλανήτη.

Ο ίδιος ο Πλάτων παρομοίασε την οργάνωση μίας πολιτείας με την υγιή 
μορφή του ανθρωπίνου σώματος, όπως απεικονίζεται στο άγαλμα. 
Παραλλήλισε την κεφαλή με την ηγεσία, το στήθος με τα εκτελεστικά όργανα 
(δηλαδή, την αστυνομία, τον στρατό και κρατικούς λειτουργούς) 
και το στομάχι με το εργατικό δυναμικό (τον λαό). Όταν αυτά τα μέλη 
λειτουργούν αρμονικά, το αποτέλεσμα είναι η υγεία, η σωστή ανάπτυξη 
και η ευημερία.

Τέτοια αρμονία επιτυγχάνεται μόνον όταν αποκτήσει το κάθε μέλος 
τις αρετές που του αναλογούν. Το κεφάλι πρέπει να επιδιώκει την ΣΟΦΙΑ, 
όπως εκδηλώνεται στην ατάραχη πνευματικότητα του προσώπου, το στήθος 
το θάρρος και την ΠΕΙΘΑΡΧΙΑ, όπως διαφαίνεται καλοσχηματισμένο 
σαν θώραξ πανοπλίας, και η κοιλιακή χώρα την ΕΓΚΡΑΤΕΙΑ,
όπως δηλώνουν και οι ορατοί κοιλιακοί μύες εν απουσία λίπους. 

Αντιστοίχως λοιπόν, οι ηγέτες οφείλουν να είναι σοφοί και δίκαιοι, ο στρατός, 
η αστυνομία και οι κρατικοί λειτουργοί να είναι παραδείγματα γενναιότητος 
και να πειθαρχούν στις αποφάσεις και τα μέτρα της ηγεσίας, ενώ ο λαός
 θα πρέπει να πείθεται στα μέτρα που έχουν τεθεί από τα ανώτερα μέλη,
παραδειγματιζόμενος από τις αρετές της ηγεσίας και των εκτελεστικών
 οργάνων. Με την σειρά του, μέσω της ποιοτικής παιδείας που παρέχει 
το κράτος, ο ενάρετος, εγκρατής λαός αποτελεί την πηγή συστατικών 
που αργότερα θα στελεχώνουν την ηγεσία του, όπως η κοιλιά στέλνει 
μέσω επεξεργασίας συστατικά που τρέφουν τον εγκέφαλο.

Συχνά, όμως, ένα από τα μέλη ξεφεύγει από το ενάρετο μέτρο. 
Η συνέπεια αυτού είναι η υπερτροφία αυτού του μέλους εις βάρος των άλλων. 
Εάν, επί παραδείγματι, αδρανήσει η κεφαλή, ή κυβέρνηση, τα άλλα μέλη,
 ακυβέρνητα πλέον, θα αφεθούν στις ορέξεις των. Εάν επικρατήσει το στήθος,
 η επιθετικότητα και ο αυταρχισμός θα είναι τα επακόλουθα. 
Εάν αφεθεί έρμαια στις ορέξεις της η κοιλιά, ο λαός, θα επιδοθεί σε τέτοια 
καταναλωτική κραιπάλη που στο τέλος θα επέλθει η σήψη στο υπόλοιπο
 σώμα ή πολιτεία αντίστοιχα, όπως ακριβώς συνέβη στην χώρα μας κατά τις
 δεκαετίες των '80 και '90 κατόπιν της εντολής των πλέον γαστροκεντρικών 
ηγετών που βόλεψαν τις αχαλίνωτες ορέξεις της γαστέρας
 με ευρωπαϊκά δάνεια και πακέτα...

Ως Έλληνες έχουμε βιώσει όλες τις νοσηρές καταστάσεις, αλλά με κεφαλή 
χωρίς μνήμη είμαστε καταδικασμένοι όχι μόνο να τις ξαναβιώσουμε, 
αλλά και να αφανιστούμε.

Kαιρός, λοιπόν, είναι να επιζητήσουμε την αρμονία ατενίζοντας το μέλλον 
παραδειγματιζόμενοι από την εικόνα του Ελληνικού αγάλματος. 
Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνον εάν η κεφαλή, δηλαδή η ηγεσία, στελεχωθεί 
από καλλιεργημένα άτομα που όχι μόνο έχουν ιστορική μνήμη, αλλά και
 την ικανότητα να κάνουν αναγωγές στα διδάγματά της.

Είθε μας καθοδηγήσει το απόσπασμα από τους «Βάτραχους» του Αριστοφάνους:

«Κι απ' τους πολίτες, όσους ξέρουμε πως ευγενείς και άντρες φρόνιμοι 
είναι και καλοί και τίμιοι και δίκαιοι στην παλαίστρα αναθρεμμένοι, 
στους χορούς, στη μουσική, περιγελούμε εμείς: Όμως... χρησιμοποιούμε 
αυτούς, που στα παλιά χρόνια ούτε καν για καθάρματα 
η πόλη δεν τους δεχόταν έτσι στην τύχη, δίχως ρώτημα.»

-Παναγιώτης Τερπάνδρου Ζαχαρίου-

Gerasimos Valsamis

10 ώρες

ΕΠΕΙΔΗ πολλοί συνάδελφοι φαίνεται ότι αγνοούν ή ξεχνούν την καταγωγή της ΦΑΜΕΛΙΑΣ μας, με αποτέλεσμα να τελματώνουν σε "αδέξιους" ή "άκαπνους" διαλόγους επί του θέματος της ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, θεωρώ υποχρέωσή μου να ΕΝΗΜΕΡΩΣΩ ΑΠΑΝΤΕΣ για τα εξής ΙΣΤΟΡΙΚΑ και μη αμφισβητήσιμα ΔΕΔΟΜΕΝΑ.

1. ΗΣΙΟΔΟΣ
Ο Δευκαλίων με τη σύζυγό του την Πύρρα (θυγατέρα του Τιτάνα Επιμηθέα και της Πανδώρας) απέκτησε έξη παιδιά, τον ΕΛΛΗΝΑ, τον Αμφικτύωνα (το γνωστό βασιλιά των Αθηνών), την Πρωτογένεια, την Μελανθώ, την Θυία και την ΠΑΝΔΩΡΑ. (πήρε το όνομα της γιαγιάς της).
Η ΠΑΝΔΩΡΑ, κόρη λοιπόν του Δευκαλίωνα, απέκτησε με τον Δία (πατέρα των Ολύμπιων θεών) τρία παιδιά, τον ΓΡΑΙΚΟ (που βασίλευσε την Πύρρα-την περιοχή της που έφερε το όνομα της γιαγιάς του της Πύρρας-δηλαδή της ευρύτερης περιοχής της Θεσσαλίας), και τους δίδυμους ΜΑΓΝΗΤΑ (που βασίλευσε ευρύτερης περιοχής της Μαγνησίας που πήρε και το όνομά του) και ΜΑΚΕΝΔΟΝ ή ΜΑΚΗΔΟΝ (που βασίλευσε της ευρύτερης περιοχής που κείται βορείως του Ολύμπου, δηλαδή της Μακεδονίας, από όπου πήρε και το όνομά της).

ΕΛΛΗΝ, ΑΜΦΙΚΤΥΩΝ, ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΑ, ΜΕΛΑΝΘΩ, ΘΥΙΑ, ΠΑΝΔΩΡΑ, ΓΡΑΙΚΟΣ, ΜΑΓΝΗΣ και ΜΑΚΗΔΟΝ ή ΜΑΚΕΝΔΟΝ ήταν παιδιά και εγγόνια της ίδιας ΦΑΜΙΛΙΑΣ. (Παππούς-Γιαγιά, Πατέρας-Μητέρα, παιδιά-εγγόνια).

Πολλά χρόνια αργότερα, όμως μετά την επικράτηση του εγγονού Έλλην, σαν ισχυρότερου όλων, μετονομάσθησαν σε ΕΛΛΗΝΕΣ.

2. ΑΠΟΛΛΟΔΩΡΟΣ
Ο Απολλόδωρος, αφού εξιστορεί ΑΚΡΙΒΩΣ την ίδια ΓΕΝΕΣΗ (πρόσωπα με ΑΚΡΙΒΩΣ την ίδια σειρά και ονόματα) μας πληροφορεί με ακόμη περισσότερες λεπτομέρειες, όπου μεταξύ άλλων αναφέρει ΣΑΦΩΣ και τα εξής:
Ο Μακεδόν παντρεύτηκε αυτόχθονα γυναίκα της Θράκης.
Αυτή η γυναίκα “μετονομάσθηκε” σύμφωνα με το έθιμο της εποχής, σε «Μακεδονία»
(Το έθιμο αυτό να παίρνει η σύζυγος το όνομα του άντρα της διατηρείται και ΣΗΜΕΡΑ στα χωριά της ΒΔ Ελλάδας, πχ Μηνάς ο άνδρας, “Μηνέσα” η σύζυγος του, Παύλος ο άνδρας, "Παύλοβα" η σύζυγός του, Θανάσης ο άνδρας, "Θανάσαινα" η σύζυγός του κοκ ανεξάρτητα από το βαφτιστικό της που κανείς δεν το αναφέρει πλέον…)

Ο Μακεδόν με την σύζυγό του τη Μακεδονία, απέκτησαν δύο γιους, τον ΠΙΕΡΟ και τον ΗΜΑΘΟ ή ΑΜΑΘΟ.
Ο ΠΙΕΡΟΣ βασίλευσε στην περιοχή που ονομάσθηκε ΠΙΕΡΙΑ
και ο ΉΜΑΘΟΣ βασίλευσε στην περιοχή που ονομάσθηκε ΗΜΑΘΙΑ.
Αμφότερες...ανήκουν στην ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ μέρη της γης που Βασίλευε ο πατέρας τους ο Μακεδόν.
(Το αντίστοιχο ΕΘΙΜΟ της “διανομής κληρονομιάς” του πατέρα πρός τα τέκνα, διατηρείται και ΣΗΜΕΡΑ).

Δεν θα συνεχίσω την απαρίθμηση των ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ...γιατί η εν συντομία εξιστόρηση θα γίνει μακροσκελέστατη….

Θα κλείσω με μια σημαντικοτατη ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΑ που συνήθως περνά απαρατήρητη:

Το φαινόμενο της ονοματοδοσίας των τέκνων, να φέρουν δηλαδή ονόματα των γιαγιάδων τους ή των παπούδων τους, δεν είναι "νεωτερίστικο" ή "χριστιανικό" ή νεοελληνικό έθιμο... Προσέξτε, πάλι τα ονόματα,
ΠΑΝΔΩΡΑ.
Η μάνα της Πύρρας λεγόταν ΠΑΝΔΩΡΑ, έτσι ονομάτισε και την κόρη της, ΠΑΝΔΩΡΑ!
Αδελφή του ΕΛΛΗΝΑ λοιπόν η ΠΑΝΔΩΡΑ (η κόρη της Πύρρας).
Οι δύο δίδυμοι γιοί της ΠΑΝΔΩΡΑΣ όπως είπαμε, ήταν και οι ΜΑΓΝΗΤΑΣ και ΜΑΚΕΔΟΝ.
Ο Μάγνητας και ο Μακεδόν, είχαν θείο τους τον ΕΛΛΗΝΑ.
Ενα από τα παιδιά του ΕΛΛΗΝΑ, ήταν και ο ΑΙΟΛΟΣ.
Ο Αίολος λοιπόν, είχε θεία του την ΠΑΝΔΩΡΑ.
ΑΡΑ:
ΑΙΟΛΟΣ, και οι ΜΑΓΝΗΤΑΣ/ΜΑΚΕΔΟΝ (δίδυμα αδέλφια)) ήταν πρώτα ξαδέρφια!
Ένα από τα παιδιά του ο ΑΙΟΛΟΣ το ονόμασε ΜΑΓΝΗΤΑ.
Έδωσε δηλαδή στο παιδί του, το Όνομα του Πρωτοξαδέρφου του!

Αλλά...ας πάμε και πολύ πιό πίσω, πριν Δευκαλίωνος Εποχής ή ακριβέστερα, πρίν του Κατακλυσμού του Δευκαλίωνος (αφού την Εποχή που Βασίλευε ο Δευκαλίων έγινε ο Κατακλυσμός που τον συνέδεσε με τον υπόψη "τίτλο").
Το πρώτο από τα τρία αρσενικά παιδιά που έφερε στον κόσμο η ΠΑΝΔΩΡΑ (η κόρη του Δευκαλίωνα) τπυ έδωσε το όνομα ΓΡΑΙΚΟΣ.
Τυχαίο;;;
ΟΧΙ.
Του έδωσε το όνομα προγόνου (προπάππου) του, του ΓΡΑΙΚΟΥ, ενός προκατακλυσμιαίου ήρωα και γιού του ΘΕΤΤΑΛΟΥ (και δισέγγονου του ΠΕΛΑΣΓΟΥ-του 3ου γιού του ΤΡΙΟΠΑ...!. Κλπ κλπ κλπ

Αυτά μας ΔΗΛΩΝΟΥΝ την ΕΝΟΤΗΤΑ της ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ.
Κάτι που συναντάται σπανίως σε άλλους λαούς, αλλά είναι ΚΥΡΙΑΡΧΑ ΕΘΙΜΑ από ΥΠΑΡΞΕΩΣ των ΕΛΛΗΝΩΝ έως και ΣΗΜΕΡΑ!

Συμπεράσματα:

1. ΠΕΛΑΣΓΟΙ, ΓΡΑΙΚΟΙ, ΕΛΛΗΝΕΣ, ΜΑΚΕΔΟΝΕΣ, ΑΙΟΛΕΙΣ, ΑΧΑΙΟΙ, ΔΩΡΙΕΙΣ, ΙΩΝΕΣ, ΛΟΚΡΟΙ κλπ κλπ κλπ ή Ίωνες, Αιολείς ή Αχαιοί, Δωριείς ή Λοκροί κλπ κλπ κλπ,
είναι ΟΛΟΙ τους από την αυτήν ΦΑΜΙΛΙΑ, με ΙΔΙΟΝ γνώρισμα το ΗΘΟΣ, το ΕΘΟΣ, την ΚΟΙΝΗ ΓΛΩΣΣΑ και την ΙΔΙΑ ΠΑΤΡΙΔΑ!
Δηλαδή
ΙΔΙΟΣ ΛΑΟΣ,
ΙΔΙΟ ΕΘΝΟΣ,
ΙΔΙΑ ΓΛΩΣΣΑ
από εμφανίσεως της ΦΑΜΕΛΙΑΣ
στο ΙΔΙΟ ΧΩΡΟ και ΤΟΠΟ (ΠΑΤΡΙΔΑ)!

2. Πουθενά μα πουθενά δεν έχω βρεί το παραμικρό στοιχείο, που να συνδέει έστω και με κάποια μακρινή συγγένεια τους ΣΛΑΒΟΥΣ με το "Δέντρο του Ελληνισμού"!

3. ΚΑΘΕ ΑΝΑΦΟΡΑ λοιπόν σε "Σλαβομακεδόνες", είναι όχι μόνον ΑΝΥΠΟΣΤΑΤΗ, ΨΕΥΔΗΣ και ΑΝΙΣΤΟΡΗΤΗ, αλλά ΙΣΟΔΥΝΑΜΕΙ με ΕΣΚΕΜΕΝΗ ΔΙΑΣΤΡΕΒΛΩΣΗ της ΙΣΤΟΡΙΑΣ!

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ.

ΣΗΜ. 1. Ο ΔΕΥΚΑΛΙΩΝ ήταν γιός του ΠΡΟΜΗΘΕΑ και της ΚΛΥΜΕΝΗΣ (κόρης του ΩΚΕΑΝΟΥ).

ΣΗΜ. 2. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ με την σύζυγό του ΟΡΣΗΙΔΑ, η οποία ήταν ΝΥΜΦΗ, απέκτησαν τρεις γιους: τον ΔΩΡΟ (Επώνυμος της Δωρίδος, γενάρχης των Δωριέων), τον ΞΟΥΘΟ (ο οποίος με την κόρη του ΕΡΕΧΘΕΑ, ΚΡΕΟΥΣΑ, γέννησε τον ΑΧΑΙΟ και τον ΙΩΝΑ, γενάρχες όλοι των αντίστοιχων ελληνικών φύλων) και τον ΑΙΟΛΟ (βασιλέα της Θεσσαλίας και γενάρχη των Αιολέων).

ΣΗΜ. 3. Οι Αιολείς, μαζί με τους Ίωνες, τους Αχαιούς και τους Δωριείς, θεωρούνται οι τέσσερεις προγονικές φυλές που συναποτέλεσαν τον κύριο κορμό του λαού των Ελλήνων.

ΣΗΜ. 4. Ο Αμφικτύωνας που ηγήθηκε των Αθηνών ήταν και ο πατέρας του Λοκρού, που ίδρυσε την Λοκρίδα και ο γενάρχης των Λοκρών.

ΣΗΜ. 5. Πριν την επικράτηση του ΕΛΛΗΝΑ και πριν Κατακλυσμού του Δευκαλίωνα, οι Έλληνες ονομάζονταν ΓΡΑΙΚΟΙ. Πηγές: Πάριο Χρονικό, «πρώτον μεν Γραικοί νυν δε Έλληνες», Απολλόδωρος, Αριστοτέλης...

ΠΡΟΣΟΧΗ:
Ανωτέρω ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ αφορούν την ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ!
ΜΕΛΕΤΗΣΤΕ ΤΟΝ 1ο ΧΑΡΤΗ που παραθέτω κατωτέρω, να βρείτε ακόμη και ΤΟΤΕ αν τα Σκόπια ανήκαν στην ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ!
Ο 2ος χάρτης, αφορά την Ρωμαική Επαρχία της Μακεδονίας.