ΛΑΡΙΣΑ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ, ΧΙΛΙΕΣ ΛΕΞΕΙΣ…: Ναός του Αγ. Βησσαρίωνος

Η μετασεισμική παράγκα του ναΐσκου του Αγ. Βησσαρίωνος. Φωτογραφία του Τάκη Τλούπα από το βιβλίο «ΛΑΡΙΣΑ. Εικόνες του χθες», με κείμενα του Νίκου Νάκου, Λάρισα (2003)3, σελ. 99. Περίπου 1950

 Η πρόχειρη μετασεισμική παράγκα

Από τον Νίκο Παπαθεοδώρου

nikapap@hotmail.com

 Η επισκοπική ιστορία της Ιεράς Μητροπόλεως Λαρίσης μέσα σε μια διαδρομή 17 περίπου αιώνων μέχρι σήμερα, έχει καταγράψει σπουδαίες εκκλησιαστικές μορφές, οι οποίες λάμπρυναν τον αρχιερατικό θρόνο της. Μερικοί απ’ αυτούς τους επισκόπους με τον ενάρετο βίο τους αγιοποιήθηκαν, αρκετοί με τις ικανότητές τους αναρριχήθηκαν στον Οικουμενικό θρόνο της Κωνσταντινούπολης, άλλοι για την εθνική τους δράση μαρτύρησαν ένδοξα, ορισμένοι αναδείχθηκαν προστάτες των γραμμάτων και της παιδείας και κάποιοι ευεργέτησαν το ποίμνιό τους με σημαντικά έργα. Από τους αγιοποιηθέντες επισκόπους ο Αγιος Βησσαρίων είναι μαζί με τον πολιούχο Αγιο Αχίλλιο, οι δύο πιο γνωστοί.

Ο Αγιος Βησσαρίων λατρεύεται από τους πιστούς σε ολόκληρη τη Θεσσαλία, γι’ αυτό και έχουν ανεγερθεί ναοί στη μνήμη του. Στη Λάρισα η πρώτη, ιστορικά τεκμηριωμένη, παρουσία ναού του αγίου εντοπίζεται στα 1794, όταν ο μητροπολίτης Λαρίσης Διονύσιος Καλλιάρχης (1791-1806) ανήγειρε την ομώνυμη βασιλική του Αγίου Αχιλλίου. Βρισκόταν ενσωματωμένος ως παρεκκλήσιο στη νοτιοανατολική πλευρά της βασιλικής. Περί το 1900 μαζί με την υπόλοιπη βασιλική του Καλλιάρχη κατεδαφίσθηκε και το παρεκκλήσιο του Αγίου Βησσαρίωνος, για να ανοικοδομηθεί ο προπολεμικός ναός του Αγίου Αχιλλίου. Έτσι ο αφιερωμένος στον Αγιο Βησσαρίωνα ναός είχε ζωή εκατό περίπου χρόνων και μετά χάθηκε.

Όμως και σε κάποιο άλλο σημείο της πόλης, είχε αρχίσει από τα τελευταία ακόμα χρόνια της τουρκοκρατίας (πριν από το 1870), να λατρεύεται ο Αγιος Βησσαρίων. Ήταν στον χώρο του σημερινού Δημοτικού Ωδείου. Σύμφωνα με προφορική παράδοση, υπήρχε στο σημείο αυτό πολύ πριν από το 1881 μεγάλη κατοικία που ανήκε στην Νουριέ χανούμ, η οποία ήταν στενή συγγενής του Αλή πασά και κρυπτοχριστιανή. Αυτή επέτρεψε στο υπηρετικό προσωπικό που ήταν χριστιανοί να μετατρέψουν ένα από τα δωμάτια όπου στεγάζονταν οι βοηθητικοί χώροι του τούρκικου κονακιού, σε πρόχειρη εκκλησία

[1]. Στο μέσον του δωματίου είχαν τοποθετήσει παλιά εικόνα του Αγίου Βησσαρίωνος και οι χριστιανοί της περιοχής προσέρχονταν να ανάψουν μια λαμπάδα και να την προσκυνήσουν.

Μετά τον θάνατο της Νουριέ χανούμ το μεγάλο αυτό αρχοντικό περιήλθε στην κατοχή του ανεψιού της Χουσνή μπέη, ο οποίος αρχές Οκτωβρίου του 1881, το προσέφερε για να καταλύσει ο βασιλέας Γεώργιος Α΄ όταν επισκέφθηκε τη Λάρισα. Ικανοποιημένος από το κτίριο ο Γεώργιος το αγόρασε και το χρησιμοποιούσε για ανάκτορο κάθε Φθινόπωρο που επισκεπτόταν τη Λάρισα για να παρακολουθεί τα ετήσια γυμνάσια του ελληνικού στρατού.

Με την προτροπή του Γεωργίου Α΄, η σύζυγός του βασίλισσα Όλγα, Ρωσίδα την καταγωγή, αποφάσισε το 1898 να ανεγείρει στο χώρο όπου υπήρχαν τα δωμάτια του προσωπικού, ναό μικρών διαστάσεων. Γράφει μια εφημερίδα της εποχής: «Από πολλών ημερών ήρχισεν η ανέγερσις του μικρού ναϊσκου εις τον περίβολον των ενταύθα ανακτόρων. Εις τον ναόν τούτον θα εκκλησιάζονται τα μέλη της βασιλικής οικογενείας, οσάκις μας επισκέπτονται [2)».

Ο ναός αυτός αποτελούσε το παρεκκλήσιο των ανακτόρων και εμπλουτίσθηκε με τις εικόνες και τα άλλα ιερά σκεύη του παρεκκλησίου του αγίου Βησσαρίωνος από τη βασιλική του Αγίου Αχιλλίου, η οποία ήταν τότε υπό κατεδάφιση. Αρχιτεκτονικά ο ναΐσκος αυτός ήταν μονόχωρη σταυροειδής κατασκευή με τρούλο και αρκετά ψηλός για τις διαστάσεις του. Η τοιχοποιία του αρχικά ήταν από πελεκημένη πέτρα.

Μετά τη δολοφονία του Γεωργίου Α΄ το 1913, ο χώρος των παλαιών ανακτόρων περιήλθε στην κατοχή του γιού του, πρίγκιπα Νικολάου, ο οποίος το πούλησε το 1916 τον Δήμο. Στη συνέχεια ο Δήμος το εκχωρήθηκε στον επιχειρηματία Χαλήμαγα για να δημιουργήσει χώρους αναψυχής.

Το 1918 κατεδαφίσθηκε το ανάκτορο και διαμορφώθηκε μια μεγάλη αυλή με κήπους, αλλά ο ναός του αγίου Βησσαρίωνος διατηρήθηκε και ανακαινίσθηκε από τον Λαρισαίο εστιάτορα Κωνσταντίνο Νατάκια και καλύφθηκε με επίχρισμα. Έτσι ο μικρός ναός του Αγίου Βησσαρίωνος περιήλθε στην κατοχή των Λαρισαίων και αποδόθηκε στη χρήση των πιστών της περιοχής.

Όμως ο καταστρεπτικός για την πόλη μας σεισμός της 1ης Μαρτίου του 1941 τραυμάτισε ανεπανόρθωτα το εκκλησάκι αυτό. Αναγκαστικά κατεδαφίσθηκε και στη θέση του στήθηκε προσωρινά το ξύλινο παράπηγμα που βλέπουμε στο κέντρο.
Η λήψη της φωτογραφίας που δημοσιεύεται έγινε από το ύψος του διπλανού μιναρέ του Γενί τζαμί το 1950, από τον Τάκη Τλούπα.

Η παράγκα του ναού διακρίνεται στο κέντρο της εικόνας. Είναι μονόχωρος, οι τοίχοι ξύλινοι και η χαμηλή του στέγη είναι δίρριχτη, σκεπασμένη με κεραμίδια. Δυτικά υπάρχει ένας υποτυπώδης υπαίθριος νάρθηκας. Όλη η κατασκευή ήταν πρόχειρη και είχε σαν σκοπό να εξυπηρετήσει τις θρησκευτικές ανάγκες των περιοίκων.

Ο χώρος της πλατείας μπροστά είχε μια παιδική πισίνα χωρίς νερό, ενώ οι δημοτικές υπηρεσίες διαμόρφωσαν τον υπόλοιπο χώρο με άφθονες νησίδες πρασίνου. Αριστερά διακρίνεται ένα μέρος από τις προπολεμικές εγκαταστάσεις του Ωδείου, πίσω εντοπίζεται η βόρεια είσοδος στον χώρο του κήπου των ανακτόρων και σπίτια της οδού Νιρβάνα.

Από το 1955, με πρωτοβουλία δύο Λαρισαίων του Κώστα Ταμπασούλη και του Γιώργου Ζιαζιά και την ένθερμη οικονομική υποστήριξη του τότε ΟΥΗΛ (σήμερα ΔΕΥΑΛ) άρχισε να υλοποιείται το σχέδιο ανέγερσης του σημερινού ναού, τα επίσημα εγκαίνια του οποίου έγιναν στις 13 Οκτωβρίου 1957. Το 1961 ο ναΐσκος αγιογραφήθηκε από τον Αγήνορα Αστεριάδη και τους μαθητές του και σήμερα έχει καταστεί ένα σημαντικό μνημείο νεώτερης τέχνης.

 [1]. Μακρής Θρασύβουλος. Ο Άγιος Βησσαρίων, εφ. Λαρισαϊκός Τύπος, Λάρισα, 15 Σεπτεμβρίου 1943. Η εφημερίδα αυτή ήταν κοινή έκδοση των εφημερίδων «Ελευθερία» και «Κήρυξ» της Λάρισας κατά τη διάρκεια της κατοχικής περιόδου, λογοκρινόμενη από τους κατακτητές.

[2]. εφ. Ελλάς, Αθήναι, φύλλο της 29 Ιουνίου 1898.