Η κατασκευή της κρεμαστής γέφυρας Αγίας Παρασκευής το 1960

Η διπλή ξύλινη πεζογέφυρα της Αγίας Παρασκευής Τεμπών, πρόδρομος της κρεμαστής. Φωτογραφία του 1959 (από το φωτογραφικό αρχείο του Δημήτρη Χαρισιάδη, το οποίο φυλάσσεται στο Μουσείο Μπενάκη) [1].

 

Λοιπόν… Είναι γεγονός, η εμβληματική κρεμαστή πεζογέφυρα της Αγίας Παρασκευής στα Τέμπη θα ξαναμπεί, σύντομα, στη ζωή μας. Μετά την καταστροφή της από την κακοκαιρία «Ντάνιελ» τον Σεπτέμβριο του 2023, άρχισαν οι εργασίες για την επισκευή της. Ανάδοχος η εταιρεία «Άκτωρ». Ευκαιρία, να πούμε για το παρελθόν της. Χμ! Υπάρχει ένα ερώτημα… Πότε ακριβώς εγκαινιάστηκε ή δόθηκε σε χρήση; Δεν είναι εύκολο να απαντηθεί. Η κρεμαστή γέφυρα άρχισε να χρησιμοποιείται, αρχές Δεκεμβρίου του 1960. Τρεις μήνες, μετά τα λαμπρά εγκαίνια της μεγάλης οδικής γέφυρας της Κοιλάδας των Τεμπών, τα οποία έγιναν στις 3 Σεπτεμβρίου 1960. Η πεζογέφυρα, αν δεν παρενέβαινε ο Λαρισαίος πρόεδρος της Βουλής Τάκης Ροδόπουλος, ίσως να μη γινόταν ποτέ. Ποιος θα ενδιαφερόταν να γίνει επισκέψιμο το εκκλησάκι της Αγίας Παρασκευής, από την πλευρά της νέας Εθνικής Οδού;

Κατασκευάστηκε όμως, και μάλιστα με τεχνικές πρωτοτυπίες και μοντέρνα εμφάνιση. Αντικατέστησε μία πρόχειρη ξύλινη, η οποία ακουμπούσε πάνω στην επιφάνεια του νερού. Κανείς δεν περίμενε ότι θα γίνει το σήμα κατατεθέν της Κοιλάδας των Τεμπών και σχεδόν σε κάθε αναφορά για την περιοχή υπάρχει φωτογραφία της. Ίσως, γι’ αυτόν τον λόγο, όταν κατασκευάστηκε, δόθηκε ατύπως σε χρήση, χωρίς ιδιαίτερες εκδηλώσεις. Σήμερα η κοιλάδα, χωρίς το σύμβολό της, την κρεμαστή γέφυρα, δεν υπάρχει! Έγινε αιτία να κατακλύζεται, για χρόνια, από πολύ κόσμο το προσκύνημα της Αγίας Παρασκευής. Όταν, μάλιστα, διακόπηκε η χρήση της παλιάς σιδηροδρομικής γραμμής στην κοιλάδα, μοναδική επαφή των προσκυνητών-τουριστών με το εκκλησάκι ήταν η κρεμαστή πεζογέφυρα, μέσω της Παλιάς Εθνικής Οδού. Μέχρι σήμερα.

Αεροφωτογραφία της Κοιλάδας των Τεμπών και της κρεμαστής γέφυρας της δεκαετίας 1960-1970 (αρχείο του μέλους της Φωτοθήκης Σπύρου Μπαρμπούτη).

Πριν την κατασκευή της κρεμαστής γέφυρας στην Αγία Παρασκευή υπήρχε μία χαμηλή πρόχειρη και ξύλινη πεζογέφυρα [2], πολύ κοντά στην επιφάνεια του νερού, από την οποία περνούσαν άνθρωποι και ζώα. Στις 29 Ιουνίου 1960 η «Ε» δημοσιεύει την εξής είδηση: «Πληροφορούμεθα ότι ο υπουργός Δημοσίων Έργων κ. Σ. Γκίκας ενέκρινε την εισήγησιν του επιθεωρητού Δημοσίων Έργων κ. Γενεράλη [3] περί κατασκευής κρεμαστής σιδηράς γέφυρας διά πεζούς, παρά την Αγίαν Παρασκευήν Τεμπών. Στις 26 Ιουλίου 1960, με αφορμή τον εορτασμό της μνήμης της Αγίας Παρασκευής στο εκκλησάκι της Κοιλάδας των Τεμπών, η «Ε» έγραφε τα εξής: «Εξάλλου, υπό του Γ.Ε.Κ.Ε. κατεσκευάσθη ξυλίνη γέφυρα επί του Πηνειού, διά να δευκολύνη την μετάβασιν των πεζών από της Εθνικής Οδού εις το εξωκκλήσιον και αντιθέτως». Στις 28 Ιουλίου 1960 άρχισε η κατασκευή της κρεμαστής γέφυρας, της πρώτης στην Ελλάδα με αυτό το σύστημα [4].

Μερικά τεχνικά στοιχεία [5]: Η στατική μελέτη έγινε από το τεχνικό γραφείο Γερράρδου Α. Ναχνικιάν και η επίβλεψη από την Υπηρεσία Συγκοινωνιακών Έργων/Γραφείο νομομηχανικού Νομού Λαρίσης Ιωάνν. Γενεράλη. Κατασκευαστής ήταν η Ανώνυμος Τεχνική Εταιρεία «Οδών και Οδοστρωμάτων Τεχνικά Έργα». Το κόστος κατασκευής ήταν 650.000 δραχμές. Το μήκος της γέφυρας είναι 94 μ. και το πλάτος του καταστρώματός της 1,50 μ., το οποίον αναρτήθηκε από σιδερένιους αναρτήρες από τη φέρουσα αλυσίδα. Οι προσβάσεις της έγιναν από προεντεταμένο σκυρόδεμα. Η όλη κατασκευή ήταν ιδέα του μηχανικού Ι. Γενεράλη.

Στις 5 Μαΐου 2003 δημοσιεύτηκε στην «Ε» ρεπορτάζ του δημοσιογράφου Δημ. Χατζηευθυμίου με συνέντευξη του μηχανοσιδηρουργού Ευάγγ. Κλέτσα, με αφορμή την εκπόνηση μελέτης επισκευής της εκείνη την περίοδο. Είχε πει, λοιπόν, τότε: «Έφτιαχνα τα σιδερένια κιγκλιδώματα των γεφυρών, όπως στην οδό Βόλου, στην αερογέφυρα Νέας Σμύρνης, αλλά και σε άλλα σημεία, όπως στη γέφυρα Πυργετού. Τότε δέχτηκα την πρόταση να φτιάξω τα μεταλλικά στοιχεία της υπό κατασκευή πεζογέφυρας των Τεμπών. Κατ’ αρχάς, πρόκειται για μία γέφυρα που έγινε κατά τμήματα. Το μήκους 56 μέτρων κατάστρωμά της, έγινε σε 9 1/2 μεταλλικά κομμάτια των 6 μέτρων το καθένα. Τότε, δεν υπήρχε η τεχνολογία, τα μεταλλικά σημεία να γίνονται γαλβανιζέ, ώστε να μη σκουριάζουν. Ακόμη κι έτσι όμως, ακόμη κι αν το δοκάρι σκούριασε, δε σάπισε. Ένα λάθος ήταν το εξής: Ενώ όλη η γέφυρα έγινε με αρμούς διαστολής και συστολής, εντούτοις τα κιγκλιδώματα και οι κουπαστές είναι ενιαίες σε όλο το μήκος τους […] Νομίζω, πως αν «πονά» κάπου η γέφυρα, το αδύνατο σημείο της πρέπει να βρίσκεται στις κάθετες βέργες, οι οποίες πρέπει να ελεγχθούν και ίσως να επισκευαστούν». Η συναρμολόγησή της έγινε μέσα σε 20 ημέρες και ο μηχανοσιδηρουργός θυμόταν κάτι από την ημέρα των εγκαινίων: «Είχα βάλει σε περίοπτη θέση μία ταμπέλα του καταστήματος «Μεταλλικές κατασκευές αφοί Δημητρίου Κλέτσα» για λόγους διαφημιστικούς βέβαια. Ο Γενεράλης ζήτησε να τη βγάλω, λέγοντάς μου: «Κλέτσα, μας την έκανες δώρο;».

Δε βρέθηκε ρεπορτάζ από τα εγκαίνια. Αναφορές στον Τύπο της εποχής δεν εντοπίστηκαν. Παρά μόνο δημοσίευμα της καθημερινής εφημερίδας της Αθήνας «Ακρόπολις» στις 8 Δεκεμβρίου 1960 [2], με ανταπόκριση από τη Λάρισα, το οποίο αναφέρει στον τίτλο «Παρεδόθη εις την κυκλοφορίαν η κρεμαστή γέφυρα των Τεμπών – Η πρώτη της Ελλάδος – Ενώνει τον Όλυμπον με τον Κίσσαβον και προορίζεται μόνον διά τους πεζούς». Οπότε, παρακαλείται αν κάποιος γνωρίζει κάτι σχετικό περί εγκαινίων, να επικοινωνήσει μαζί μας.

_______________________________________________

[1]. Δημήτρης Χαρισιάδης (1911-1993), γόνος αστικής οικογένειας από την Καβάλα. Σπούδασε Χημεία στη Λωζάνη, ενώ η φωτογραφία από νωρίς τράβηξε το ενδιαφέρον του. Αφετηρία της φωτογραφικής του πορείας αποτέλεσε το αλβανικό μέτωπο (1940), όταν ο Χαρισιάδης ως έφεδρος αξιωματικός και επίσημος φωτογράφος του στρατού απαθανάτισε τη ζωή των στρατιωτών και την επέλαση της ελληνικής στρατιάς στη Βόρεια Ήπειρο. Ως ανταποκριτής του ευρωπαϊκού Τύπου φωτογράφησε τα «Δεκεμβριανά» και τον Εμφύλιο. Μετά την Απελευθέρωση και για λογαριασμό των ξένων αποστολών βοήθειας, τεκμηρίωσε φωτογραφικά την άφιξη και τη διανομή της αμερικανικής βοήθειας προς τη χώρα. Αργότερα, με εντολή του Υπουργείου Ανασυγκρότησης κατέγραψε την οικονομική ανάκαμψη της χώρας και τα μεγάλα έργα. Από το 1956 έως το 1985 διατηρούσε το γνωστό φωτογραφικό πρακτορείο «Δ.Α. Χαρισιάδης» με τον συνεργάτη του Διονύση Ταμαρέση. Παράλληλα, με την επαγγελματική φωτογράφηση, το προσωπικό του ενδιαφέρον στράφηκε προς το ελληνικό τοπίο, τους οικισμούς, την καθημερινή ζωή των ανθρώπων της υπαίθρου και των πόλεων, και τέλος προς τον ίδιο τον άνθρωπο, «το πλέον ενδιαφέρον θέμα που υπάρχει εις τον Κόσμον».

[2]. Πολύτιμα στοιχεία για τη συγγραφή του άρθρου πρόσφερε το μέλος της Φωτοθήκης Αχιλλέας Καλτσάς, τον οποίο ευχαριστούμε.

[3]. Ο Ιωάννης Εμμ. Γενεράλης ήταν νομομηχανικός Λάρισας και είχε συλλάβει την ιδέα κατασκευής της συγκεκριμένης κρεμαστής γέφυρας. Σύμφωνα με άλλο δημοσίευμα της «Ε», είχε ανακηρυχθεί επίτιμος δημότης της πόλεως Κατερίνης, με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου της. Ο Ι. Γενεράλης ήταν ο προϊστάμενος επίβλεψης των έργων κατασκευής της νέας Εθνικής Οδού Λάρισας-Τεμπών-Κατερίνης και εισηγητής πολλών έργων τουριστικών και εξωραϊστικών, κατά μήκος της νέας Εθνικής Οδού. Θεωρήθηκε δε ότι η πόλη της Κατερίνης εξωραΐστηκε χάρη στο ιδιαίτερο ενδιαφέρον και την έμπρακτη συμβολή του συγκεκριμένου μηχανικού.

[4]. Εφημερίδα «Ελευθερία», 30 Ιουλίου 1960.

[5]. Από τον ερευνητή της Ελληνικής Εργοτεχνικής και Εργοληπτικής Ιστορίας κ. Κυριάκο Γκλεζάκο. Από το περιοδικό «ΔΕΛΤΙΟΝ Π.Ε.Δ.Μ.Ε.Δ.Ε.», Φύλλον: 23-24, Δεκέμβριος 1962, σελ. 276 – μαζί με Dionysis Agalides.

 

Στον Πλαταμώνα με τρένο τις δεκαετίες ‘60 και ‘70

Πρόσφυγες, όμηροι, αιχμάλωτοι, κατοχικές εικόνες. Συνηθισμένες εκφράσεις για τους εκδρομείς της Κυριακής, από τη Λάρισα στον Πλαταμώνα, με τρένο. Δεκαετίες του 1960 και 1970! Σήμερα, μία φωτογραφία από αυτές τις «επικές» σιδηροδρομικές μετακινήσεις θεωρείται και είναι γραφική. Γελάς και δε στενοχωριέσαι, αλλά νοσταλγείς. Πολύ περισσότερο, όταν γνωρίζεις ότι δεν πρόκειται να επαναληφθεί. Ο Σιδηροδρομικός Σταθμός του Πλαταμώνα υπάρχει πλέον μόνο ως κτίσμα και το περιβάλλον τριγύρω έχει αλλάξει ριζικά και οριστικά.

Μια ιστορική φωτογραφία από τον κοσμοπλημμυρισμένο πολύπαθο σταθμό και ένα ρεπορτάζ της «Ε» στις 4 Ιουλίου 1969 ήταν η αφορμή για ν’ ασχοληθούμε. Τίτλος: «Η μεγάλη εκδρομική κίνησις κατά τας Κυριακάς και οι ΣΕΚ-Διατί ταλαιπωρείται τόσον το κοινόν». Αφιέρωμα λοιπόν, με σεβασμό, λεπτότητα, ενσυναίσθηση, σ’ εκείνους τους «μπαρουτοκαπνισμένους», από την κάπνα της ατμομηχανής, εκδρομείς. Οι οποίοι με «ηρωισμό» έπεφταν μετά στα νερά του Πλαταμώνα για να ξεπλυθούν. Οι Λαρισαίοι ανακάλυψαν από τα χρόνια του Μεσοπολέμου τον Πλαταμώνα και στη «Μικρά» της 28ης Απριλίου 1920 [1] διαβάζουμε: «Ο πέραν του Παπαπουλίου παραθαλάσσιος σταθμός του σιδηροδρόμου Λαρίσης-Θεσσαλονίκης «Πλαταμών» με την θαυμασίαν τοποθεσίαν του, τα δροσερά νερά και τας άλλα φυσικάς καλλονάς του, προς δε και το μαγευτικόν Φρούριόν του, ήρχισε συγκεντρώνων τας Κυριακάς αρκετόν κόσμον εκ της πόλεώς μας».
Μία ώρα διαρκούσε η διαδρομή. Οι σταθμοί κατά σειρά: Γυρτώνη, Ελάτεια, Ευαγγελισμός, Τέμπη, Αγία Παρασκευή, Ραψάνη-Πυργετός, Παπαπούλι, Πλαταμώνας. Οι Νέοι Πόροι δεν είχαν δημιουργηθεί ακόμη. Φθηνό εισιτήριο, πολύς κόσμος, ασφυκτικά γεμάτα και με όρθιους τα τρένα, ειδικά τις Κυριακές. Συν γυναιξί και τέκνοις. Πολύ δύσκολος ο έλεγχος των εισιτηρίων από τους υπαλλήλους. Καθυστερήσεις στο ανεβοκατέβασμα τέτοιου πλήθους. Δεν ήταν μόνο ο Πλαταμώνας. Η στάση της Αγίας Παρασκευής πάντα είχε κόσμο. Τα παράθυρα ανοιχτά, οι κουρτίνες ανέμιζαν από τον δυνατό αέρα, έτοιμες να αποξηλωθούν. Στις δύο παλιές σήραγγες των Τεμπών τα πάντα σκοτείνιαζαν ξαφνικά και οι καπνοί της ατμομηχανής κατέκλυζαν τα βαγόνια και μαύριζαν πρόσωπα. Η μυρωδιά του κάρβουνου γινόταν πιο έντονη. Τα κέρματα έπεφταν βροχή από τα παράθυρα, μόλις το τρένο έβγαινε στο φως, ακριβώς πάνω από το εκκλησάκι της Αγίας Παρασκευής.
Όταν ο θόρυβος καταλάγιαζε από την ατμομηχανή που στάθμευε, για να ανεβοκατέβουν επιβάτες, κατακλύζονταν η περιοχή από τους ήχους των τζιτζικιών, αλλά και των πουλιών. Τότε, εμφανίζονταν οι μικροπωλητές κάτω από τα παράθυρα με σύκα κι άλλα φρούτα. Οι στάσεις συνεχείς και ξανά ο βαρύς ήχος της μηχανής, για να αποκτήσει και πάλι το τρένο ταχύτητα. Ατμοί παντού, συριγμοί. Ιεροτελεστία. Κάπου μέχρι αρχές της δεκαετίας του 1970 ξεχώριζαν μέσα στον Πηνειό, στην Κοιλάδα των Τεμπών, απομεινάρια της ιστορικής ανατίναξης του γερμανικού τρένου από τον Βρατσάνο και τους αντάρτες του Μηχανικού Ολύμπου του ΕΛΑΣ. Τότε, οι νεολαίοι δε γνώριζαν και πολλά πράγματα. Τα έμαθαν όταν μεγάλωσαν. Τα απομεινάρια του τρένου ανελκύστηκαν κάποια στιγμή και η ιστορία ξεθώριασε κάπως.
Η προσμονή της θάλασσας αυξάνονταν. Μετά το Παπαπούλι (για χρόνια ο τελευταίος σιδηροδρομικός σταθμός της Ελλάδας, πριν την κατεχόμενη από τους Οθωμανούς Μακεδονία), όλοι έβλεπαν ή νόμιζαν ότι έβλεπαν το γαλάζιο της θάλασσας του Πλαταμώνα, μύριζαν την αρμύρα. Επόμενο σπρωξίδι η αποβίβαση και ο αγώνας να βρεθεί κάποια σκιά στην παραλία, πριν από τους άλλους. Η βασική ακτογραμμή για κολύμπι ήταν από την εκκλησία μέχρι τη βίλα Μοσκώφ ή τη σήραγγα κάτω από το κάστρο. Εκεί γίνονταν και οι δοκιμασίες θάρρους, ποιοι θα καταφέρουν να περάσουν τη σήραγγα μέχρι τα κάμπινγκ, πριν περάσει το τρένο. Κυρίως από νεανικές παρέες, οι οποίες με τα χρόνια αυξάνονταν.
Στις 31 Ιουλίου 1951 η «Ε» πανηγύριζε, επειδή μπήκε λάμπα λουξ έξω από το κτίριο του σταθμού Πλαταμώνα, ώστε να διευκολύνονται οι επιβάτες, όταν έρχονται οι αμαξοστοιχίες! Αλλά το άναμμα του φωτός γινόταν μόνο 5 λεπτά πριν έρθει το τρένο και 5 λεπτά μετά, και η εφημερίδα ζητούσε να μένει αναμμένο για δύο ώρες. Στις 17 Ιουλίου 1966 η «Ε» κατέγραψε συμβάν, μέσα στην Κοιλάδα των Τεμπών, που πανικόβαλε τους επιβάτες. Άρχισε να βγαίνει καπνός από βαγόνι και κάποιος τράβηξε εγκαίρως το σήμα κινδύνου, την τελευταία στιγμή πριν αρχίσουν οι επιβάτες να πηδούν από τα βαγόνια. Στο ρεπορτάζ της 4ης Ιουλίου 1969 της «Ε» καταγράφεται ότι κάθε Κυριακή εκδράμουν με τρένο στον Πλαταμώνα 1.800 έως 2.000 επιβάτες. Πολλοί, για να επιστρέψουν κάπως πιο ανθρώπινα από τον Πλαταμώνα, παίρνουν το μεσημβρινό οτομοτρίς του τακτικού δρομολογίου Θεσσαλονίκης-Λάρισας, αντί να πάρουν το απογευματινό εκδρομικό. Όλοι είχαν την ίδια ιδέα και ο συνωστισμός ήταν ακόμα πιο μεγάλος, επειδή τα βαγόνια ήταν μόλις δύο. Πολύ σπρωξίδι και καθυστερήσεις. Κάτι σαν αυτά που βλέπουμε και σήμερα με τα τρένα π.χ. στην Ινδία ή κι αλλού. Οι εκδρομείς περίμεναν το τρένο κυριολεκτικά καθισμένοι δίπλα ή πάνω στη σιδηροδρομική γραμμή. Αγώνας σώμα με σώμα η επιβίβαση και αγωνία, στις πολυμελείς οικογένειες ή παρέες, αν ανέβηκαν όλοι! Παντού όρθιοι στους ασφυκτικά γεμάτους διαδρόμους. Δεν υπήρχε πάντα οπτική επαφή και το μάθαιναν, αν έφτασαν όλοι, στον Σιδηροδρομικό Σταθμό Λάρισας! Οι υπόλοιποι με το επόμενο, αν υπήρχε…
Το σκηνικό επαναλαμβανόταν κάθε Κυριακή, για πολλά καλοκαίρια, αφού τα τρένα και η χωρητικότητά τους ήταν συγκεκριμένα. Ρουτίνα οι διαμαρτυρίες φορέων και της «Ε», ρουτίνα και οι απαντήσεις της διοίκησης των σιδηροδρόμων, αλλά ουσιαστικά τίποτα δεν άλλαζε. Περισσότερα τρένα, δεν έμπαιναν… Ακόμη και αυτή η κυριακάτικη και σίγουρη ταλαιπωρία, για τους νεολαίους ήταν ίσως διασκέδαση και αυτό που λέμε σήμερα «must». Έτσι, όμως, ειδικά για τη Λάρισα, απέκτησαν επαφή με τη θάλασσα, γενιές νέων ανθρώπων. Πριν γίνουν δρόμοι και αυξηθούν τα αυτοκίνητα, οπότε «άνοιξαν» για τους πολλούς και τα παράλια του Νομού Λάρισας, με προεξάρχοντα τον Αγιόκαμπο.

[1]. Εφημερίδα «Ελευθερία», 27 Αυγούστου 1949, στήλη «Περασμένα και αξέχαστα-Το χρονικό της παλιάς Λάρισας» του Βάσου Καλογιάννη.

 

Τέλη της δεκαετίας του 1970 στον σταθμό του Πλαταμώνα (φωτ. του Adam Yamey από το διαδίκτυο)

 

 

Στιγμές που πέρασαν στην ιστορία, με τους Λαρισαίους να αναμένουν το τρένο στον Πλαταμώνα (από το ρεπορτάζ της «Ε» στις 4 Ιουλίου 1969)

 

ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΑΣ Ο φραπές και η Δημοκρατία

Η διαφήμιση παίζει τώρα τελευταία στην τηλεόραση και έχει πολύ ενδιαφέρον. Είναι η διαφήμιση του «φραπέ», του θρυλικού εθνικού μας ροφήματος. Υποθέτω ότι οι υπεύθυνοι της εταιρείας θα φώναξαν τον διαφημιστή και θα του είπαν:

– Κοίτα, μεγάλε, εδώ και αρκετά χρόνια… «την ήπιαμε» από τον φρέντο. Εννιά στους δέκα παραγγέλνουν φρέντο εσπρέσο ή φρέντο καπουτσίνο, που σιγά τους καφέδες δηλαδή, ένα νερομπλιααάχ είναι, αλλά πώς να την παλέψεις τη μόδα; Το πόπολο, ο λαός, είναι σαν τα πρόβατα του ΟΠΕΚΕΠΕ… Ανοίγει ένα γκεσέμι τον δρόμο και τα πρόβατα ακολουθούν.

Οπότε, οι υπεύθυνοι της εταιρείας ζήτησαν από τον διαφημιστή να κάνει ένα… rebranding. Πώς την ψάχνει, δηλαδή, ο Τσίπρας να μας ξανασυστηθεί και να επανέλθει; Έτσι ακριβώς. Καλύτερο, δηλαδή, προϊόν είναι ο Τσίπρας απ’ τον… φραπέ; Με την καμία…

Τζιμάνι ο διαφημιστής «εσκέβη» -και ορθώς- ότι ο «φραπέ», ο «φραπές» που λέμε στα ελληνικά, διότι η λέξη ενσωματώθηκε στη γλώσσα μας και κλίνεται, το φραπεδάκι, λοιπόν, δεν πουλάει σήμερα, επειδή δεν είναι πια στη μόδα. Είναι ντεμοντέ ρε παιδάκι μου, σαν τα παντελόνια καμπάνα, τα κλαρωτά πουκάμισα και τις χιλιοπαιγμένες κωμωδίες με τη Ρένα Βλαχοπούλου. Επομένως, τι πρέπει πει στον σημερινό καταναλωτή – πρόβατο; Τι άλλο; Να αγνοήσει τη μόδα, να γίνει αντισυμβατικός και να μείνει αποκλειστικά στο προϊόν που είναι σκέτη απόλαυση. Και είναι πανάθεμά τον! Απλά μεγαλώσαμε πια και οι «φραπέδες» μάς αυξάνουν την πίεση, μας προκαλούν ταχυκαρδίες και καταλήξαμε εκόντες άκοντες πως ο… «γαλλικός» είναι ο καλύτερος καφές, διότι είναι τάχα μου πιο υγιεινός. Όσα δε φτάνει η αλεπού…

Για να το επιτύχει, λοιπόν, αυτό, να εστιάσει, δηλαδή, στο προϊόν αυτό καθ’ αυτό κι όχι στη μόδα, ο διαφημιστής θέτει επί σκηνής έναν σημερινό μοδάτο νεαρό, που είναι αραχτός στην παραλία κάποιου νησιού και -κόντρα σ’ όλες και όλους- παραγγέλνει φραπέ.

Φυσικά, όλοι τον κοιτάζουν με… απαξίωση. «Φραπέεεεε;». Σαν να λένε, πού τον θυμήθηκες τον φραπέ ρε βλαχαδερό, εδώ όλη η Ελλάδα πίνει φρέντο… Οπότε πέφτει το σλόγκαν: Απόλαυσε φραπέ. Γιατί «είναι απολαυστικό να είσαι ο εαυτός σου». Κι αμέσως μετά, πέφτει και δεύτερος τίτλος: «Στην απόλαυση δεν έχει σημασία πώς σε βλέπουν οι άλλοι, αλλά πώς τη βλέπεις εσύ».

Αν μη τι άλλο, έξυπνο. Προσπαθεί να υπονομεύσει, δηλαδή, την πανίσχυρη και κυρίαρχη εικόνα του φρέντο, να σου πει ότι πίνεις φρέντο από μόδα κι όχι γιατί είναι καλύτερος καφές, ενώ ταυτόχρονα παίζει και το χαρτί της… νοσταλγίας.

Δεν ξέρω αν θα πιάσει η διαφήμιση κι αν ο φραπές επανέλθει στην ελληνική πραγματικότητα, πάντως οι υπεύθυνοι της εταιρείας μάλλον θα πρέπει να δώσουν… ποσοστά σε κείνον τον «Κρητίκαρο» με τις μουστάκες και την μπρουτάλ φάτσα που φέρει το ιστορικό όνομα Ξυλούρης και το παρατσούκλι «Φραπές» και ο οποίος έγινε απ’ τη μια μέρα στην άλλη διάσημος λόγω της εμπλοκής του στο σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ.

Προφανώς δεν του βγήκε τυχαία το όνομα. Ηλικιακά ο τύπος ανήκει στη γενιά του φραπέ. Είμαι βέβαιος πως όταν ήταν παλικαράκι, μελαχρινό, ηλιοκαμένο με μαλλί ανεμίζον ως τους ώμους κατά τις επιταγές της εποχής, θα γύριζε στις παραλίες της Κρήτης να «καμακώνει» Σουηδέζες τουρίστριες με έναν φραπέ στο χέρι και βασικό κώδικα επικοινωνίας την εθνική μας φράση:

– Do you like φροϋλάιν the Greece?

Αυτή ήταν η Ελλάδα του φραπέ παίδες. Η Ελλάδα της περίσσιας πλην… παγιδευμένης τεστοστερόνης. Η Ελλάδα που οι τουρίστριες λάτρευαν και για τα «καμάκια» της, για τα ξαναμμένα εκείνα αρσενικά με τα μουστάκια, την κάργα τρίχα στο στήθος που ξεπρόβαλε απ’ το ξεκούμπωτο πουκάμισο και τα κοντοκάβαλα παντελόνια καμπάνα που άφηναν να σχηματιστεί ο… πολλά υποσχόμενος «ανδρισμός». Η Ελλάδα του Βόγλη που σ’ έπαιρνε στο κατόπι για να σε κεράσει μια χούφτα μύγδαλα, η Ελλάδα που έπινε φραπέ και σε σφύριζε στον δρόμο, «τι ‘σαι συ μάνα μου …», κι όχι η τωρινή «φλατ» Ελλάδα, με τα βλαμμένα που πίνουν φρέντο, φρεντοτσίνο (άκου όνομα για καφέ ρε συ!), μοκατσίνο κι άλλα τέτοια -άντε να μην πω- και η οποία αντί για καμάκι χαζεύει με τις ώρες στο κινητό κι ανεβάζει βιντεάκια στο Τικ-Τοκ.

Κάπως έτσι, στην καφετέρια παρήγγειλα χτες … φραπέ. Γλυκός, μάστορα, δύο κουταλάκια νες καφέ και τρία ζάχαρη, όπως τον πίναμε τότε που οι δείκτες της γλυκοζυλιωμένης κινούνταν εντός φυσιολογικών ορίων. Φραπεδιά, μάστορα, φραπεδούμπα κανονική, κι όχι … φραπόγαλα – αυτό αλλοιώνει τη γεύση. Φραπεδάρα… Βάρα την καλά στο σέικερ να φτιάξει μπόλικο αφρό και ρίξε και τρία παγάκια να βαστήξει… Μωρέ, αν είχα, θ’ άναβα κι ένα τσιγάρο. «Άσσο φίλτρο» κατά προτίμηση κι ας το ‘χω από χρόνια κομμένο. Έτσι, για το στυλ. Μάλιστα, πάντα για το στυλ, πήρα και μια δεύτερη καρέκλα -εξεπίτηδες- κι άπλωσα αρίδα. Χαλάρωσα. Κι αίφνης ήταν σαν να ξαναγύρισαν οι δείκτες του ρολογιού πίσω… Ξαναβρέθηκα πίσω στο εφηβικό μου δωμάτιο, που το διάβασμα για τις Πανελλήνιες άρχιζε… υποχρεωτικά με φραπέ, κι ας μουρμούριζε παραδίπλα η κυρ-Αλίκη, «σαν πολύ μικρός δεν είσαι για να μας θες και καφέδες;». Ξαναπήγα πίσω στο φοιτητικό μου δωμάτιο, όπου τα βράδια ξενυχτούσαμε πίνοντας άπειρους φραπέδες για να λύσουμε το μείζον ζήτημα αν οι προλετάριοι πρέπει να πάρουν στα χέρια τους τα μέσα παραγωγής, όπως κέλευε ο Μαρξ, ή αν αυτό ήταν τελικά ουτοπία. Με φραπεδιά στο χέρι, με λυμένες παλάσκες και το τυφέκιον FN κρεμασμένο στον ώμο πήγαινες να φυλάξεις σκοπιά, αλλά πού θα πάει, αύριο που θα ‘σαι εξοδούχος, θα πας να πιεις μια φραπεδούμπα της προκοπής.

Φραπέ στη δουλειά, φραπέ στο γήπεδο, φραπέ στην παραλία, φραπέ και στο ταξίδι στο εξωτερικό, γιατί εκεί τα χαϊβάνια δεν ξέρουν να πίνουν παγωμένο καφέ, πόσο «black coffee» να αντέξεις ο άνθρωπος;

Και μετά… φρέντο. Αφού πίναν όλοι, τον παρήγγειλες κι εσύ, σε μια Ελλάδα, που όπως όλος ο πλανήτης, άλλαξε τόσο πολύ, σε σημείο που να μη γνωρίζεται. Και μοναχά τα σκάνδαλα, η απληστία των ανθρώπων για εύκολο κι άκοπο χρήμα δε θα πάψει ποτέ. Αυτός που θα κλέψει τον επόμενο ΟΠΕΚΕΠΕ μπορεί να έχει το παρατσούκλι «Φρέντος», αλλά το χεράκι θα το βουτάει στο μέλι… Αυτό στο λέω εγώ που κι αν έχουν δει τα ματάκια μου σκάνδαλα και σκανδαλάκια. Γι’ αυτό, που ‘σαι, μάστορα, πιάσε έναν φραπέ ακόμα… Μπήκα στα μεράκια ρε συ και θα το κάψουμε σήμερα…

ΑΛΕΞΗΣ ΚΑΛΕΣΗΣ

alexiskalessis@yahoo.gr

 

Γ.Ν.Λ.: Ο Ερυθρός Σταυρός δε μένει πια εδώ…

Ο ιστορικός χώρος του Ε.Ε.Σ. Λάρισας, από την πλευρά της οδού Ερυθρού Σταυρού,
γωνία με Σβαρτς, σε μεταγενέστερη φωτογραφία του Ιουλίου 2020.

 

Ένα «πνεύμα» ξεπήδησε μέσα από τα χαλάσματα. Εκεί, στη γωνίτσα του Γενικού Νοσοκομείου Λάρισας, Ερυθρού Σταυρού και Σβαρτς. Μια αποκομμένη, ουσιαστικά, πλευρά του νοσηλευτικού ιδρύματος. Δεν ήταν, βέβαια, το «πνεύμα» του πρώην φαρμακείου του νοσοκομείου, όπως ανέφεραν οι σύγχρονοι, την ημέρα της κατεδάφισής του. Ήταν κάτι άλλο, που το θυμόντουσαν και το ένιωθαν ελάχιστοι παλιότεροι. Ήταν το «πνεύμα» του Ερυθρού Σταυρού Λάρισας. Σ΄ εκείνα τα παλιά κτίσματα ανδρώθηκε. Στη «λαβωμένη» από τον πόλεμο και τους σεισμούς μεταπολεμική Λάρισα.

Γραφεία, υπηρεσία αιμοδοσίας, αίθουσα διδασκαλίας αδελφών νοσοκόμων και ξενώνας των αδελφών. Όλο το έργο του Ερυθρού Σταυρού, όπως το γνωρίζαμε κατά την «κλασική εποχή» του. Εκεί, λοιπόν, υπήρχε το «περίπτερο του Ε.Ε.Σ.», σύμφωνα με δημοσίευμα της «Ε» για τα εγκαίνιά του, τα οποία έγιναν την Κυριακή 10 Δεκεμβρίου 1950. Εκείνη την ημέρα ανακοινώθηκε από τον πρόεδρο του Κεντρικού Συμβουλίου του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού, Κωνσταντίνο Γεωργακόπουλο [1], ότι μετατέθηκε στη Λάρισα από τα Τρίκαλα η βάση Θεσσαλίας του Ε.Ε.Σ. Πολύς κόσμος πέρασε από κει, όλη η «παλιά Λάρισα». Ήταν σημείο αναφοράς για την πόλη. Γι’ αυτό και το Τμήμα του Ε.Ε.Σ. Λάρισας, αρχές της δεκαετίας του 1960, έκανε πρόταση στο Δημοτικό Συμβούλιο να μετονομαστεί η οδός Σβαρτς σε Ερυθρού Σταυρού, όπως και έγινε. Στις 8 Μαΐου 1962 [2] το Δημοτικό Συμβούλιο το αποφάσισε, ομοφώνως. Η οδός ονομάστηκε Ερυθρού Σταυρού, όπως συνεχίζει μέχρι σήμερα και οδός Σβαρτς ονομάστηκε το στενάκι στη δυτική πλευρά του νοσοκομείου, κάθετο στην οδό Γεωργιάδου. Αλλά και η σημερινή πλατεία Άννας Φρανκ, δίπλα στο Γενικό Νοσοκομείο Λάρισας, για χρόνια ήταν η πλατεία «Ερυθρού Σταυρού» , όπως την ήξεραν όλοι. Ένδειξη της επίδρασης του Ερυθρού Σταυρού στον κοινωνικό περίγυρο και της αναγνώρισης του έργου του. Από την πλευρά της οδού Ερυθρού Σταυρού υπήρχε μικρή πόρτα και σκάλα, που οδηγούσε τους πολίτες στις πολύτιμες υπηρεσίες του τμήματος. Αργότερα, όταν το οίκημα άλλαξε χρήση, καταργήθηκε η είσοδος και η σκάλα και για λόγους καλύτερου ελέγχου των προσβάσεων του νοσηλευτικού ιδρύματος.

 

Το ρεπορτάζ της «Ε» την Τρίτη 12 Δεκεμβρίου 1950

 

Τα εγκαίνια των εγκαταστάσεων του τοπικού τμήματος του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού έγιναν με λαμπρότητα, παρουσία και του υπουργού Μεταφορών, Νικολάου Έξαρχου [3], από τα Τρίκαλα. Μάλιστα, ο πρόεδρος του Ε.Ε.Σ. Κων. Γεωργακόπουλος απένειμε το αργυρό μετάλλιο του Ε.Ε.Σ. στο Τμήμα Λάρισας και επίσης στον πρόεδρο του τμήματος, Μιχ. Σάπκα (πρώην δήμαρχο Λάρισας), και τον αντιπρόεδρο, Βασ. Παπαδημητρίου. Σύμφωνα με το δημοσίευμα της «Ε» την Τρίτη 12 Δεκεμβρίου 1950 παρόντες ήταν επίσης: Οι βουλευτές Χατζηγιάννης, Παπαθανασιάδης και Κακαγιάννης, ο νομάρχης Παπαδάκος, ο αντιπρόεδρος του Κεντρικού Συμβουλίου του Ε.Ε.Σ. Αριστοτέλης Βαλαωρίτης [4], ο ανώτερος διοικητής χωροφυλακής Σταθουλόπουλος , πλήθος επιστημόνων και εκπρόσωποι των τοπικών αρχών. Στο ρεπορτάζ αναφέρονται και τα εξής: «{…} Ετελέσθησαν τα εγκαίνια του παρά το Δημοτικόν Νοσοκομείον ανεγερθέντος περιπτέρου του Ε.Ε.Σ., φροντίδις και αναλώμασι του τοπικού τμήματος. Τον αγιασμόν επετέλεσε ο πανοσιολογιότατος αρχιμανδρίτης κ. Δωρόθεος Βασιλάς, μετ’ αυτόν δε ο πρόεδρος του τοπικού τμήματος κ. Μιχ. Σάπκας έκαμε σύντομον ανάλυσιν του έργου του Ερυθρού Σταυρού και απολογισμόν της δράσεως του τοπικού τμήματος, από της συστάσεώς του, τονίσας ιδιαιτέρως τα πολυτίμους υπηρεσίας τα οποίας προσέφερε κατά τον πόλεμον, την κατοχήν και μετά την απελευθέρωσιν. Εξήρε την αυτοθυσίαν των Λαρισαίων εθελοντριών αδελφών και των ανδρών, οίτινες ανιδιοτελώς προσέφεραν και εξακολουθούν να προσφέρουν τας υπηρεσίας των. Ωμίλησε κατόπιν ο πρέοδρος του Ε.Ε.Σ. κ. Γεωργακόπουλος απευθύνας θερμούς επαίνους προς την διοίκησιν του τοπικού τμήματος του Ε.Ε.Σ. και εξήγησεν τους λόγους, διά τους οποίους μετετέθη η βάσις Θεσσαλίας από τα Τρίκαλα εις την πόλιν μας. Η Λάρισα, είπε, αποτελεί σπουδαιότατον συγκοινωνιακόν κόμβον της Κεντρικής Ελλάδος και αποτελεί την πρωτεύουσαν της Θεσσαλίας. Το Κ. Σ. εκτιμήσαν αφ’ ενός την δράσιν του τοπικού τμήματος του Ε.Ε.Σ. και την προνομιακήν γεωγραφικήν θέσιν της Λαρίσης, μετέφερεν την έδραν της βάσεως και ανέθεσεν την διεύθυνσίν της εις τον πρώην δήμαρχον κ. Στ. Αστεριάδην με την βεβαιότητα ότι ούτος θα εκπληρώση ευόρκως τα ανατεθέντα αυτώ καθήκοντα […] Την μεσημβρίαν οι εξ Αθηνών επίσημοι παρεκάθησαν εις γεύμα παρατεθέν προς τιμήν των υπό του κ. Σάπκα, εις την οικίαν του».

Η κατεδάφιση ολοκληρώθηκε και σ’ εκείνη τη «γωνίτσα» θα αναγερθεί ένα σύγχρονο νοσοκομείο 115 κλινών, που τόσο ανάγκη το έχει όλη η περιοχή. Πάνω στο «πνεύμα» του Ε.Ε.Σ. Λάρισας…

______________________________________________________

[1]. Ο Κωνσταντίνος Γεωργακόπουλος ήταν πολιτικός, νομικός και στρατιωτικός. Σημαντικότερο αξίωμα που κατείχε ήταν η προεδρία του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού, την οποία ανέλαβε το 1948 και διατήρησε μέχρι τον θάνατό του το 1973. Επίσης, υπηρέτησε ως πρωθυπουργός της υπηρεσιακής κυβέρνησης της Ελλάδας το 1958. Προτομή του βρίσκεται στο Γενικό Νομαρχιακό Νοσοκομείο Αθηνών Κοργιαλένιο – Μπενάκειο Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού (Επισκόπηση AI της Google).

[2]. «Ελευθερία», 9 Μαΐου 1962.

[3]. Ο Νικόλαος Έξαρχος (1897 – 1976) γεννήθηκε στα Τρίκαλα και ήταν γιος του Αχιλλέα Έξαρχου. Σπούδασε νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και στη Γαλλία. Εξελέγη πρώτη φορά, με την υποστήριξη του Λαϊκού Κόμματος βουλευτής Τρικάλων στις εκλογές του 1935 και επανεξελέγη σε αυτές του 1946 (Δημοκρατικόν Σοσιαλιστικόν Κόμμα), του 1950 (Κόμμα Γεωργίου Παπανδρέου), του 1952, του 1956 (Περιφέρεια Καρδίτσης – Τρικάλων), του 1956, του 1961 (Ένωσις Κέντρου), του 1963 (Ένωσις Κέντρου) και του 1964 (Ένωσις Κέντρου). Είχε διατελέσει υπουργός Μεταφορών στις κυβερνήσεις Σοφοκλή Βενιζέλου (Αυγούστου, Σεπτεμβρίου, Νοεμβρίου 1950), υπουργός Βορείου Ελλάδος στην κυβέρνηση Γεωργίου Παπανδρέου (1963), υφυπουργός Εσωτερικών στην κυβέρνηση Παπανδρέου (1964). Υπήρξε μέλος του Δ.Σ. της Ιστορικής και Λαογραφικής Εταιρείας Θεσσαλών. Απεβίωσε στις 12 Μαρτίου 1976 (Βικιπαίδεια).

[4]. Αριστοτέλης Βαλαωρίτης (1892-1960), εγγονός του Επτανήσιου ποιητή Αριστοτέλη Βαλαωρίτη, γιος του Ιωάννη Α. Βαλαωρίτη και της Ζωής. Έλαβε μέρος ως εθελοντής στους Βαλκανικούς Πολέμους και το 1926 εξελέγη βουλευτής της Περιφέρειας Λευκάδας-Άρτας-Πρέβεζας με το κόμμα των Ελευθεροφρόνων του Ι. Μεταξά, ενώ απέτυχε στις εκλογές του 1928. Από τις 30 Νοεμβρίου 1935 μέχρι τις 4 Αυγούστου 1936 διετέλεσε υφυπουργός Οικονομικών των κυβερνήσεων Κ. Δεμερτζή και Ι. Μεταξά. Συμμετείχε σε Διοικητικά Συμβούλια διαφόρων σημαντικών φορέων. Έλαβε μέρος σε πολλούς διεθνείς οπλομαχητικούς αγώνες ως μέλος της ελληνικής ομάδας. (Οι πληροφορίες προέρχονται από το Μέγα Ελληνικόν Βιογραφικόν Λεξικόν του Βοβολίνη και από χειρόγραφο σημείωμα του ιδίου που βρίσκεται στο αρχείο του. Όλα τα στοιχεία ελήφθησαν από το αρχείο της οικογένειας Βαλαωρίτη-Ευρετήριο, Επιμέλεια Χριστίνα Βάρδα – Σοφία Μπόρα. Το αρχείο βρίσκεται στο Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο, Αθήνα, 1999).

Βαγγέλης ΡηγόπουλοςΓ.Ν.Λ.ερυθρος σταυρος