Όταν τα κάρα δημιουργούσαν κυκλοφοριακό στη Λάρισα

Ο μικρός Σπύρος Γραβάνης επάνω σε κάρο συρόμενο με δύο άλογα, στην οδό Κύπρου. Κατοχική φωτογραφία της 10ης Ιουλίου 1943, συλλογή Αντώνη Γραβάνη.
[Από το βιβλίο του Δ. Λαρισαίων «Η μνήμη της πόλης» (2028) σελ. 191].

Πριν τις ρυθμίσεις για μονόδρομους και πεζόδρομους στη Λάρισα, είχε έρθει η ώρα και για τα κάρα! Κλασική πρωτεύουσα της αγροτιάς η πόλη, στο παρελθόν, ευλόγως είχε τα κάρα και τα ιπποειδή ως χαρακτηριστικό των δρόμων της. Μαζί με τις άμαξες, τα ταξί μιας εποχής αποτελούσαν ένα σύνολο τροχοφόρων, τα οποία κυκλοφορούσαν με ή χωρίς κανόνες. Η εξάπλωση των αυτοκινήτων σιγά-σιγά δημιούργησε μια ανάγκη: Να μπουν αυστηρότεροι κανόνες στην κυκλοφορία των ζωήλατων, γενικά, οχημάτων. Η αλλαγή αυτή άρχισε προς τα τέλη της δεκαετίας του ‘60 και στις αρχές του ‘70.

Με αφετηρία τη μετακατοχική Λάρισα, αναγκαίο είναι ένα μικρό οδοιπορικό στις συνθήκες της καθημερινότητας με τα ζωήλατα και τα προβλήματά τους. Πριν έρθει η ώρα των μέτρων της Τροχαίας για τα κάρα! Η γενική καθαριότητα, αλλά και το κυκλοφοριακό (!), ανάγκασε τον δήμαρχο Αντώνη Σιτρά να εκδώσει ανακοίνωση τον Φεβρουάριο του 1946 [1], για τα ζητήματα αυτά, στα οποία συμπεριλαμβάνονται και τα υποζύγια. Αναφέρει λοιπόν: «Παρακαλούνται όθεν οι κ.κ. καταστηματάρχαι, όπως συγκεντρώνωσι εις δοχεία (κιβώτια) και ουχί να απορρίπτουσιν αυτά εις τον προ των καταστημάτων χώρον των πεζοδρομίων, καθ’ ότι εκ της παραμονής των απορριμμάτων, ίσως και καθ’ ολόκληρον το 24ωρον, συνεπεία βραδύτητος των καταστηματαρχών, εγκυμονείται κίνδυνος επιδημιών, λόγω της βελτιώσεως του καιρού και της επικειμένης ανοίξεως.

Στη γέφυρα Αλκαζάρ η σούστα προηγείται πομπής με μηχανάκια, μάλλον προς το γήπεδο. Περίπου δεκαετία 1980. (Αρχείο εφημερίδας «Ελευθερία»).

Ιδίαν παράκλησιν υποβάλλομεν ίνα απαγορεύσωσι την στάθμευσιν διτρόχων των χωρικών, των αφικνουμένων δι’ ιδιωτικάς εργασίας, προ του χώρου των καταστημάτων των, καθ’ ότι η κυκλοφορία δυσχεραίνεται και οι οδοί συγκεντρώνουσι σωρούς ακαθαρσιών εκ των περιττωμάτων των υποζυγίων. Υπομιμνήσκομεν ότι δι’ αμφοτέρας τας περιστώσεις, υφίστανται αστυνομικαί διατάξεις διά την παράβασιν των οποίων επιβάλλονται κυρώσεις εις τους παραβάτας. Ζητούμεν την συνδρομήν απάντων των πολιτών, διά την πιστήν εφαρμογή των ανωτέρω».

Τα κάρα ήταν απαραίτητο εργαλείο για τη ζωή στην ύπαιθρο, από πολλές πλευρές και το επίσημο κράτος προσπαθούσε να επαναφέρει την ομαλότητα, μετά τον Εμφύλιο, με κίνητρο ακόμη και τα δωρεάν κάρα. Σε διακήρυξη δημοπρασίας στις 21 Ιουνίου 1950 στην «Ε», η αρμόδια Επιτροπή στη Λάρισα ζητά την προμήθεια 350 τετράτροχων κάρων «τύπου Θεσσαλικού», μειωμένων διαστάσεων, τα οποία «θέλουσι διατεθή εις τους επαναπατριζομένους συμμοριοπλήκτους αγρότας». Είχε προηγηθεί απόφαση της αρμόδιας Επιτροπής του Υπουργείου Γεωργίας. Αλλά και τον Αύγουστο της ίδιας χρονιάς [2] ανακοινώνεται η κατασκευή 160 τετράτροχων κάρων, αυτήν τη φορά «Μακεδονικού τύπου», με βάση το σχέδιο Μάρσαλ, για τους «συμμοριόπληκτους του νομού». Μειοδότης ήταν το εργοστάσιο Αθαν. Παπαζήση. Ο ίδιος εργοστασιάρχης ήταν μειοδότης και για άλλη δημοπρασία για την κατασκευή 350 κάρων «μειωμένου θεσσαλικού τύπου». Επίσης, είχε ανακοινωθεί νέα δημοπρασία στη Λάρισα, για την κατασκευή 150 δίτροχων κάρων (γνωστά ως «σούστες») και πάλι με βάση το σχέδιο Μάρσαλ. Η είδηση ανέφερε ότι όλα αυτά τα κάρα αφορούσαν «συμμοριόπληκτους» του Νομού Λάρισας. Ανάλογες δημοπρασίες θα γίνονταν και στους υπόλοιπους θεσσαλικούς νομούς. Η πολιτική του κράτους με τα δωρεάν κάρα συνεχιζόταν και το 1951. Όποτε εγκρίθηκε από τη Διεύθυνση Γεωργίας Λαρίσης [3] η χορήγηση τετράτροχου κάρου σε «δικαιούχους συμμοριόπληκτους», οι οποίοι καλούνταν να τα παραλάβουν, παρουσιαζόμενοι στο υποκατάστημα της Αγροτικής Τραπέζης (ΑΤΕ) Λαρίσης. Επρόκειτο για 12 κατοίκους του Πυργετού, έναν του Νέσσωνα, 12 του Μακρυχωρίου, 8 της Δογάνης (Ανάβρα), 17 της Μαρμάριανης, 12 του Αργυροπουλίου και 13 της Ροδιάς.

Με τόση κυκλοφορία κάρων και γενικά ζωήλατων, προκαλούνταν φυσικά και τροχαία ατυχήματα. Ενδεικτικά, στις 22 Ιουνίου 1956 διαβάζουμε στην «Ε» ότι στο τέρμα Βόλου φορτηγό αυτοκίνητο παρέσυρε αντιθέτως κινούμενο τετράτροχο κάρο, με αποτέλεσμα τη μερική καταστροφή του κάρου και τον ελαφρό τραυματισμό του αλόγου. Σε άλλο τροχαίο, όπως το περιγράφει η «Ε» στις 17 Σεπτεμβρίου 1963, στο 8ο χλμ. Λάρισας – Τυρνάβου τραυματίστηκαν ο 18χρονος οδηγός κάρου και δύο επιβαίνοντες αυτοκινήτου, σε σύγκρουση των δύο οχημάτων. Υπήρχαν, όμως, και παρασύρσεις πεζών από κάρα. Στις 4 Οκτωβρίου 1963 η «Ε» καταγράφει τον τραυματισμό 44χρονου πεζού από κάρο, στη διασταύρωση των οδών Νικηταρά και Λ. Κατσώνη.

Η πρόοδος, όμως, εκτόπιζε σιγά-σιγά τα κάρα από τους δρόμους. Τον Μάρτιο του 1960 πραγματοποιήθηκε πανθεσσαλική σύσκεψη καροποιών [4] στη Λάρισα, με οργανωτή το Σωματείο Καροποιών Λαρίσης. Κύριο θέμα ήταν η αποζημίωσή τους, επειδή το επάγγελμά τους θεωρείτο πληγέν από την ανάπτυξη και την εξάπλωση των μηχανοκίνητων μέσων. Έφτασε και η εποχή για περιοριστικά μέτρα στα κάρα. Στις 20 Ιουλίου 1969 δημοσιεύτηκε στην «Ε» απόφαση της Διοικήσεως Χωροφυλακής Λαρίσης, σύμφωνα με την οποία: Απαγορεύτηκε η στάθμευση ζωήλατων οχημάτων (κάρων) στις οδούς Λαπιθών και Δήμητρας. Επιτρεπόταν η στάθμευση των κάρων μόνο στο δεξιό τμήμα της οδού Τ. Τσιόγκα (Καλλιθέας), μεταξύ των οδών Αθηνάς και Φιλίππου. Στις 22 Ιανουαρίου 1971 δημοσιεύτηκε άλλη απόφαση, η οποία τροποποιούσε αυτή του 1969 και όριζε μοναδικό χώρο στάθμευσης των κάρων το ανατολικό τμήμα της οδού Ολύμπου, μεταξύ των οδών Γαριβάλδη και Νίκης.

Ήδη το κάρο, το εργαλείο των ανθρώπων, για αιώνες, βρισκόταν πλέον σε αποδρομή…

——————————————————

[1]. Εφημερίδα «Ελευθερία» Λάρισας, 6 Φεβρουαρίου 1946.

[2]. Εφημερίδα «Ελευθερία» Λάρισας, 26 Αυγούστου 1950.

[3]. Εφημερίδα «Ελευθερία» Λάρισας, 8 Μαρτίου 1951.

[4]. Εφημερίδα «Ελευθερία» Λάρισας, 6 Μαρτίου 1960.