ΕΛΛΗΝΩΝ μύθοι
Από τον Κωνσταντίνο Οικονόμου
Η Αμφιτρίτη
Θησέας, Αμφιτρίτη και Αθηνά [Λούβρο]

ΓΕΝΙΚΑ: Η Αμφιτρίτη ήταν στην ελληνική Μυθολογία θεότητα της θάλασσας και σύζυγος του Ποσειδώνα. Ήταν μια από τις πενήντα Νηρηίδες [κόρες του Νηρέα, πρωταρχικού θαλάσσιου θεού]. Κατ’ άλλους ήταν απλώς η θηλυκή προσωποποίηση της θάλασσας, η μητέρα των ψαριών, των φαλαινών και των δελφινιών. Υπάρχουν τουλάχιστον δύο διαφορετικές εκδοχές για την καταγωγή της: Ο Ησίοδος [Θεογονία] ισχυρίζεται πως ήταν κόρη του Νηρέα και της Δωρίδας, ενώ ο νεότερος Απολλόδωρος, που κι αυτός την κατατάσσει στις Νηρηίδες, τη μνημονεύει ως κόρη του Ωκεανού και της Τηθύος [δεν την εντάσσει όμως στις Ωκεανίδες]. Από το γάμο της Αμφιτρίτης με τον Ποσειδώνα γεννήθηκε ο Τρίτων. Κατά τον Απολλόδωρο [3.5.4], τέκνο επίσης των δύο θεών υπήρξε και η Βενθεσικύμη. Φαίνεται πως η Αμφιτρίτη υπήρξε προολύμπια θεότητα, η οποία μετά την είσοδο του Δωδεκάθεου στους Έλληνες “δόθηκε” σύζυγος του Ποσειδώνα. 
ΑΜΦΙΤΡΙΤΗ ΚΑΙ ΑΛΚΥΩΝ: Η Αμφιτρίτη εμπλέκεται και στο μύθο των Αλκυονίδων, αφού αυτή φέρεται, σύμφωνα με ορισμένους αρχαίους συγγραφείς, να μεταμόρφωσε την Αλκυόνη στο ομώνυμο πουλί [κατ’ άλλους υπεύθυνος της μεταμόρφωσης ήταν ο ίδιος ο Δίας].
Η ΑΜΦΙΤΡΙΤΗ ΣΤΑ ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ: Η Αμφιτρίτη δεν προσωποποιείται απολύτως στα ομηρικά έπη. Φαίνεται πως παρουσιάζεται ως απλώς μια έκφανση του θαλάσσιου στοιχείου. Μάλιστα μοιράζεται μαζί με τη Θέτιδα τον ίδιο τίτλο “θαλασσοτρέφουσα”. ΛΑΤΡΕΙΑ: Αν και η Αμφιτρίτη δεν περιλαμβάνεται στην επίσημη αρχαία ελληνική θρησκεία, εντούτοις σε ένα αρχαϊκό στάδιο ήταν εξαιρετικής σημασίας, όπως αντιλαμβανόμαστε και από τον Ομηρικό Ύμνο στο Δήλιο Απόλλωνα. Μάλιστα, στον ύμνο αυτό η Αμφιτρίτη εμφανίζεται στη γέννα του Απόλλωνα μαζί με τη Διώνη, τη Ρέα και την Ιχναία [που από πολλούς ταυτιζόταν με τη Θέμιδα]. Ακόμη σε ένα απόσπασμα του Βακχυλίδη ο Θησέας βλέπει τις θυγατέρες του Νηρέα να χορεύουν στο νερό ενώ η Αμφιτρίτη, στεφανωμένη με στεφάνι του γάμου της, τις παρακολουθεί. Αξίζει να σημειωθεί ότι ακόμη και στην Ιλιάδα η Αμφιτρίτη δεν εμφανίζεται ως σύζυγος του Ποσειδώνα. Ο Πίνδαρος, στην έκτη Ολυμπιακή Ωδή του, αναγνώρισε το ρόλο του Ποσειδώνα ως μεγάλου θεού της θάλασσας, και ως συζύγου της Αμφιτρίτης. Πάντως, για τους μεταγενέστερους συγγραφείς και ποιητές η Αμφιτρίτη έγινε απλώς μια αλληγορία για τη θάλασσα [Ευριπίδης, Κύκλωψ, 702, Οβίδιος, Μεταμορφώσεις Ι.14. 
ΑΜΦΙΤΡΙΤΗ ΚΑΙ ΔΕΛΦΙΝΙ: Σε μια άλλη εκδοχή του μύθου, κάποτε η Αμφιτρίτη έφυγε στα απώτατα άκρα της θάλασσας για να αποφύγει το γάμο με τον θεό της θάλασσας, όπου, όμως, το δελφίνι του Ποσειδώνα, αφού την αναζήτησε και τη βρήκε, της μίλησε και την έπεισε να τον παντρευτεί το θεό της θάλασσας. Κατά τον Υγίνο, ο Ποσειδών για να τιμήσει το δελφίνι το καταστέρισε, το τοποθέτησε δηλαδή ανάμεσα στ’ αστέρια με τη μορφή του αστερισμού Δελφίν. 
ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ: Στην αγγειογραφία αλλά και σε μωσαϊκές παραστάσεις, η Αμφιτρίτη ήταν πάντοτε διακριτή από τις άλλες Νηρηίδες εξαιτίας της βασιλικης της ιδιότητας. Σε έργα της τέχνης, τόσο αρχαίων αλλά και σε πίνακες ζωγραφικής της Αναγέννησης, η Αμφιτρίτη είτε εμφανίζεται ένθρονη δίπλα στον Ποσειδώνα είτε να την οδηγεί στον Ποσειδώνα ένα άρμα που το σέρνουν ιππόκαμποι ή άλλα μυθικά πλάσματα του βυθού. Εμφανίζεται ντυμένη με βασιλικά φορέματα και έχει δίχτυ στα μαλλιά της.
* Ο Κωνσταντίνος Αθ. Οικονόμου, είναι δάσκαλος στο 32ο Δ Σχ. Λάρισας, συγγραφέας

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: Απουλήιος, Χρυσός Όνος, 4.31.
 Απολλόδωρος, Βιβλιοθήκη, Ι.2.7,
 Αιλιανός, Περί Ζώων 12.45. 
Wilhelm Vollmer, Wörterbuch der Mythologie, 3rd ed., 1874.
 Robert Graves, Η ελληνικοί Μύθοι, 1960. 
Ευστάθιος Θεσσαλονίκης, Σχολιασμός Οδύσσειας, 3.91.1458, γρ. 40. 
Υγίνος, Ποιητικά Αστρονομία, II.17. 
Smith, William, Λεξικό της ελληνικής και ρωμαϊκής βιογραφίας και της μυθολογίας, Λονδίνο (1873 
konstantinosa.oikonomou@gmail.com www.scribd.com/oikonomoukon

ελευθερία λάρισας

ΛΑΡΙΣΑ - Μια εικόνα χίλιες λέξεις...

Η οδός Αλεξάνδρας

ΛΑΡΙΣΑ. Οδός Αλεξάνδρας. Επιστολικό δελτάριο του Ιω. Κουμουνδούρου. Αρχές δεκαετίας του 1930.

Η σημερινή εικόνα καταγράφει μια όμορφη άποψη της οδού Αλεξάνδρας. Η οδός αυτή θεωρείται ανέκαθεν από τις κεντρικότερες της Λάρισας. Επί τουρκοκρατίας ονομαζόταν οδός Χατζή Χουσεΐν πασά, όπως αποτυπώ- νεται στον «Χάρτη πόλεως Λαρίσσης, χαραχθείς τω 1880 ή 1296 Τ. ημ. (τουρκικό ημερολόγιο)», ο οποίος είναι εν- σωματωμένος στο βιβλίο του Επαμεινώνδα Φαρμακίδη[1]. Στις πρώτες εφημερίδες της Λάρισας μετά την απελευθέρωση τον ίδιο δρόμο τον βρίσκουμε σαν οδό Ντάρκουλη ή Δάρκουλη,προφανώςαπό την ομώνυμη κεντρική συνοικία Νταρκουρά. Τον Σεπτέμβριο του 1891 πέθανε στη Ρωσία η πριγκίπισσα της Ελλάδος Αλεξάνδρα[2]. Το Δημοτικό Συμβούλιο Λαρίσσης στη συνεδρίαση της 16ηςΣεπτεμβρίου 1891 αποφάσισε να δώσει το όνομά της σε κεντρικό δρόμο, και μετονόμασε την οδό Ντάρκουλη σε Αλεξάνδρας[3].Η ονομασίααυτή του δρόμου διατηρήθηκε σαράντα περίπου χρόνια, μέχρι και το 1932, οπότε μετονομάσθηκε σε οδό των Έξ[4]. Μεταπολεμικά, μετά την εξορία του αρχιεπισκόπου της Κύπρου Μακαρίου στις Σεϋχέλλες το 1956 και τα γεγονότα που ανέδειξαν το κυπριακό ζήτημα, είχαμε νέα μετονομασία του δρόμου αυτού σε Κύπρου, ονομασία η οποία διατηρείται μέχρι και σήμερα. Παρατηρούμε λοιπόν ότι μέσα σε 135 χρόνια είχαμε πέντε διαφορετικές ονομασίες του ίδιου δρόμου. Αυτό δεν πρέπει να μας εκπλήσσει. Το ίδιο συνέβη και σε πολλούς άλλους δρόμους της Λάρισας όλα αυτά τα χρόνια. Η φωτογραφία της οδού Αλεξάνδραςπου δημοσιεύεται προέρχεται από ένα επιστολικό δελτάριο του Ιω. Κουμουνδούρου. Ιστορικά ο Κουμουνδούρος δεν έχει καταγραφεί στους μεγάλους φωτογράφους της Λάρισας. Δρα- στηριοποιήθηκε τη δεκαετία του 1930, η ποιότητα της δουλειάς του είναι μέτρια, υστερεί στην εκτύπωση, τα γράμματα είναι ασύμμετρα και πρόχειρα, οι δε κάρτες του κυκλοφόρησαν μόνον τοπικά. Ο φωτογράφος έκανε τη λήψη ανεβασμένος στο μπαλκόνι του ξενοδοχείου ύπνου «Κεντρικόν», το οποίο βρισκόταν στη γωνία των οδών Αλεξάνδρας και Μεγ. Αλεξάνδρου και την περίοδο εκείνη λειτουργούσεως επιχείρηση του Γεωργίου Σκένδρου. Το 1936 το κτίριο αυτό, το οποίο στον επάνω όροφο στέγαζε το ξενοδοχείο, ενώ στο ισόγειο υπήρχαν διάφορα καταστήματα, κατεδαφίσθηκε και στη θέση του κατα- σκευάσθηκε από τον Κουτσίνα που ήταν ο ιδιοκτήτης του, το τριώροφο ξενοδοχείο «Ολύμπιον», αυτό το οποίο διατηρείται μέχρι και σήμερα, έχοντας όμως διαφορετική χρήση. Μελετώντας τη φωτογραφίααπόαριστερά, διακρίνουμε αρχικά το όμορφο νεοκλασικό κτίριο το οποίο στέγαζε το υποκατάστημα της Εθνικής Τράπεζας. Η κατασκευή του είχε ολοκληρωθεί τον Ιούνιο του 1907. Θα μπορούσε να το χαρακτηρίσει κανείς σαν τριώροφο με υπόγειο. Στο ισόγειο φιλοξενούσε ταγραφείακαι τις διάφορες υπηρεσίες της Τράπεζας, στον όροφο ήταν η κατοικία του διευθυντή, στην οποία ευκαιριακά φιλοξενήθηκαν και υψηλά πρό- σωπα και στην οροφή έφερε ένα χαρακτηριστικό επίμηκες μεγάλο υπερώο με τριγωνικό αέτωμα στην όψη. Ο σεισμός του 1941 κατέστρεψε το υπερώο και το υπόλοιπο κτίριο λειτούργησε κανονικά μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’60, οπότε κατεδαφίσθηκε και κατασκευάσθηκε το σημερινό κτίριο. Αμέσως μετά, στο βάθος, υπάρχει μιαδιώροφη κατοικία, στη θέση της οποίας το 1935 κτίσθηκε το υποκατάστημα της Τράπεζας της Ελλάδος. Στη συνέχεια διακρίνεται μέρος από το ξενοδοχείο «Όλυμπος», ενώ πίσω από τα δένδρα του πεζοδρομίου είναι κρυμμένο το φαρμακείο του Νικ. Ζησιάδη. Ακολουθεί το ιστορικό «ΜέγαΞενοδοχείον το Στέμμα». Κτίσθηκε με πρωτοβουλία του δημάρχου Διονυσίου Γαλάτη το 1887 ως δημοτική επιχείρηση και είχε ανεπτυγμένα στον όροφο 18 δωμάτια. Στο ισόγειο υπήρχαν δύο μεγάλες αίθουσες, η μία στέγαζε εστιατόριο και η άλλη καφενείο. Ήταν το πρώτο ξενοδοχείο της Λάρισας που είχε τις απαραίτητες ανέσεις για την εποχή του και κατά τη διάρκεια του ελληνοτουρκικού πολέμου του 1897 ήταν κατειλημμένο ολόκληρο από ξένους δημοσιογράφους και υψηλόβαθμους αξιωματικούς. Στο διπλανό ισόγειο κτίριο, η πλευρά που έβλεπε προς την πλατεία φιλοξενούσε υποκατάστημα της Λαϊκής τράπεζας, ενώ στην άλλη που είχε μέτωπο επί της οδού Φιλελλήνων βρισκόταν το βιβλιοχαρτοπωλείο του Ιω. Κουμουνδούρου, του εκδότη της κάρτας που σχολιάζουμε. Τέλος δεξιά, το διώροφο κτίριο με τον τρούλο ήταν το στολίδι της πλατείας. Την περίοδο που έγινε η λήψη της φωτογραφίας στέγαζε το ξενοδοχείο «Μεγάλη Βρετανία». Από το 1935 όμως περιήλθε στο δημόσιο και στους χώρους του μετακόμισε η Λέσχη Αξιωματικών. Στην άκρη της οδού Αλεξάνδρας προς την κεντρική πλατεία βλέπουμε να βρίσκονται σταθμευμένες οι άμαξες, τα ταξί της εποχής. Την χρονολογία της φωτογραφίας μπορούμε να την τοποθετήσουμε με μια σχετική ακρίβεια στα 1932-33.
 [1]. Φαρμακίδης Επαμεινώνδας, Η Λάρισα. Από των μυθολογικών χρόνων μέχρι της προσαρτήσεως αυτής εις την Ελλάδα (1881), Βόλος (1926). Στην άκρη του χάρτη σημειώνει ο Φαρμακίδης σημειώνει ότι παραχωρήθηκε «προθύμως παρά του Συμπολίτου μου κ. Ιωάννου Τσιμ- πούκη».
 [2]. Η πριγκίπισσα Αλεξάνδρα (1870-1891) ήταν κόρη του βασιλιά Γεωργίου Α’. Το 1889 παντρεύτηκε τον μέγα δούκα της Ρωσίας Παύλο Αλεξάνδροβιτς και το 1891, λίγες ημέρες μετά τη γέννηση του δεύτερου παιδιού της, πέθανε σε ηλικία 21 ετών. 
[3]. Διαβάζουμε από τα πρακτικά της συνεδρίασης του Δημοτικού Συμβουλίου: «Κατά πρότασιν του Δημάρχου,αποφαίνεται: ονομάζει την δημοτικήν οδόν Ντάρκουλη, την άγουσαν εις Εβραϊκήνσυνοικίαν παρά τη οικία Ν. Κουκουτάρα εις οδόν Αλεξάνδρας, εις μνήμην αΐδιον της μεταστάσης βασιλόπαιδος, αγγελομόρφου Αλεξάνδρας, συζύγου Μεγάλου Δουκός Παύλου καιαναρτάειςπινακίδα το όνομά της». Δήμαρχος το 1891 ήταν ο Διονύσιος Γαλάτης. Το όνομά της εκτός από τη Λάρισα, δόθηκε και σε άλλες πόλεις της χώρας, σε δρόμους και δημόσια κτίρια. Στην Αθήνα π. χ. η οδός Αλεξάνδρας και το νοσο- κομείο Αλεξάνδρα υπάρχουν μέχρι και σήμερα.
 [4]. Η ονομασία οδός των Έξ δόθηκε το 1932, όταν ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος εξέφρασε την επιθυμία να αποκατασταθεί η μνήμη των έξι (οι πέντε ήταν πολιτικοί και ο έκτος στρατιωτικός), οι οποίοι εκτελέσθηκαν το 1922 ως πρωταίτιοι της μικρασιατικής καταστροφής. 
nikapap@hotmail.com
ελευθερια λαρισας

ΕΛΛΗΝΩΝ μύθοι
Από τον Κων/νο Οικονόμου*

Η Μεροπίς και η οικογένειά της

Η ΑΣΕΒΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΩ: Η Μεροπίς ήταν κόρη του Εύμηλου και ζούσε μαζί με τον πατέρα της και τα αδέλφια της, τη Βύσσα και τον Άγρωνα, στην Κω. Κι ενώ ήταν μια ιδιαίτερα πλούσια οικογένεια, και οι τρεις τους έδειχναν ασέβεια για τους θεούς και κακία για τους ανθρώπους. Τιμούσαν μόνο τη θεά Γη, επειδή τους έδινε πλούσια σοδειά και δε συμμετείχαν στις γιορτές κανενός άλλου θεού, ούτε είχαν σχέσεις με τους άλλους ανθρώπους, μένοντας απομονωμένοι στο σπίτι και τα κτήματά τους. Όταν τους προσκαλούσαν στις θυσίες της Αθηνάς, ο Άγρων απαντούσε ειρωνικά πως δεν συμπαθούσε τη γαλανομάτα θεά, γιατί οι δικές του κόρες είχαν μαύρα μάτια(!) και πως αντιπαθούσε και τις κουκουβάγιες επειδή είχαν λαμπερά μάτια όπως η Αθηνά. Όταν τους καλούσαν σε γιορτή προς τιμή της Αρτέμιδος, ο Άγρων απαντούσε πως μισούσε τη θεά επειδή τριγύριζε τις νύχτες στα δάση. Και όταν ακόμη τους έλεγαν να προσφέρουν έστω σπονδές στον Ερμή, κι οι τρεις τους απαντούσαν πως δεν σκόπευαν να τιμήσουν κάποιο θεό που ήταν κλέφτης.
 Η ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΜΕ ΤΟΥΣ ΘΕΟΥΣ: Οι θεοί, μην αντέχοντας άλλο τέτοιες ασεβείς προσβολές, αποφάσισαν να συναντήσουν την ανόσια αυτή οικογένεια. Η Αθηνά και η Άρτεμη με- ταμορφωμένες σε κοπέλες κι ο Ερμής σε βοσκό εμφανίστηκαν μια νύχτα μπροστά στο σπίτι τους. Εκεί ο Ερμής κάλεσε τον Εύμηλο και το γιο του, Άγρωνα, να τον ακολουθήσουν στο τραπέζι που ετοίμαζε με τους άλλους βοσκούς προς τιμή του Ερμή, ενώ συγχρόνως προσπάθησε να πείσει τις δύο αδελφές, τη Μεροπίδα και τη Βύσσα να πάνε μαζί με τα κορίτσια της ηλικίας τους στο ιερό άλσος της Αθηνάς και της Αρτέμιδος. 
ΟΙ ΤΙΜΩΡΗΤΙΚΕΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ: Η Μεροπίδα όταν άκουσε τα λόγια του βοσκού θύμωσε και βλαστήμησε τη θεά Αθηνά. Η θεά τότε την μεταμόρφωσε σε κουκουβάγια και την αδελφή της, τη Βύσσα, σε γλάρο. Ο Άγρων τότε, αρπάζοντας μια σούβλα, επιτέθηκε εναντίον του Ερμή, αλλά ο θεός τον μεταμόρφωσε σε χαραδριό1. Ο Εύμηλος άρχισε να διαμαρτύρεται και να ουρλιάζει για την τιμωρία των παιδιών του και τότε ο Ερμής τον μεταμόρφωσε κι αυτόν με τη σειρά του σε νυκτοκόρακα, που όταν κράζει όλοι περιμένουν πως κάποιο κακό θα συμβεί.
 ΠΑΡΑΘΕΜΑ: Εὐμήλου τοῦ Μέροπος ἐγένοντο παῖδες ὑπερήφανοι καὶ ὑβρισταὶ Βύσσα καὶ Μεροπὶς καὶ Ἄγρων καὶ ᾤκουν Κῶν τὴν Μεροπίδα νῆσον, ἡ δὲ γῆ πλεῖστον αὐτοῖς ἐξέφερε καρπόν, ὅτι μόνην θεῶν ἐτίμων καὶ ἐπιμελῶς αὐτὴν εἰργάζοντο. Oὗτοι ἀνθρώπων οὐδενὶ συνῆλθον οὔτε εἰς ἄστυ κατιόντες οὔτε πρὸς εἰλαπίνας καὶ θεῶν ἑορτάς, ἀλλ’ εἰ μὲν Ἀθηνᾷ τις ἱερὰ ποιῶν ἐκάλεσε τὰς κόρας, ἀπέλεγεν ὁ ἀδελφὸς τὴν κλῆσιν οὐ γὰρ ἀγαπᾶν ἔφη γλαυκὴν θεόν, ὅτι ταῖς αὐτῶν κόραις ὀφθαλμὸς ἐνῆν μέλας, ἐχθαίρειν δὲ παράπαν γλαῦκα τὴν ὄρνιν εἰ δὲ καλοῖεν παρὰ τὴν Ἄρτεμιν, νυκτίφοιτον ἔλεγε μισεῖν θεόν εἰ δὲ πρὸς Ἑρμοῦ σπονδάς, κλέπτην ἔλεγεν οὐ τιμᾶν θεόν. Καὶ οἱ μὲν πλειστάκις ἐκερτόμουν. Ἑρμῆς δὲ καὶ Ἀθηνᾶ καὶ Ἄρτεμις χολούμενοι νυκτὸς ἐπέστησαν αὐτῶν τοῖς οἴκοις, Ἀθηνᾶ μὲν καὶ Ἄρτεμις ἐοικυῖαι κόραις, Ἑρμῆς δὲ ποιμένος ἔχων στολήν καὶ τὸν Εὔμηλον καὶ τὸν Ἄγρωνα προσαγορεύσας παρεκάλει παρατυχεῖν εἰς δαῖτα•διδόναι γὰρ ἱερὰ μετὰ τῶν ἄλλων ποιμένων Ἑρμῇ• Βύσσαν δὲ Μεροπίδα πρὸς τὰς ὁμήλικας ἔπειθεν ἐκπέμπειν εἰς τὸ τῆς Ἀθηνᾶς καὶ Ἀρτέμιδος ἄλσος. Kαὶ ταῦτα μὲν εἶπεν Ἑρμῆς• Μεροπὶς δ’ ὡς ἤκουσεν, ἐξύβρισε πρὸς τὸ ὄνομα τῆς Ἀθηνᾶς, ἡ δὲ αὐτὴν ἐποίησεν ὀρνίθιον γλαῦκα• Βύσσα δὲ τῷ αὐτῷ ὀνόματι λέγεται καὶ ἔστι Λευκοθέας ὄρνις• Ἄγρων δ’ ὡς ἐπύθετο, ἁρπάσας ὀβελὸν ἐξέδραμεν, Ἑρμῆς δ’ αὐτὸν ἐποίησε χαρα- δριόν• Εὔμηλος δὲ τὸν Ἑρμῆν ἐνείκεσεν ὅτι μετεμόρφωσεν αὐτοῦ τὸν υἱόν, ὁ δὲ κἀκεῖνον ἐποίησε νυκτικόρακα κακάγγελον”.

 Αντωνίνος Λιμπεράλις, Μεταμορφώσεων Συναγωγή, 15, 1, 1. 

konstantinosa.oikonomou@gmail.com www.scribd.com/oikonomoukon 
Ο Κωνσταντίνος Αθ. Οικονόμου, είναι δάσκαλος στο 32ο Δ. Σχ. Λάρισας, συγγραφέας. 
1. Ο χαραδριός είναι ένα παρυδάτιο πτηνό, γνωστό και με την ονομασία ποταμοσφυριχτής

ελευθερία λάρισας

Ιχνηλατώντας την παλιά Λάρισα

ΤΟ ΓΕΝΙ ΤΖΑΜΙ ΤΗΣ ΛΑΡΙΣΑΣ – Β’( Ιστορική διαδρομή 125 χρόνων)
Το Γενί τζαμί μεταπολεμικά, όταν στέγαζε την τοπική Εφορεία Προσκόπων. Επιστολικό δελτάριο του Μίμη Γεντέκου. Περίπου 1950.

Ο χρηματοδότης της κατασκευής του τεμένους. Στο θέμα αυτό ελλείπουν μέχρι σήμερα γραπτές πηγές, ικανές να μπορέσουν να μας διαφωτίσουν επαρκώς. Κατά καιρούς έχουν δημοσιευθεί διάφορες εκδοχές, οι οποίες βασίζονται κυρίως στις προφορικές παραδόσεις, τις οποίες ως γνωστόν ο καθένας διασκευάζει κατά το δοκούν. Η προφορική παράδοση μπορεί μεν να προσφέρει κάποια ιστορικά στοιχεία, όμως αυτά είναι συνήθως απροσδιόριστα και πολλές φορές απουσιάζει το στοιχείο της αντικειμενικότητας και της ακρίβειας. Πάντως μέχρι σήμερα πιστεύεται ότι ο χορηγός της κατασκευής του Γενί τζαμί έχει κάποια σχέση με τον Χουσνή μπέη, ιδιοκτήτη της κατοικίας που διαμορφώθηκε αργότερα σε κτίριο των ανακτόρων της Λάρισας, με τον αδελφό του Χαηρή[1] μπέη, και με την βασιλική οικογένεια που το αγόρασε. 
Είναι γνωστό ότι στις 7 Οκτωβρίου 1881, 38 ημέρες ακριβώς μετά την είσοδο του ελληνικού στρατού στη Λάρισα, επισκέφθηκε επίσημα την πόλη ο Βασιλιάς Γεώργιος Α’. Λόγω οικιακών διευκολύνσεων και ανέσεων επιλέχθηκε ως κατοικία διαμονής του το κονάκι του Χουσνή μπέη. Ο τελευταίος είχε ήδη μετακομίσει στην Κωνσταντινούπολη πριν από την απελευθέρωση. Έμεινε όμως εδώ ως πληρεξούσιος ο αδελφός του Χαηρή μπέης, ο οποίος δέχθηκε με χαρά να παραχωρήσει το κονάκι για την προσωρινή διαμονή του βασιλιά. Επειδή το κτίσμα αυτό ικανοποίησε αρκετά τον άνακτα, αγοράσθηκε στις 11 Οκτωβρίου 1881 αντί του ποσού των 1.100 Οθωμανικών λιρών, που μεταφράζεται σε 27.752 δρχ. της εποχής, όπως διαβάζουμε στο συμβόλαιο αγοράς του που έχει διασωθεί. Λέγεται ότι ο Χαηρή μπέης, αποποιήθηκε τη χρηματική προσφορά, με το πρόσχημα ότι άγραφος νόμος στη χώρα του δεν επέτρεπε σε κατοικία όπου διέμεινε εστεμμένος να ξανακατοικηθεί από τον ιδιοκτήτη του. Έπρεπε επομένως ή να δωριθεί στον βασιλιά ή αν δεν το δεχθεί αυτός, να παραμείνει για πάντα ακατοίκητη. 
Τελικά επειδή ο Χαηρή μπέης δεν δέχθηκε τα χρήματα, ο Γεώργιος, με εισήγηση αργότερα της βασίλισσαςΌλγας, προσέφερε το ποσόν της αγοράς της κατοικίας του Τούρκου υπηκόου, για την ανέγερση τεμένους κοντά στα ανάκτορα. Με αυτόν τον τρόπο θα εξυπηρετούνταν οι θρησκευτικές ανάγκες των Τούρκων που είχαν παραμείνει στη Λάρισα μετά την προσάρτηση, μια που τα άλλα τζαμιά της πόλεως βρισκόταν υπό κατάρρευση.
 Υπάρχει και μια δεύτερη εκδοχή, την οποία αναφέρει ο Μιχαήλ Σάπκας στις ανέκδοτες μέχρι σήμερα «Ανα- μνήσεις» του γραμμένες το 1952, κατά την οποία μετά την άρνηση του Γεωργίου να δεχθεί τη δωρεά από τον Τούρκο υπήκοο, συμφωνήθηκε να πάρει ο Χαηρή μπέης τα χρήματα από την αγορά της κατοικίας και να τα διαθέσει για την κατασκευή ενός νέου τεμένους για τους μουσουλμάνους της Λάρισας. Ο Χαηρή συμφώνησε τελικά και διευκρίνισε ότι ο ίδιος θα διαθέσει ολόκληρο το μερίδιο του για τον σκοπό αυτό, δεν γνώριζε όμως τις διαθέσεις του αδελφού του Χουσνή μπέη από την Κωνσταντινούπολη όπου βρισκόταν. Το συμβόλαιο αναφέρει με κάθε λεπτομέρεια τα της μεταβιβάσεως της κατοικίας. Όμως τα περί δωρεάς του Χαηρή μπέη και μη αποδοχής της από τον Γεώργιο, δεν έχουν καταγραφεί σε επίσημα έγγραφα, και δεν μπορούσαν εξ άλλου να καταγραφούν. Απλώς έχουν διασωθεί από στόμα σε στόμα μέχρι και σήμερα. Στο σημείο αυτό ίσως η ανεύρεση του συμβολαίου μεταξύ του κατασκευαστή του τζαμιού και του χρηματοδότη, μας δώσει τη λύση. Όμως το συμβόλαιο αυτό μέχρι σήμερα δεν έχει εντοπισθεί.
 Πάντως η πρώτη εκδοχή, δηλαδή της ανέγερσης του τζαμιού από τα χρήματα που έδωσε για την αγορά της κατοικίας ο βασιλιάς, φαίνεται περισσότερο λογική. Ο Χαηρή μπέης αναφέ- ρεται στο συμβόλαιο πωλήσεως ως πληρεξούσιος του αδελφού του Χουσνή μπέη και όχι ως συνιδιοκτήτης της κατοικίας. Εξ άλλου το τζαμί, από τα πρώτα χρόνια κατασκευής του, ήταν ιδιοκτησία του ελληνικού δημοσίου και όχι της Οθωμανικής κοινότητας της Λάρισας. Ένα ακόμη γεγονός είναι ότι ο Βασιλιάς Γεώργιος λίγο πριν την αναχώρησή του από την Λάρισα, παρασημοφόρησε μαζί με άλλους Έλληνες και μουσουλμάνους της Λάρισας και τον Χαηρή μπέη. Τελικά οποιαδήποτε εκδοχή και να υιοθετήσουμε, η ανέγερση του Γενί τζαμί φαίνεται πως έγινε με βασιλικά χρήματα. 
Χρήσεις - Το Γενί τζαμί έχει μέχρι σήμερα ζωή 125 χρόνων περίπου. Σε όλο αυτό το διάστημα χρησιμοποιήθηκε διαδοχικά από μουσουλμάνους και Έλληνες. Εκ κατασκευής λειτούργησε αρχικά και μέχρι το 1924 ως θρησκευτικός χώρος. Αποτελούσε το κεντρικότερο τέμενος της Λάρισας και εξυπηρετούσε τις λατρευτικές ανάγκες των Οθωμανών οι οποίοι δεν φοβήθηκαν, όπως πολλοί άλλοι ομοεθνείς τους, και παρέμειναν στην πόλη μας και μετά την ενσωμάτωση της Θεσσαλίας στην Ελλάδα. Κυρίως το χρησιμοποιούσαν όσοι κατοικούσαν στην κεντρική περιοχή της πόλεως ή σύχναζαν στα γύρω από την πλατεία καταστήματα και καφενεία. Υπάρχει από παλαιότερα μια πληροφορία, ανεπιβεβαίωτη όμως, ότι το τζαμί αυτό ήταν σε χρήση αποκλειστικά για τις γυναίκες των μουσουλμάνων της Λάρισας. -
 Το 1924 με την ανταλλαγή των πληθυσμών η πόλη άδειασε από τον μουσουλμανικό πληθυσμό και το τζαμί παρέμεινε για ένα διάστημα κλειστό και σε πλήρη αχρηστία. Ο Γεώργιος Γουργιώτης αναφέρει πως από πληροφορίες που είχε από παλιούς Λαρισαίους, μόνο τα μικρά δωμάτια που υπήρχαν στην ανατολική πλευρά της αυλής χρησιμοποιήθηκαν αυτό το διάστημα και μέχρι τα τέλη του 1930, για την στέγαση της φιλαρ- μονικής του στρατού. - Από το 1928-1932 η δημοτική αρχή επί δημαρχίας Σάπκα, εκδήλωσε επανειλημμένως την επιθυμία να αγοράσει το τζαμί ή να το ανταλλάξει με άλλους χώρους, με σκοπό να στεγάσει τις αρχαιότητες του Φρουρίου. Όμως για διάφορους λόγους η διαδικασία αυτή δεν τελεσφόρησε. - 
Το 1937 ιδρύθηκε η «Φιλάρχαιος Θεσσαλική Εταιρεία» με έδρα τη Λάρισα. Σκοπός της ήταν η αναζήτηση, περισυλλογή και συγκέντρωση αρχαιοτήτων, η διενέργεια ανασκαφών και η δημιουργία συλλογής αρ- χαίων θεσσαλικών νομισμάτων και όχι μόνον. Εγκατέστησε τα γραφεία της στο τζαμί, στο οποίο αποθήκευε και όσες νέες αρχαιότητες εντόπιζε και συνέλεγε. - Στα τέλη του 1939 στους χώρους του εγκαταστάθηκε η νεοσύστατη Δημοτική Βιβλιοθήκη με διευθυντή τον δημοσιογράφο Θρασύβουλο Μακρή, εκδότη πα- λαιότερα της εφημερίδας «Μικρά». - Ο μεγάλος σεισμός της 1ης Μαρτίου 1941 επέφερε καθίζηση μέρους της στέγης του κτιρίου, ελαφρές ζημιές στην τοιχοποιία και κατέπεσε η κωνοειδής απόληξη του μιναρέ. Με την είσοδο των Γερμανών τον Απρίλιο του ίδιου έτους, ο χώρος του Γενί τζαμί χρησιμοποιήθηκε για στρατωνισμό από τις γερμανικές δυνάμεις κατοχής. Η χρήση αυτή συνοδεύθηκε και από σύληση αρχαιοτήτων, παλαιών βιβλίων και κυρίως από την εξαφάνιση της συλλογής των νομισμάτων, αφού δεν είχε ληφθεί καμιά φροντίδα διασφάλισής των. -
 Μεταπολεμικά στους χώρους του στεγάσθηκαν για ένα διάστημα η μπάντα του Β’ Σώματος Στρατού και αργότερα τα γραφεία της Εφορίας Προσκόπων. Στην δημοσιευόμενη φωτογραφία διακρίνεται στο μεσαίο τόξο της εισόδου του κτιρίου, πινακίδα η οποία φέρει στο κέντρο το προσκοπικό τριφύλλι και τα στοιχεία του Σώματος Ελλήνων Προσκόπων Λαρίσης. Οι προσκοπικές ομάδες ως γνωστόν στεγάζονταν στα τολ που είχαν αναπτυχθεί πάνω στα ερείπια του δικαστικού μεγάρου, στην κεντρική πλατεία. -
 Με την επανίδρυση το 1954 της «Φιλαρχαίου Εταιρείας», άρχισαν να συγκεντρώνονται στο τζαμί διάφορες αρχαιότητες και έτσι τέθηκαν οι βάσεις για την ανάπτυξη στους χώρους του, Αρχαιολογικού Μουσείου. - 
Το 1957 μεταφέρθηκαν από τον χώρο του Φρουρίου στο τζαμί όσα αρχαία είχαν διασωθεί από την λαίλαπα της κατοχής και την αρχαιοκαπηλία, και άρχισε επίσημα τη λειτουργία του το Αρχαιολογικό Μουσείο της Λάρισας, υπό την εποπτεία τώρα της αρχαιολογικής υπηρεσίας. Το κτίριο αυτό, έπειτα από διάφορες συντηρήσεις, μετατροπές και συμπληρώσεις κατόρθωσε να εξυπηρετήσει για περισσότερο από 50 χρόνια, τις ανάγκες Αρχαιολογικού Μουσείου μιας μεγάλης και ιστορικής πόλεως όπως η Λάρισα, μέχρι που ολοκληρώθηκε το νέο Διαχρονικό Μουσείο, το οποίο εγκαινιάσθηκε επίσημα πριν λίγες ημέρες.
 [1]. Έτσι είναι ορθογραφικά γραμμένο το όνομά του από τον «συμβολαιογραφούντα Ειρηνοδίκην Λαρίσσης Απόστολον Γεωργίου Μαλαχατόπουλον» στο συμβόλαιο αγοράς της οικίας του Χουσνή μπέη

ελευθερία λάρισας

ΕΛΛΗΝΩΝ μύθοι
Από τον Κωνσταντίνο Οικονόμου*

Ο Τυδέας 
(Ο Τυδέαςφονεύει την Ισμήνη (Μουσείο Λούβρου)

Ο Τυδέας είναι γιος από δεύτερο γάμο του βασιλιά Οινέα της Αιτωλικής Καλυδώνας. Εκδιώχθηκε από τον θείο του Άγριο όταν αυτός σφετερίσθηκε τον θρόνο από τον Οινέα και κατέφυγε στον βασιλιά του Άργους Άδραστο. 
ΣΤΟ ΠΑΛΑΤΙ ΤΟΥ ΑΔΡΑΣΤΟΥ: Σύμφωνα με μία άλλη εκδοχή εκδιώχθηκε από την Καλυδώνα γιατί είχε σκοτώσει άθελά του στο κυνήγι τον θείο του Αλκάθοο. Στο Άργος ο Άδραστος άκουσε φασαρία στον προθάλαμο του ανακτόρου του και βγήκε ανήσυχος να δει τι συνέβαινε. Βρέθηκε μπροστά σε δύο άνδρες που αντιδικούσαν για το ποιος θα ζητήσει πρώτος τη φιλοξενία του. Ο ένας ήταν ο Θηβαίος Πολυνείκης και ο άλλος ο Τυδέας, διωγμένος κι αυτός από τη δική του πατρίδα, για τον φόνο που είχε διαπράξει κατά λάθος. Ο Άδραστος τους χώρισε και δέχθηκε να φιλοξενήσει και τους δύο στο παλάτι του. Ο Πολυνείκης είχε μια ασπίδα με παράσταση λιον- ταριού, ενώ ο Τυδέας ασπίδα με παράσταση αγριόχοιρου. Τότε ο Άδραστος θυμήθηκε πως κάποτε του είχε δοθεί ένας περίεργος χρησμός: να παντρέψει τις κόρες του με ένα λιοντάρι και με ένα αγριόχοιρο. Αμέσως κατάλαβε ότι αυτούς θα εννοούσε ο χρησμός. Πάντρεψε λοιπόν τις δύο κόρες του, τη Διηπύλη με τον Τυδέα και την Αργεία με τον Πολυνείκη. Από αυτό το γάμο ο Τυδέας απέκτησε τον ονομαστό από τον Τρωικό Πόλεμο Διομήδη.
 ΕΠΤΑ ΕΠΙ ΘΗΒΑΣ – ΩΜΟΤΗΤΕΣ: Κατά την εκστρατεία του Αδράστου εναντίον των Θηβών, ο Τυδέας διακρίθηκε για το θάρρος του ως ένας από τους «Επτά επί Θήβας», αλλά τελικά τραυματίσθηκε θανάσιμα από τον Θηβαίο Μελάνιππο. Σύμφωνα με μία εκδοχή, η θεά Αθηνά θέλησε να καταστήσει τον Τυδέα αθάνατο, και το ζήτησε ως χάρη από τον Δία. Όμως, μια ωμότητα του Τυδέα έφερε την αντιπάθεια τελικά της θεάς προς τον ήρωα. Συγκεκριμένα, όταν ο Αμφιάραος έκοψε το κεφάλι του Μελανίππου και το έδωσε στον Τυδέα, εκείνος έφαγε τον εγκέφαλο!! Από αυτό το γεγονός, η Αθηνά αηδίασε και δεν τον έκανε αθάνατο. Ο Τυδέας χρεώνεται ακόμη και με τον φόνο μιας γυναίκας, της Ισμήνης, αδελφής της Αντιγόνης. 
Ο ΤΥΔΕΑΣ ΣΤΗ «ΘΗΒΑΪΔΑ»: Η «Θηβαϊδα», του Πούμπλιου Στάτιου1 δεν είναι και τόσο γνωστή, αν και είναι ένα σπουδαίο έργο, όχι βέβαια της εμβέλειας της Αινειάδας του Βιργίλιου, ούτε ασφαλώς των έργων του Ομήρου. Είναι πάντως ένα κλασσικό έπος με ήρωες, βασιλείς, μάντεις και θεούς ποιητικού και περίτεχνου ύφους. Η «Θηβαϊδα» είναι ένα έπος στο οποίο διαδραματίζει πρωταγωνιστικό ρόλο ο Τυδέας. Ο ήρωας εμφανίζεται το δεξί χέρι του θηβαίου Πολυνείκη, σύμβουλος, συμπαραστάτης και αδερφικός του φίλος. Τα γεγονότα που περιγράφονται συνέβησαν μετά την τραγική ιστορία του Οιδίποδα και την εκούσια αυτοτύφλωσή του, όταν ανέλαβαν το θρόνο στη Θήβα τα δύο παιδιά του ανόσιου γάμου, ο Ετεοκλής και ο Πολυνείκης, εκ περιτροπής. Όταν όμως ο πρώτος αρνήθηκε να παραδώσει το θρόνο, ο Πολυνείκης καταφεύγει στο Άργος, όπου συνάνησε τον επίσης φυγάδα Τυδέα. Πολυνείκης και Τυδέας υπό τη σκέπη του βασιλιά του Άργους Αδράστου, αποφάσισαν την από κοινού εκστράτευση για την κατάληψη των θρόνων που δικαιωματικά τους ανήκουν, πρώτα της Θήβας και μετά της Καλυδώνας. Για την επίτευξη του πρώτου στόχου συμμάχησαν με άλλους 4 βασιλείς και άρχοντες (ανάμεσα στους οποίους ο μάντης Αμφιάραος), σχηματίζοντας τους Επτά που θα επιτεθούν στη Θήβα με τραγική κατάληξη τον θάνατο των έξι πλην του Αδράστου. Όσον αφορά τον Τυδέα, ο θάνατός του στιγματίστηκε από το ανοσιούργημα που προαναφέραμε. Πολλοί εξηγούν τη φρικτή πράξη του ως τρόπο για να γλιτώσει τον θάνατο, απόηχος, ίσως, πανάρχαιων βάρβαρων ωμοφαγικών και κανιβαλικών δοξασιών. 
ΣΤΗ ΜΑΧΗ: Ο Στάτιος περιγράφει το τελευταίο «κεφάλαιο» της ζωής του Τυδέα μπρος στα τείχη της Θήβας: «ο Ετεοκλής, θολωμένος και θρασύδειλος, στέλνει πενήντα άνδρες ενέδρα στο δάσος για να σκοτώσουν τον Τυδέα που είχε έρθει ειρηνικά, σε πρεσβεία. [...] τού ρίχνουν κι ένα ακόντιο που παραλίγο να τον σκοτώσει, ο Τυδέας άφοβος τους προκαλεί: τι φόβος σας κατέχει, τι έλλειψη ανδρείας είν’ αυτή; Ελάτε, μόνος είμαι2!» Κι αφού ο Αιτωλός αρχίζει να σκοτώνει τους άνδρες, ένας από αυτούς παροτρύνει τους υπόλοιπους: «ένας είναι σύντροφοι, ένας και θα μας σφαγιάσει θριαμβευτικά στο Άργος επιστρέφοντας; Ούτε η Φήμη θα μπορεί να τον πιστέψει!. Αφήνει, όμως, μόνο ζωντανό τον Μαίωνα για να αναγγείλει στον Ετεοκλή: …οχύρωσε τις πύλες σας, τα όπλα τρόχισε, τα τείχη που τα έφθειρε ο χρόνος επισκεύασε… δες τη γη εκείνη που το σπαθί μου έζωσε με του θανάτου τη φωτιά3.» Στον Τυδέα, που χαρακτηρίζεται από τον Στάτιο, magnus (μεγάλος) και fulmineus (κεραύνιος), αναφέρεται και ο Θηβαίος μάντης Τειρεσίας: «για μας η φρίκη του πολέμου κι ο Τυδέας πάλι4»! Αλλού, στο ίδιο έπος, όταν ο Πολυνείκης ακούει τις ικεσίες της μητέρας του Ιοκάστης, παρεμβαίνει ο Τυδέας, θυμίζοντας της την ενέδρα του γιου της Ετεοκλή. Σ’ έναν μονόλογο, ο Αιτωλός δηλώνει: «πρώτα το μέταλλο του το δόρυ θ’ αποβάλλει και θ’ ανθίσει, πρώτα ο Ίναχος κι ο Αχελώος θα στρέψουν τα νερά τους προς τα πίσω και μετά θα αφήσει τον Πολυνείκη λεύτερο ο αδερφός του5». Κι ενώ ο ήρωάς μας σημειώνει αριστεία στη μάχη, ξάφνου, με δόρυ τον πληγώνει ο Μελάνιππος θανάσιμα, κι ενώ ψυχορραγεί αρνείται να πεθάνει και σκοτώνει αυτόν που τον πλήγωσε. Και εκεί τελειώνει η σύντομη ζωή του Αι- τωλού ήρωα, τέλος που κηλιδώνεται ανεπανόρθωτα από την ανόσια, φρικώδη πράξη. Ο Στάτιος, δεν περιγράφει την πράξη, αλλά βάζει τον Τυδέα να ζητά το κεφάλι του αντιπάλου του. Ας δούμε και τα τελευταία λόγια που εκστόμισε ο γιος του Οινέα: «τα κόκκαλά μου, δεν παρακαλώ στο Άργος να τα πάτε ή την Αιτωλία. Και πώς θα με κηδέψετε διόλου δε με νοιάζει. Μισώ τα μέλη τώρα και το σώμα μου αδύναμο που έγινε και τώρα ξεψυχάει. Το κεφάλι σου, ω κάποιος, να μου φέρει το κεφάλι σου, Μελάνιππε6». Εν τω μεταξύ, η προστάτιδά του Αθηνά είχε πάει να παρακαλέσει τον πατέρα της Δία να τού χαρίσει την αθανασία, αλλά βλέποντας, σαν επιστρέφει, τον Τυδέα να πράττει το ανοσιούργημα, τον εγκαταλείπει γεμάτη αποτροπιασμό. ΣΗΜ.: Από το επόμενο άρθρο μας, κλείνοντας με την παρουσίαση των πρωταγωνιστών του Θηβαϊκού Κύκλου, επιστρέφουμε σε γυναίκες του Μύθου.
 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: Statius Thebaid, D.R. Shackleton Bailey επιμ./μτφρ., Loeb Classical Library, Harvard University Press, Λονδίνο 2003. 
* Ο Κωνσταντίνος Αθ. Οικονόμου, είναι δάσκαλος στο 32ο Δ. Σχ. Λάρισας, συγγραφέας. 
1. Ο Στάτιος (περ. 50 – περ. 96 μ.Χ.) γεννήθηκε στη Νεάπολη της Ιταλίας, πόλη κέντρο του Ελληνικού πολιτισμού. Έργα του το Silvae, η Αχιλληίς (ανολοκλήρωτο) και η Θηβαϊδα, σε 12 βιβλία, κατά το πρότυπο της Αινειάδας του μέντορά του Βιργιλίου.
 2. Θηβαϊδα, 2:548-9. 
3. Θηβ. 2:699-703. 
4. Θηβ. 4: 601-2. 
5. Θηβ. 7:552-53. 
6. Θηβαϊδα, 8:736-40.

ελευθερία λάρισας.

ΛΑΡΙΣΑ - Μια εικόνα χίλιες λέξεις...

Η καταστροφή της μεγάλης γέφυρας του Πηνειού

Η κατεστραμμένη από τους Άγγλους γέ φυρα του Πηνειού έχει αντικατασταθεί πρόχειρα με ξύλινη κατασκευή. Φωτογραφία του Ιταλού στρατιωτικού ιατρού Pierluigi Zamperin. Χρονολογία 24 Ιουνίου 1941

Η Λάρισα είναι συνυφασμένη, από τα προϊστορικά ακόμα χρόνια, με το ποτάμι της τον Πηνειό, στη δεξιά όχθη του οποίου είναι ανεπτυγμένη ηπόλη. Τις δύο όχθες του ιστορικού και μυθικού αυτούποταμού συνέδεε ανέκαθεν κάποια γέφυρα, μέσω της οποίας διαπεραιώνονταν οι ταξιδιώτες που ήθελαν να πάνε προς βορά ή έρχονταν από εκεί. Τη μορφή της κατά τα παλαιά χρόνια φυσικό είναι να μην τη γνωρίζουμε. Εκείνο που έφθασε μέχρι την εποχή μας είναι η μεγάλη λίθινη γέφυρα, που σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις είναι έργο του Χασάν μπέη, εγγονού του Τουρχάν μπέη, του κατακτητού της Θεσ- σαλίας το 1423. Έχουμε γράψει επανειλημμένως για την γέφυρα αυτή, η οποία ήταν ό,τι ομορφότερο είχε να επιδείξει η Λάρισα κατά τη διάρκεια της τουρκοκρατίας. Οι Ευρωπαίοι περιηγητές των χρόνων αυτών τηνπεριέγραψαν, την ύμνησαν και τηναποτύπωσαν σταοδοιπορικάτους. Η στερεή κατασκευή της την κράτησε αλώβητη σχεδόν 500 χρόνια και αν δεν ήταν το βέβηλο ανθρώπινο χέρι να την καταστρέψει σε εποχές πολέμου, η γέφυρα αυτή με τις ιδανικές της αναλογίες θα επιβίωνε μέχρι και σήμερα αγέρωχη και κομψή. Όμως τον Απρίλιο του 1941, όταν πλησίαζε προς τη Λάρισα η γερμανική πολεμική μηχανή με προορισμό την Αθήνα, Άγγλοι κομάντος ανατίναξαν ένα μεγάλο μέρος της για να καθυστερήσουν την προέλαση των εχθρικών στρατευμάτων. Όμως το μηχανικό του γερμανικού στρατού γεφύρωσε με βάρκες τις όχθες του Πηνειού για ναπροσπελάσει τοποτάμι, δίπλα από την ανατιναγμένη γέφυρα. Ακολούθησε κάποιαπροσωρινή σύζευξη των υπολειμμάτων της με ξύλινη κατασκευή, για να αποκαταστήσει την επικοινωνία με τη συνοικία του Πέρα μαχαλά και βορειότερα μέχρι τη δυτική Μακεδονία. Αυτά μέχρι τον Οκτώβριο του 1944, γιατί με την οπισθοχώρηση των Γερμανών έγινε μια δεύτερη ανατίναξη στα υπόλοιπα τόξα της γέφυρας που είχαν απομείνει. Το πρόσχημά τους ήταν να γίνει ανετότερη η οπισθοχώρησή τους. Έτσι έμεινε και πάλι η πόλη χωρίς γέφυρα. Στην αρχή βάρκες εξυπηρετούσαν την μετάβαση στην απέναντιπλευρά. Λίγο αργότερα κατασκευάσθηκε νοτιότερα, στο σημείο της σημερινής δεύτερης οδικής γέφυρας, εκεί όπου βρίσκεται το στενότερο σημείο της κοίτης, ξύλινη γέφυρα, ενώ συγχρόνως άρχιζε και η ζεύξη των υπολειμμάτων της παλαιάς με ξύλινη κατασκευή κάπως στερεότερη και ευρύτερη. Η κατάσταση αυτή διατηρήθηκε μέχρι το 1950 όταν ξεκίνησαν τα έργα κατασκευής της νέας γέφυρας με οπλισμένο σκυρόδεμα(μπετόν). Την υπόλοιπη πορεία της μέχρι σήμερα, που διαθέτει δύο ξεχωριστά οδοστρώματα για αυτοκίνητα και ειδική πεζογέφυρα, λίγο-πολύ την γνωρίζουμε. Τη σημερινή φωτογραφία μπορούμε να την κατατάξουμε στις ιστορικές εικόνες της πόλεως, γιατί αποτυπώνει μια ιδι- αίτερη φάση της ιστορικής διαδρομής της γέφυρας της Λάρισας. Προέρχεται από τη συλλογή του Ιταλού ιατρού Pierluigi Zamperin, ο οποίος διατελούσε την περίοδο εκείνη ιατρικός σύμβουλος του «21οOspedaledaCampo» του ιταλικού στρατού. Μετά την κατοχή της Ελλάδος από τους Γερμανούς, τα ιταλικά στρατεύματα ξεκίνησαν από την Αλβανία και μέσω Ηπείρου έφθασαν στη Θεσσαλία, πέρασαν από τη Λάρισα και κατέληξαν στον Βόλο, όπου στρατοπέδευσαν και εγκατέστησαν το συγκεκριμένο ιταλικό νοσοκομείο. Η φωτογραφία αυτή έγινε γνωστή με την μεσολάβηση του καλού φίλου Θωμά Κυριάκου, ο οποίος δείχνει να έχει ιδιαίτερη αδυναμία στην αναζήτηση συλλογών με παλαιές φωτογραφίες της Λάρισας όπου γης μέσω του διαδικτύου και να τις αναδεικνύει στην ιστοσελίδα του. Ο Ιταλός ιατρόςPierluigiZamperin στάθηκε στη δεξιά όχθη του Πηνειού, σε ένα σημείο της σημερινής οδού Καλλιθέας, στο ύψος του εξοχικού κέντρου «Πευκάκια». Το κέντρο αυτό βρισκόταν σε μια υπερυψωμένη περιοχή και καταλάμβανε τη θέση όπου μέχρι το 1908 βρισκόταν το τζαμί του Χασάν μπέη. Έστρεψε τον φακό του προς την πρόχειρη ξύλινη γέφυρα του Πηνειού.Ήταν 24 Ιουνίου 1941 και είχανπεράσει δύοπερίπου μήνες από την ανατίναξή της από τουςΆγγλους. Στο διάστημα αυτό τα υπολείμματα της γέφυρας συζεύχθηκαν με ξύλινη κατασκευή. Πολλαπλοί επιμήκεις ξύλινοι δοκοί στερεώθηκαν επάνω στα βάθρα της παλαιάς γέφυρας[1] και επάνω τους επιστρώθηκε ανθεκτικό ξύλινο οδόστρωμα, ικανό να επιτρέπει την διέλευση και βαρέων οχημάτων και μάλιστα σε διπλή σειρά, όπως διακρίνεται και στη φωτογραφία. Στα πλάγια δημιουργήθηκαν στενά πεζοδρόμια. Ξύλινα στηθαία τοποθετήθηκαν στις άκρες για την προφύλαξη των πεζών. Πίσω παρατηρούμε το πυκνό δάσος της περιοχής του Αλκαζάρ, το οποίο όμως τον χειμώνα του 1942, που έτυχε να είναι ασυνήθιστα κρύος, αποψιλώθηκε από τους Ιταλούς στρατιώτες για να χρησιμοποιηθεί η ξυλεία του ως θερμαντικό υλικό. Η ξύλινη αυτή κατασκευή που αντικρίζουμε στη φωτογραφία διατηρήθηκε επί 3,5 χρόνια, μέχρι τον Οκτώβριο του 1944, όπως ήδη αναφέρθηκε. Στο σημείο αυτό θέλω να τονίσω ότι με την ευαισθητοποίηση αρκετών συμπολιτών μας και μάλιστα νέων σε ηλικία ανθρώπων, οι οποίοι διαθέτουν ευχέρεια στον χειρισμό των σύγχρονων ηλεκτρονικών μέσων, αρχίζει να δημιουργείται ένα corpus, μια τράπεζα παλαιών φωτογραφιών και λοιπών απεικονίσεων της Λάρισας, η οποία θα βοηθήσει και αυτή με τον τρόπο της στην ανάδειξη της πλούσιας ιστορίας της. Ας το θεωρήσουμε αυτό σαν κάποιο ενθαρρυντικό και παρήγορο γεγονός στη σημερινή μίζερη εποχή μας. [1]. Ήταν τόσο καλά στερεωμένη στον βυθό της κοίτης του ποταμού η παλαιά γέφυρα, ώστε και η νέα με μπετόν που την αντικατέστησε το 1950 στηρίχθηκεπάνω στα βάθρα της. Όλα τα υπολείμματα της παλαιάς γέφυρας είχαν κατεδαφισθεί, εκτός από τα βάθρα. Οι τεχνίτες που εργάσθηκαν στην κατεδάφισή της διηγούνται ότι ήταν τόσο στερεή η συνδεσμολογία των λίθων με αρμούς ώστε ήταν ευκολότερη η σχάση της πέτρας από τη διάνοιξη των αρμών. 
nikapap@hotmail.com

ΕΛΛΗΝΩΝ μύθοι
Από τον Κων/νο Οικονόμου*


Ο Αμφιάραος [ο ήρωας, μάντης και θεραπευτής, που κατάπιε η γη]

Κατά την Ελληνική Μυθολογία, ο Αμφιάραος ήταν ένας από τους σπουδαιότερους Έλληνες ήρωες. Στη βασική μυθική παράδοση φέρεται γιος του Οϊκλή και εγγονός του μάντη και γιατρού Μελάμποδα1, από τον οποίο κληρονόμησε την ιατρική και τη μαντική τέχνη. Νεότεροι μυθογράφοι θέλουν τον Αμφιάραο γιο του θεού Απόλλωνα και της Υπερμνήστρας. 
ΣΤΟN ΘΡΟΝΟ ΤΟΥ ΑΡΓΟΥΣ: Ο Αμφιάραος πήρε για σύζυγό του την Εριφύλη, αδερφή του Αδράστου, τον οποίο προηγουμένως είχε εκδιώξει από το θρόνο του Άργους. Αργότερα οι δυο τους συμφιλιώθηκαν με τη συμφωνία να επιλύουν πλέον τις διαφορές τους με τη διαιτησία της Εριφύλης. Ο Αμφιάραος απέκτησε από την Εριφύλη δύο γιους, τον Αλκμέωνα και τον Αμφίλοχο και δύο κόρες, την Ευρυδίκη και την Δημώνασσα2.
 ΕΠΤΑ ΕΠΙ ΘΗΒΑΣ: Όταν έφτασε στο Άργος ο εκδιωχθείς από τη Θήβα Πολυνείκης, και μετά τις επίμονες παρακλήσεις του να τον βοη- θήσει να ξαναγυρίσει στην πατρίδα του ως βασιλιάς, ο Άδραστος αποφάσισε να τον στηρίξει. Σε αυτή την απόφαση ο Αμφιάραος εναντιώθηκε και αρνήθηκε να συμμετάσχει στην εκστρατεία, καθώς, ως γνώστης της μαντικής, ήξερε ότι από όσους θα λάβαιναν μέρος στην εκστρατεία εκείνη μόνο ο Άδραστος θα επέστρεφε ζωντανός. Κατέφυγαν λοιπόν κατά τη συμφωνία τους στη διαιτησία της Εριφύλης, η οποία, όμως, δέχθηκε την άποψη του αδελφού της και παρότρυνε τον σύζυγό της να εκστρατεύσει μαζί με τους υπόλοιπους, για να αποκτήσει δόξα και τιμή. Ο Αμφιάραος αναγκάσθηκε τότε, χωρίς τη θέλησή του, να ακολουθήσει τους άλλους στην εκστρατεία που έγινε γνωστή ως οι “Επτά επί Θήβας”. Η Εριφύλη όμως είχε πάρει το μέρος του αδελφού της όχι από αντικειμενική κρίση, αλλά επειδή είχε δωροδοκηθεί από τον Πολυνείκη με το φημισμένο περιδέραιο της Αρμονίας. Το περιδέραιο αυτό, αλλά και ο λεγόμενος πέπλος της Αρμονίας, ήταν πολύτιμα δώρα που είχαν δωρίσει οι θεοί στην Αρμονία στους γάμους της και τα είχε κληρονομήσει από τη μητέρα του ο Πολυνείκης. Γνωρίζοντας τα πάντα ο Αμφιάραος ως μάντης, άφησε φεύγοντας για τον μοιραίο πόλεμο εντολή στα παιδιά του να σκοτώσουν τη μητέρα τους, όταν μεγαλώσουν, γιατί τον είχε στείλει σε βέβαιο θάνατο επειδή είχε θαμπωθεί από μια τέτοια δωροδοκία. Αργότερα οι Αλκμέων και Αμφίλοχος πραγματικά σκότωσαν τη μητέρα τους, όμως ο Απολλόδωρος ισχυρίζεται ότι αυτό έγινε μετά από εντολή του ίδιου του Απόλλωνα3. Σύμφωνα με άλλη εκδοχή, ο Αμφιάραος είχε κρυφτεί για να μη συμμετάσχει στην εκστρατεία κατά της Θήβας, αλλά η Εριφύλη τον φανέρωσε στον Άδραστο, οπότε αυτός υποχρεώθηκε να τον ακολουθήσει. Φθάνοντας στη Θήβα, οι επτά παρατάχθηκαν με τις δυνάμεις τους μπροστά στις ισάριθμες πύλες της πόλεως. Ο Αμφιάραος παρατάχθηκε και πολεμούσε μπροστά από τις Ομολωίδες ή Προιτίδες πύλες. Παρά την ορμή και τη γενναιότητά τους, οι πολιορκητές δεν μπόρεσαν να κυριεύσουν την πόλη. Στο τέλος λοιπόν, μετά τον αλληλοσκοτωμό των Ετεοκλή και Πολυνείκη, οι πολιορκητές τράπηκαν σε φυγή, αφού σκοτώθηκαν στη μάχη όλοι οι επικεφαλής εκτός του Αδράστου. 
ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΑΜΦΙΑΡΑΟΥ: Ο Αμφιάραος κατά την υποχώρησή του μετά την ήττα καταδιώχθηκε από τον Θηβαίο Περικλύμενο [ή Πολυκλύμενο], γιο του θεού Ποσειδώνα, ο οποίος θα τον σκότωνε, πράγμα υποτιμητικό για έναν ήρωα όπως ο Αμφιάραος. Ο Δίας, θέλοντας να αποτρέψει το μοιραίο, έριξε κεραυνό που άνοιξε στη γη ένα μεγάλο χάσμα. Το χάσμα αυτό κατάπιε τον Αμφιάραο, τον ηνίοχό του Βάτωνα, το άρμα και το άλογό τους. Στη συνέχεια ο Δίας έκανε τον ήρωα αθάνατο, και οι αρχαίοι Έλληνες τον λάτρευαν έκτοτε ως θεό. Οι αρχαίοι πίστευαν ότι το χάσμα που τον κατάπιε βρισκόταν κοντά στον ποταμό της Θήβας Ισμηνό. Υπήρχε μάλιστα η παράδοση ότι στον τόπο που ανοίχθηκε το χάσμα, κτίσθηκε ένας περίβολος με κολώνες στις οποίες ποτέ δεν πήγαιναν να καθίσουν πουλιά, ενώ και τα άλλα ζώα απέφευγαν να βοσκήσουν εκεί.
 ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΩΑ: Ο Άδραστος θρήνησε απαρηγόρητα τον χαμό του γαμβρού του, όπως γράφει και ο Πίνδαρος4. Πολλοί αρχαίοι ποιητές που εμπνεύσθηκαν από τον μύθο αυτό, ανέφεραν με σεβασμό το όνομα του Αμφιαράου. Σώζεται μάλιστα η παράδοση ότι, κάποτε που ο Αισχύλος υμνούσε τον Αμφιάραο σε κάποια, χαμένη σήμερα, τραγωδία του, όλοι οι θεατές έστρεψαν αυθόρμητα το βλέμμα τους στον παριστάμενο Αριστείδη το Δίκαιο. Μετά τη θεοποίηση του Αμφιαράου, πολλές πόλεις διεκδικούσαν την καταγωγή του, υπερίσχυσε όμως τελικά η Θήβα. Στον Αμφιάραο ήταν αφιερωμένα πολλά ιερά, στο Άργος, στη Σπάρτη, στο Βυζάντιο, στη Θήβα, στον Ωρωπό και αλλού. Σε μεταγενέστερους μύθους, ο ήρωας εμφανίζεται να παίρνει μέρος και σε άλλα ηρωικά κατορθώματα: στην Αργοναυτική Εκστρατεία5, στο Κυνήγι του Καλυδώνιου Κάπρου6, αλλά και στα “άθλα επί Πελία”. Ο Αμφιάραος λατρεύτηκε ακόμα και ως ιατρός, θεωρούμενος μάλιστα δεύτερος Ασκληπιός”. Η φήμη του ως μάντη είχε φτάσει μέχρι τη Λυδία, αφού ο Ηρόδοτος7 αναφέρει πως είχαν καταφύγει στο Μαντείο του οι πρέσβεις του βασιλιά των Λυδών Κροίσου, για να τον συμβουλευθούν αν έπρεπε ο Κροίσος να εκστρατεύσει κατά των Περσών. Τέτοιο Μαντείο υπήρχε στην Αττική, το οποίο ονομαζόταν Αμφιαράειο.
 ΑΜΦΙΑΡΑΕΙΟ: Το Αμφιαράειο, σήμερα, είναι αττικός αρχαιολογικός χώρος. Βρίσκεται σε έναν λόφο 6 χιλιόμετρα περίπου νοτιοανατολικά του Ωρωπού. Υπήρξε ιερός χώρος και μαντείο αφιερωμένο, φυσικά, στον Αμφιάραο. Ιδρύθηκε τον 5ο αιώνα π.Χ. όταν η ευρύτερη περιοχή του Ωρωπού ανήκε στους Αθηναίους. Στο χώρο λειτουργούσε μαντείο και θεραπευτήριο. Εκεί πραγματοποιούνταν τα Μεγάλα Αμφιαράεια, μια σημαντική γιορτή που διεξαγόταν κάθε πέντε χρόνια προς τιμήν του Αμφιάραου και περιλάμβανε και αθλητικούς αγώνες. 
ΣΤΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ: Πολλοί ποιητές και καλλιτέχνες εμπνεύσθηκαν από τον μύθο του Αμφιαράου. Πρώτος ο Όμηρος εμπνεύσθηκε το αποδιδόμενο σε αυτόν, χαμένο σήμερα, έπος «Αμφιαράου εξελασίη», δηλαδή η Εκστρατεία του Αμφιαράου. Επίσης, εκτενείς αναφορές στον ήρωα έχουμε στο αγνώστου συγγραφέα έπος «Θηβαΐς», που αναφέρεται στον πόλεμο των Επτά επί Θήβας. Ο Ησίοδος εμπνεύσθηκε τη “Μελαμποδία”, με υπόθεση τον μύθο για τον παππού του ήρωα, τον Μελάμποδα, αλλά και τον ίδιο τον Αμφιάραο. Ο Σοφοκλής έγραψε ένα σατυρικό δράμα με τίτλο «Αμφιάραος», ενώ, τέλος, ύμνους για τον ήρωα συνέθεσαν οι Πίνδαρος, Αισχύλος, Αριστοφάνης και άλλοι. Πολλά υπήρξαν και τα σχετικά καλλιτεχνήματα της ελληνικής και της ρωμαϊκής εποχής. Γνωστότερη αναπαράσταση του ήρωα έχουμε στη λεγόμενη Λάρνακα του Κυψέλου. 

Konstantinosa.oikonomou@gmil.com www.scribd.com/oikonomoukon
 1. Παυσανίας, ΣΤ’ 17,6 2. Άλλοι συγγραφείς αναφέρουν ως κόρες του τις Αλκμήνη και Αλεξίδα [Άσιος, Παυσανίας]. 3. Απολλόδωρος, Γ 7, 2 και 5. 4. Ολυμπιόνικοι, VI 34. 5. Απολλόδωρος, Ι 9, 16. 6 Παυσανίας, Θ 45, 7. 7. Ιστορίαι, Α 46.

ελευθερία λάρισας