ΑΡΧΕΙΑ ΚΑΙ ΜΝΗΜΕΣ ΤΗΣ ΛΑΡΙΣΑΣ Ζωολογικός Κήπος στο Αλκαζάρ αντί Μεζούρλου

Χειμώνας 1960, παγώνια σε φωτογραφία του Φελουζάκη. (Αρχείο του μέλους της Φωτοθήκης Θωμά Κυριάκου).

Αμέσως μετά την Κατοχή, η Λάρισα προσπάθησε να αποκτήσει ζωολογικό κήπο! Η πρωτοβουλία αρχικά δεν ήταν του Δήμου Λαρίσης, αλλά του Κυνηγετικού Συλλόγου Λαρίσης. Η περιοχή ήταν πάντα η ίδια, το πάρκο Αλκαζάρ και ο ευρύτερος χώρος, παλιότερα γνωστός ως Μεριάς. Ο Δήμος Λαρίσης μπήκε μετά ενεργά στο θέμα και δημιούργησε πρόχειρους χώρους, όπου φιλοξενούνταν τα ζώα, στη δυτική πλευρά του κεντρικού δρόμου (οδού Κρυστάλλη) του πάρκου Αλκαζάρ. Εκεί δημιουργήθηκαν οι πρώτες, υποτυπώδεις, εγκαταστάσεις. Δεν πήραν, ποτέ, τη μορφή σύγχρονου Ζωολογικού Κήπου και τα προβλήματα πάντα υπήρχαν. Ο κόσμος, όμως, ήθελε τα ζώα και ήταν το πιο επισκέψιμο μέρος του πάρκου.

Ο ζωολογικός κήπος πέρασε από διάφορες φάσεις ανάπτυξης ή απαξίωσης, μέχρι τη δεκαετία του 1980, όποτε και γκρεμίστηκαν τα υπολείμματα των παρατημένων κλουβιών. Οι απαιτήσεις ενδιαίτησης και υγιεινής των ζώων ήταν τέτοιες, που δεν επέτρεπαν στον Δήμο να τα συντηρεί. Άρχισαν να μπαίνουν και τα περιβαλλοντολογικά ζητήματα. Για παράδειγμα, οι μεγαλύτεροι θυμούνται τη χαρακτηριστική βαριά μυρωδιά την οποία απέπνεε το κλουβί της αλεπούς. Όλοι οι περιπατητές την ένιωθαν. Επίσης, το οικονομικό κόστος ήταν μεγάλο για τον Δήμο, από τη στιγμή, μάλιστα, που η είσοδος ήταν, ανέκαθεν, δωρεάν. Ακόμα, ήταν και οι νομοθετικοί περιορισμοί για τη δημιουργία τέτοιων πάρκων με άγρια ζώα, όπως διαμορφώθηκαν στην πορεία.

Για την πρώτη προσπάθεια, αυτή του Κυνηγετικού Συλλόγου Λάρισας το 1946 [1], διαβάζουμε στο ρεπορτάζ της «Ε»: «Ο Κυνηγετικός Σύλλογος της πόλεώς μας αθόρυβα και ακούραστα εργάζεται από ημερών τώρα, διά να δόση εις την πόλιν μας ένα αρτίως ωργανωμένον σκοπευτήριον και μαζί και ένα ζωολογικόν κήπον. Ας μην παραξενευθούν οι αναγνώστες μας, διότι ύστερα από λίγο καιρό θα έχωμεν και ζωολογικόν κήπον, αφού δεν κατορθώσαμε να έχωμε, έστω ένα παιδόκηπον. Ο Κυνηγετικός Σύλλογος, ο οποίος διοικείται τώρα από τους κ.κ. Κ. Κατσουλίδην, Αθ. Κυλικάν και Απ. Τσιτρούλην, απεφάσισε και έθεσε υπό εκτέλεσιν να δημιουργήση εκ νέου το σκοπευτήριον, ηγόρασε δε προς τούτο και δεκαοκτώ στρέμματα από το Αλκαζάρ. Εις τον χώρον αυτόν θα γίνη το σκοπευτήριον και ο ζωολογικός κήπος. Το όλον έργον προϋπολογίσθη εις δρχ. 18.000.000. Μέχρι τώρα δε συνεκεντρώθη ποσόν 5-6 εκατομμυρίων.

Διά να αχθή εις πέρας το έργον, ανετέθη εις επιτροπήν αποτελεσθείσαν από τους κ. κ.λ Αθ. Κυλικάν, Ι. Κατσίκα. Δ. Βρεττόπουλον, Αθ. Παπαζήσην, Ευάγγ. Τσιρούκην, Αθ. Τσατήραν, Κ. Αδάμου και Χρ. Δημητρακόπουλον, η οποία και διοργανώνει μέγαν χορόν εις το «Πανελλήνιον». Τα έσοδα θα διατεθούν διά τον ζωολογικόν κήπον και το σκοπευτήριον. Ήδη αγοράσθησαν 50.000 τούβλα, 80 κυβικά πέτρα και από της προσεχούς Δευτέρας, θα αρχίση η περιτείχισις. Αλλά θα ερωτήσουν οι αναγνώσται, τι θα περιλαμβάνη ο ζωολογικός κήπος; Το ζήτημα έχει λυθή. Οι κυνηγοί του συλλόγου έχουν ήδη υπό την κατοχήν των διά τον κήπον 2 λύκους, 2 τσακάλια, 5 ζαρκάδια, 4 αγριόγιδα, 3 αγριογούρουνα, 4 αλεπούδες, 2 κουνάβια, 2 σταυραετούς και άλλα άγρια πτηνά…».

Είναι άγνωστο πότε ακριβώς έγινε ο ζωολογικός κήπος στο Αλκαζάρ και αν πρόκειται για μεταφορά εκείνου που σχεδιαζόταν από τον Κυνηγετικό Σύλλογο. Πάντως, στις 2 Νοεμβρίου 1951 η εφημερίδα «Θεσσαλικά Νέα» αναφέρεται στη συγκινητική περιπέτεια ενός αρσενικού ζαρκαδιού, το οποίο κατέληξε στον ζωολογικό κήπο του Αλκαζάρ. Το ζαρκάδι πιάστηκε μικρό στα Σάπκα Κομοτηνής, μεγάλωσε στην Αηδόνα Καλαμπάκας και βρέθηκε στην Αθήνα. Από κει κατέληξε στο Αλκαζάρ, ως έτερο ήμισυ θηλυκού, για αναπαραγωγή. Αλλά και το 1956 διαβάζουμε στην «Ε» [2] ότι το Δημοτικό Συμβούλιο Λαρίσης «ενέκρινε πίστωσιν 1.000 δραχμών διά την αγοράν ενός ζαρκαδίου διά τον κήπον…».

Οι εγκαταστάσεις, όσο και οι γενικότερες συνθήκες, είναι υποτυπώδεις το 1965, όπως διαπιστώνεται κι από δημοσίευμα [3], στο οποίο αναφέρεται ότι ο Δήμος Λαρίσης αποφάσισε τη δημιουργία ζωολογικού κήπου και ο δήμαρχος Αλ. Χονδρονάσιος έκανε σχετικές ενέργειες στην Αθήνα. Σύμφωνα με ρεπορτάζ της 17ης Ιουνίου 1966, έγινε μεγάλη σύσκεψη στο Δημαρχείο με συμμετοχή φορέων και προτάθηκε η δημιουργία Ζωολογικού Κήπου στο Μεζούρλο, το οποίο θα αναδεικνύονταν ως «Εθνικός Δρυμός» της Λάρισας. Επίσης, θα υπήρχε «παράρτημα» στον Κήπο των Ανακτόρων και αλλού. Πάντως, τον Αύγουστο του 1966 [4] άρχισαν εργασίες στη δυτική πλευρά του Αλκαζάρ. Στις 5 Σεπτεμβρίου 1968 ο Κήπος λειτουργούσε με αρκετές οικογένειες ζώων, όπως επισημαίνεται σε ρεπορτάζ στην «Ε» του Ζήση Τυχερού. Στις 12 Φεβρουαρίου 1969 σε ρεπορτάζ του Τάκη Βουνάτσου αναφέρεται ότι υπήρχαν στο Αλκαζάρ αρκετά είδη πουλιών, αλεπούδες, κουνάβια, λαγοί, ζαρκάδιά και πίθηκοι. Στις 9 Ιανουαρίου 1979 η είδηση της «Ε» αναφέρει ότι ο Δήμος ζήτησε από το Υπουργείο Γεωργίας την αποστολή ζώων και πτηνών για εμπλουτισμό του Κήπου στο Αλκαζάρ. Κάπου τη δεκαετία του ‘80 ο Ζωολογικός Κήπος εγκαταλείφθηκε.

Μέχρι τη δεκαετία του ‘70-‘80 λειτουργούσε μικρός ζωολογικός κήπος και στο πάρκο Αγίου Αντωνίου, κυρίως με παγώνια και άλλα μικρά είδη ζώων. Παγώνια και ορνιθοειδή κυρίως φιλοξενούσε παλιά και η Αβερώφειος Γεωργική Σχολή Λάρισας.

———————————-

^[1]. Εφημερίδα «Ελευθερία» Λάρισας, 9 Ιουλίου 1946.

^[2]. Εφημερίδα «Ελευθερία» Λάρισας, 8 Νοεμβρίου 1956.

^[3]. Εφημερίδα «Ελευθερία» Λάρισας, 17 Φεβρουαρίου 1965.

^[4]. Εφημερίδα «Ελευθερία» Λάρισας, 25 Αυγούστου 1966.

 

 

ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΑΣ Ενα «απέραντο εργοτάξιο»…

Θα είναι ίσαμε τρεις μήνες που… ακροβατώ. Πραγματικά με θαυμάζω ως ποδηλάτη, διότι (φτου, φτου!) διασχίζω καθημερινά την οδό Δήμητρας όπου γίνονται έργα και ακόμη επιβιώνω. Yessss! Είμαι πάντα σπίτι μου, στα Ταμπάκικα, κι όχι στην Ορθοπεδική του Νοσοκομείου Λαρίσης ας πούμε, πράγμα που θα ήταν και το πιο φυσιολογικό. Κι επειδή είμαι θετικός τύπος, το έχω δει σαν… παιχνίδι. Survivor τύπου… Ή μάλλον σαν… σπορ. Είμαι σαν σκιέρ που κάνει… σλάλομ, που κατεβαίνει τη βουνοπλαγιά αποφεύγοντας εμπόδια. Αποφεύγω λακκούβες, μπάζα πεταμένα εδώ κι εκεί, σωρούς από υλικά, αμμοχάλικα, κυβόλιθους, μάρμαρα, τα πορτοκαλί πλαστικά προστατευτικά, περνάω με μαεστρία ανάμεσα από τα παρατεταγμένα μηχανήματα του εργολάβου (φορτωτές, μπουλντόζες, «Τζισιπι» κ.λπ.) και όλα αυτά με μουσική υπόκρουση τα… κομπρεσσέρ που… δονούν την ατμόσφαιρα με… «μουσική» την οποία εμείς οι θετικοί τύποι θεωρούμε απλώς μία ακόμα εκδοχή της χέβι μέταλ.

«Αυτή η πόλη δεν κοιμάται ποτέ», έλεγε κάποτε στα χρόνια της αφθονίας ένας δήμαρχος (Τζανακούλης), αλλά νομίζω πιο σωστό είναι να πούμε πως «αυτή η πόλη δεν ησυχάζει ποτέ». Νομίζω καμία ελληνική πόλη δεν ησυχάζει ποτέ. Φιλόδοξοι, πληθωρικοί, «λαίμαργοι» για νέα έργα οι Έλληνες δήμαρχοι, ειδικά οι νεοεκλεγέντες, δεν ησυχάζουν άμα δεν κάνουν την πόλη (και ειδικά το κέντρο της πόλης, που νομίζουν ότι τους φέρνει και ψήφους) ένα «απέραντο εργοτάξιο», κατά το γνωστό ΠΑΣΟΚικό κλισέ απορροφώντας κονδύλια.

Έτσι και κάνεις μια αναδρομή, τρελαίνεσαι, ειδικά εσύ, ο Λαρισαίος. Ήθελε, πραγματικά, κουράγιο να έχεις ζήσει σ’ αυτήν την πόλη… Μεγάλωσες σε μια Λάρισα που τη δεκαετία του ‘70 ήταν ένα τεράστιο γιαπί κι από τότε δεν ησύχασες ποτέ. Ήταν οι πρώτες αντιπαροχές… Τότε χτίστηκαν όλες οι μεγάλες πολυκατοικίες του κέντρου. Στρατιές οι οικοδόμοι, η δουλειά κάνει τους άντρες, «η δουλειά το πηλοφόρι το μυστρί». Σωροί από άμμο στην είσοδο της οικοδομής, τσιμέντα κι ασβέστη, ο θόρυβος της μπετονιέρας δε σταματάει ποτέ και μια μυρωδιά από τσιμέντο, ασβέστη και λαδομπογιά «χαϊδεύει» μόνιμα τα ρουθούνια μας…

Δεκαετία ‘80 μετά και η αντιπαροχή συνεχίζεται με ακόμα πιο άγριες διαθέσεις. ΠΑΣΟΚ βλέπεις, Ανδρέας, έπεσε χρήμα (δανεικό) στην πιάτσα. Αυξήσεις οι δημόσιοι, επιδοτήσεις οι αγρότες, μαύρο χρήμα οι επαγγελματίες, περιζήτητα τα διαμερίσματα. Στο μεταξύ, τρυπώσαμε και στην τότε ΕΟΚ. Κι άρχισαν να χρηματοδοτούνται έργα μέσα από διάφορα προγράμματα. Οι Έλληνες δήμαρχοι έπιασαν δουλειά.

Θυμάσαι; Δεκαετία του ‘80, ο δήμαρχος Λαμπρούλης έχει πια ξεπεράσει τις κομμουνιστικές… αναστολές του και… δέχεται, έστω και δύσκολα, τη χρηματοδότηση της ΕΟΚ. Δραματικά χρόνια… Σκάφτηκε όλη η πόλη. Για χρόνια κινούμασταν δίπλα σε ανοιχτές τάφρους, για χρόνια περπατούσαμε ή οδηγούσαμε σε χωματόδρομους… Στο μεταξύ, η Δημοτική Αρχή Λαμπρούλη ανακάλυψε -από τις πρώτες στην Ελλάδα- τους… πεζόδρομους. Ζήσαμε την «τρέλα» της πεζοδρόμησης του κέντρου… Ξανά γιαπί η Λάρισα, ξανά… «απέραντο εργοτάξιο». Δεκαετία ‘90, ορεξάτος και ορμητικός ο δήμαρχος Καφφές, συνέχισε τις πεζοδρομήσεις κι άνοιξε το μεγάλο κεφάλαιο της διαμόρφωσης του Λόφου του Φρουρίου, αλλά και της Κεντρικής πλατείας… Η ταλαιπωρία της πόλης συνεχίζεται. Και μετά ενέσκηψε Τζανακούλης… Στα δεκαπέντε χρόνια θητείας του, η πόλη δεν ησύχασε ποτέ… Γενική ανάπλαση των μεγάλων κεντρικών (πάντα!) δρόμων, ποδηλατόδρομοι, πλατείες, έργα στο ποτάμι, έργα γενικώς… Και μετά ήρθε ο Καλογιάννης… Στο μεταξύ ανακαλύφθηκε και ο… ΣΒΑΚ, το στένεμα δηλαδή των δρόμων, με σκοπό τον περιορισμό χρήσης Ι.Χ… Ξανά μανά… αναμόρφωση κεντρικών οδών… Κι ας ήταν έργα καινούρια σχεδόν…

Για να καταλάβεις την παράνοια που ζούμε, ένα θα σου πω. Την αγαπημένη οδό Δήμητρας, από την οποία αρχίσαμε, την ασφαλτόστρωσε ο Καφφές, την ανάπλασε ο Τζανακούλης, την αναμόρφωσε και την πεζοδρόμησε κατά το ήμισυ ο Καλογιάννης και τώρα την ξανασκάβει εκ βάθρων ο Μαμάκος, αφού στο μεταξύ ανακάλυψαν ότι δεν είχαν αντικατασταθεί διάφορα δίκτυα. Ναι, έναν… ολοκαίνουριο δρόμο, τον χάλασαν για να τον ξαναφτιάξουν – όπως είχαν κάνει και με τη Μεγάλου Αλεξάνδρου πεντέξι φορές. Αλήθεια, γιατί τα δίκτυα δεν προβλέφθηκαν εξ’ αρχής; Γιατί τόση σπατάλη πόρων – χώρια η ταλαιπωρία των κατοίκων και η ζημιά δεκάδων επιχειρήσεων;

Φυσικά, ανάμεσα στα μεγάλα έργα, να συνυπολογίσεις κι αυτό το ατελείωτο ράβε – ξήλωνε σε πάρα πολλούς μικρότερους δρόμους σε κέντρο και συνοικίες, που στο σύνολό του διαμορφώνει την εικόνα μιας πόλης μονίμως υπό… επισκευή. Σκάβουν όλοι… Η ΔΕΥΑΛ εκσυγχρονίζει αγωγούς ύδρευσης, η ΔΕΗ υπογειώνει, το Φυσικό Αέριο ανοίγει παντού κάθετες τομές, οι εταιρείες τηλεφωνίας τοποθετούν διαρκώς και νέα ταχύτερα δίκτυα… Γιατρέ μου, να τρελαθώ τώρα ή να το αφήσω γι’ αργότερα;

Δεν υπάρχει Λαρισαίος, πιστεύω, που να μην έχει ταξιδέψει στο εξωτερικό… Κοινότυπο, αλλά πρέπει να το πούμε: πουθενά τέτοιο χάλι, πουθενά σε τέτοιον βαθμό. Τα έργα γίνονται άπαξ και συχνά οι πολίτες δεν παίρνουν είδηση, αφού όλα γίνονται με τη μικρότερη δυνατή όχληση, με εργασίες που ολοκληρώνονται ταχύτατα, δουλεύοντας ακόμη και τις βραδινές ώρες. Εδώ; Τα γνωστά…

Αυτήν τη στιγμή η Λάρισα βιώνει μια ακόμα γενική αναστάτωση… Την οποία θα μπορούσε να ανεχθεί κανείς, αν δεν ήταν μια… συνεχιζόμενη κατάσταση εδώ και χρόνια. Αυτήν την κόπωση του κοινού, την έχει συνυπολογίσει κανείς; Λένε πως τα έργα είναι για καλό, πως λύνουν προβλήματα… Ναι, αλλά ως πότε παλικάρια σε τούτην τη σκλαβιά;

Καμιά φορά κάνω κάτι αιρετικές σκέψεις. Την επόμενη φορά, να μην ψηφίσουμε δήμαρχο επί τη βάσει του πόσα έργα έχει κάνει. Αλλά εκείνον που θα έχει επαναφέρει την πόλη σε μια φυσιολογική λειτουργία, με καλή συντήρηση των υποδομών της και καλή λειτουργία των δημοτικών υπηρεσιών. Ναι στον δήμαρχο που θα επαναφέρει την ηρεμία μας. Που θα κάνει στοχευμένα και αναγκαία έργα, κι όχι τα επαναλαμβανόμενα έργα βιτρίνας στο κέντρο. Όχι στους δήμαρχους – εργοταξιάρχες που θεωρούν ότι η επιτυχία μετριέται με τα κυβικά του μπετόν και τα χιλιόμετρα της ασφάλτου που θα στρώσεις στους ίδιους δρόμους…

Καιρός να ξυπνήσουμε συμπολίτη μου. Να αξιολογήσουμε αλλιώς την κατάσταση. Να απαιτήσουμε μιαν άλλη ποιότητα ζωής, έναν διαφορετικό καθημερινό πολιτισμό για τις ζωές μας.

ΑΛΕΞΗΣ ΚΑΛΕΣΗΣ

alexiskalessis@yahoo.gr

 

ΑΡΧΕΙΑ ΚΑΙ ΜΝΗΜΕΣ ΤΗΣ ΛΑΡΙΣΑΣ

Το εξοχικό κέντρο «Ο Υδατόπυργος»
του επιχειρηματία Δημ. Μπαρμπούτη, το 1945,
στον χώρο των εγκαταστάσεων του ΟΥΗΛ.
(Αρχείο του κ. Νικολάου Μπαρμπούτη).

‘45-‘46: Ο «Πύργος», ο ΟΥΗΛ και η… πλαζ στον Πηνειό

Ήταν το πρώτο καλοκαίρι μετά την Κατοχή. Ο κόσμος ήταν «σκασμένος» για λίγη ψυχαγωγία. Ο καταπράσινος χώρος του ΟΥΗΛ στον υδατόπυργο ήταν ιδανικό μέρος για λίγη διασκέδαση. Εκεί λειτούργησε για πρώτη φορά το εξοχικό κέντρο-ταβέρνα «Υδατόπυργος» ή «Πύργος», το 1945. Δημιουργία των εργαζομένων του ΟΥΗΛ (Προμηθευτικός Συνεταιρισμός Υπαλλήλων του ΟΥΗΛ), αλλά ο επιχειρηματίας που το εκμεταλλευόταν ήταν ο Δημήτριος Μπαρμπούτης. Το εξοχικό βρισκόταν ακριβώς πάνω από το σύστημα καθαρισμού του νερού στο υδραγωγείο.
Το μέρος ευρύτερα λειτουργούσε ως πολυχώρος διασκέδασης, επειδή εκεί υπήρχε και η… πλαζ της Λάρισας! Μια αμμώδης παραλία του Πηνειού, κοντά στις εγκαταστάσεις άντλησης νερού. Οι μοντέρνοι νεολαίοι της εποχής, είχαν βρει τον ιδανικό τόπο διασκέδασης, με μπάνιο στο ποτάμι, αν και επικίνδυνο. Οι νεαρές Λαρισαίες έκαναν τις πρώτες μεταπολεμικές εμφανίσεις τους στην πλαζ, με τα μαγιό της εποχής. Η στήλη «Πενιές» της «Ε» [1] έγραφε: «Οι κολυμβητικές επιδείξεις των νεαρών εις το παρά τον «Πύργον» δέλτα του Πηνειού συνεχίζονται. Εις αυτάς λαμβάνουν μέρος και δεσποινίδες που κάνουν επίδειξι των μαγιώ με απλές βουτιές στη ρηχά». Ο Πλαταμώνας και γενικά οι εξορμήσεις στη θάλασσα ήταν άγνωστες διαδρομές ακόμη. Τις μετέπειτα δεκαετίες, το μέρος ήταν και τόπος εκδρομών των προσκόπων. Τα κοντά παντελονάκια στους ενήλικες θεωρούνταν τολμηρή (!) εμφάνιση και η «Ε» σχολίαζε [2] για τον πρωτοπόρο και μοντέρνο νέο της εποχής Γιάννη Δαλθανάση: «Εν τω μεταξύ, όμως καθημερινώς πληθύνονται και τα κοντά παντελονάκια. Με την τολμηράν αυτήν αμφίεσιν εις την πόλιν μας εμφανίζεται, μέχρι της στιγμής, ο κ. Γιάννης Δαλθανάσης. Πρωτοπορών εις όλας τας καινοτομίας πιστεύει ότι πολύ γρήγορα θα είναι αρκετοί εκείνοι που θα τον μιμηθούν».
Ο συνταξιούχος δικηγόρος κ. Νίκος Μπαρμπούτης είναι γιος του επιχειρηματία, ο οποίος λειτουργούσε τον «Υδατόπυργο» και έχει μνήμες από εκείνη την εποχή: «Ήμασταν μικροί και κάναμε μπάνιο γυμνοί στο ποτάμι. Ο Πηνειός έχει «ρουφήξει» διαχρονικά πολύ κόσμο. Θυμάμαι τη διήγηση για τον Χουρσίτ πασά. Το ιστορικό γεγονός είναι ότι είχε εκστρατεύσει στην Πελοπόννησο από τη Λάρισα, για να καταστείλει την Ελληνική Επανάσταση. Λεγόταν ότι επιστρέφοντας στο σεράι του στη Λάρισα έμαθε ότι οι χανούμισσες του χαρεμιού του είχαν πάει με Έλληνες. Οργισμένος, έπνιξε 72 από αυτές στα νερά του Πηνειού. Γι’ αυτό και υπάρχει η δοξασία ότι κάθε χρόνο πνίγονται στον Πηνειό 72 άνθρωποι… Έξω από τον θερινό κινηματογράφο «ΤΙΤΑΝΙΑ» στην Κεντρική πλατεία, επί της οδού Παπαναστασίου (όπου σήμερα ο δημοτικός χώρος στάθμευσης δικύκλων), δημιουργήθηκε στάση μιας άτυπης αστικής συγκοινωνίας. Φορτηγό στην καρότσα του οποίου μπήκαν σανίδες ως πάγκοι, μετέφερε κόσμο στο υδραγωγείο, εκτελώντας δρομολόγια. Το κέντρο δε μακροημέρευσε, επειδή ο μεγάλος αδελφός μου, ο Περικλής, πήγε για μπάνιο στο ποτάμι και πνίγηκε. Ο «Υδατόπυργος» έκλεισε το 1946».
Στις 16 Μαρτίου 1947 σε σχόλιο στη στήλη «Πενιές» της «Ε» αναγράφεται ότι «ο συνεταιρισμός των υπαλλήλων του ΟΥΗΛ θα προβή εις πλήρη ανακαίνισιν του εξοχικού κέντρου «Πύργος». Στις 14 Μαΐου 1947 δημοσιεύτηκε στην «Ε» ρεπορτάζ για την ετήσια τακτική γενική συνέλευση των μελών του Συνεταιρισμού Υπαλλήλων του ΟΥΗΛ. Στον απολογισμό εργασιών του 1946, τον οποίο έκανε ο γενικός γραμματέας Τάκης Μάχος αναφέρθηκε και στο κέντρο «Πύργος». Είπε ότι ο συνεταιρισμός δαπάνησε το 1946 οκτώ εκατομμύρια δραχμές, για τον εξωραϊσμό του εξοχικού κέντρου, ώστε να μπορεί να λειτουργήσει. Αν και το κέντρο λειτούργησε μόλις 40 ημέρες το 1946, αποκόμισε αρκετά κέρδη. Παράλληλα, η συνέλευση αποφάσισε «ευθύς ως το επιτρέψη η σημερινή ανώμαλος κατάστασις (δηλαδή ο εμφύλιος) να επαναλειτουργήση το εξοχικόν κέντρον «Πύργος». Το κέντρο φαίνεται, όμως, ότι δεν άνοιξε πάλι [3]. Στις 5 Απριλίου 1951 σε σχόλιο της «Ε» στη στήλη «Πενιές» προαναγγέλλεται ότι το καλοκαίρι θα επαναλειτουργήσει ο «Πύργος» στο Υδραγωγείο, εντελώς ανακαινισμένο. Μάλλον και η προσπάθεια αυτή εγκαταλείφθηκε. Όμως, στις 31 Οκτωβρίου 1958 δημοσιεύεται στην εφημερίδα εκτενές ρεπορτάζ του δημοσιογράφου Βάσου Καλογιάννη, το οποίο για πρώτη φορά αναφέρεται στη δημιουργία της νέας συνοικίας «Πύργος» πέριξ του υδραγωγείου. Αυτή προήλθε από τις πρώτες πρόχειρες καλύβες των εργατών των κεραμοποιείων, οι οποίες είχαν κατασκευαστεί προπολεμικά γύρω από το υδραγωγείο. Μεταπολεμικά, δημιουργήθηκε ατύπως η συνοικία μέσω της ιδιωτικής πρωτοβουλίας.
Ο Βάσος Καλογιάννης αναφέρει χαρακτηριστικά τα εξής: «Η τοποθεσία του Πύργου αποτελούσε και αποτελεί, ανέκαθεν, τουλάχιστον για τους ρωμαντικούς Λαρισαίους, ένα καταφύγιο, στο οποίο το πράσινό του, η γειτνίασίς του με τον Πηνειό και οι εγκαταστάσεις του Οργανισμού Υδρεύσεως-Ηλεκτροφωτισμού Λαρίσης είναι ό,τι χρειάζεται για ξεκούρασιν […]. Η σύγχρονη Λάρισα είχε γνωρίσει τον Πύργον ως ψυχαγωγικόν κέντρον στις πολύχρωμες και εξωτικές πίστες του οποίου εστροβιλίσθησαν τα νειάτα […].
Επί δικτατορίας είχε ξεκινήσει προσπάθεια να ανεγερθεί νέος υδατόπυργος στις εγκαταστάσεις του ΟΥΗΛ, αλλά δεν υλοποιήθηκε. Γι’ αυτό θα γίνει εκτενής αναφορά σε άλλο σημείωμα της στήλης, στο μέλλον.
——————————–
[1]. Εφημερίδα «Ελευθερία» Λάρισας, 28 Ιουνίου 1946.
[2]. Εφημερίδα «Ελευθερία» Λάρισας, στήλη «Πενιές», 20 Ιουνίου 1946.
[3]. Εφημερίδα «Ελευθερία» Λάρισας, στήλη «Πενιές», 24 Ιουνίου 1948.

 

ΑΡΧΕΙΑ ΚΑΙ ΜΝΗΜΕΣ Η… διαστημική Λάρισα του 1966!

Η βινιέτα της Ελληνικής Αστροναυτικής Εταιρείας

Διαστημόπλοια, αστροναύτες, εκτοξεύσεις, διαστημικά καύσιμα και το δίκαιο του διαστήματος. Όλα αυτά φάνταζαν, πράγματι, …διαστημικά στη Λάρισα του 1966. Κι όμως, ήταν μερικά από τα ζητήματα που απασχόλησαν τη διάσκεψη της Ελληνικής Αστροναυτικής Εταιρείας, η οποία έγινε στη Λάρισα. Πρωτόγνωρα πράγματα… Πώς προέκυψε; Ίσως «κατόπιν ενεργειών» του Λαρισαίου υφυπουργού Τάκη Γεωργίου… Πάντως, η πόλη έγινε κάτι σαν διαστημικό κέντρο (!) τον Ιούνιο του 1966. Παράλληλα, «άκουσε» πολλές υποσχέσεις. Σήμερα; Όλα ξεχασμένα στη λήθη του χρόνου και άγνωστα στους περισσότερους. Ας θυμηθούμε τα γεγονότα, μέσω του αρχείου της «Ε»…

Η πρώτη διάσκεψη στρογγυλής τραπέζης της νεοσυσταθείσας Ελληνικής Αστροναυτικής Εταιρείας είχε γίνει στις 5 Ιουνίου 1966 στη Λάρισα, όπου και ιδρύθηκε, τιμής ένεκεν, το πρώτο της παράρτημα, εκτός Αθηνών. Σε ρεπορτάζ [1] λίγες ημέρες μετά τη διάσκεψη, ο δημοσιογράφος Βάσος Καλογιάννης κάνει αποτίμηση και αναφέρει: «Ανάψαμε μια φλόγα στη Λάρισα και θα τη διατηρήσουμε εν δράσει…» είπε ο γενικός γραμματεύς της Ελληνικής Αστροναυτικής Εταιρείας κατά την πρόσφατη, πρώτη στην Ελλάδα, Διάσκεψη Στρογγυλής Τραπέζης, με θέμα το «Ταξίδι στη Σελήνη και η Τεχνολογία του Διαστήματος», όταν ανήγγειλε την απόφαση της ΕΑΕ περί την ίδρυση του πρώτου παρατήματός της στη Λάρισα.

Μεταξύ εύθυμης και σοβαρής νότας ο κ. Πετρόπουλος διέγραψε τα μελλοντικά σχέδια της Ελληνικής Αστροναυτικής Εταιρείας, τους υψηλούς στόχους της και επεσήμανε κι υπεγράμμισε τη θέση της θεσσαλικής πρωτευούσης σ’ αυτό το πλάνο, βάσει του οποίου η Ελλάδα του Δαίδαλου και του Ίκαρου, θα ευθυγραμμισθή με τις διαστημικές χώρες που έχουν ήδη κάμει «λήψιν επαφής» με το Σύμπαν. Η τεχνική των πυραυλοκίνητων διαστημοπλοίων, η νομολογία του διαστήματος, η υγιεινή στον διαστημικό χώρο και τέλος, η πείρα και οι προοπτικές της πραγματοποιήσεως του ταξιδιού που οραματίστηκαν ο αρχαίος Πλούταρχος και ο νεότερος Ιούλιος Βερν «από της Γης εις την Σελήνην», ήσαν τα θέματα της διασκέψεως της ΕΑΕ της Λαρίσης, προς την οποία εστράφησαν τα μάτια και τ’ αυτιά των Συνελλήνων.

Και επαληθεύτηκε ότι η Λάρισα είναι ο γεωφυσικός και γεωπολιτικός ομφαλός της χώρας, γύρ’ απ’ τον οποίον κινούνται μια σειρά ιδέες και πραγματικότητες. Κι ακόμη, το λεχθέν ότι η Αποκέντρωση είναι ένα αναντίρρητο γεγονός, καθώς η Γλαύκη της Σοφίας έφυγε πια από τη μονοπωλιακή Αθήνα σκιαγμένη από τις «μπίζνες» και τον αδηφάγο υδροκεφαλισμό του κέντρου. Και εκείνο που ακούστηκε, ότι δηλαδή ο άνθρωπος από κτήνος έγινε λόγος και έργο Θεού, του οποίου εικόνα και ομοίωση αποτελεί κι ο οποίος από γήινο στοιχείο ζωής και θανάτου, αποτελεί κοσμικό ον, είναι τόσο αλήθεια, όσο και το γεγονός ότι ο ίδιος ο Δημιουργός του του επιτρέπει την ένθεη υπερδογματική απογείωση και μετουσίωση στο Σύμπαν, όπου ο νους του μέλλει να κυβερνήση, σύμφωνα με τα ειρηνοποιητικά κελεύσματά του. Και ποιος ξέρει, αν στο απώτερο μέλλον κάποιος Λαρισαίος διαστημικός επιστήμων ή αστροναύτης δεν επαληθεύσει τα τωρινά όνειρα που «σπερμολόγησε» η Αστροναυτική Διάσκεψη: Και ποιος ξέρει ακόμη, αν ο Σεληνιακός «χους» δεν εναποτεθεί στο Λαρισινό Μουσείο, σαν σύμβολο της μυθικής εποχής του Δία, που από τον Ολυμπιακό μας εξαπέλυσε τους κεραυνούς του, που ήσαν κατά κάποιον τρόπο οι πιο αρχέγονοι πύραυλοι;

Η διαστημική τεχνολογία έχει ως κύριο χαρακτηριστικό της γνώρισμα την ιλιγγιώδη ταχύτητα αναπτύξεως και συναγωνισμού στον κοσμικό στίβο, όπου κάθε κατάκτηση προδιαγράφει αμέσως άλλη μια. Η 4η Οκτωβρίου 1957 πέρασε στην παγκόσμια ιστορία, ως ημεροχρονολογία κατακτήσεως του Σύμπαντος. Μ’ αυτήν την ιστορία τώρα, συνεδέθη και η Λάρισα, η οποία σύμφωνα με τις επίσημες ανακοινώσεις θ’ αποτελέση μιαν από τις βάσεις εμπειρικής λειτουργίας του Διεθνούς Κολλεγίου Διαστημικών Σπουδών, που ήδη αποτελεί μέλημα της «Ουνέσκο» του ΟΗΕ και στο οποίο ασφαλώς, τιμής ένεκεν, θα φοιτήσουν και Λαρισαίοι διαστημικοί επιστήμονες, στις ψυχές των οποίων έχει πέσει ο σπόρος ο καλός της «διαστημικής περιπέτειας». Όλ’ αυτά συμπεριλαμβάνονται στις υποσχέσεις των ιθυνόντων της ΕΑΕ, την πραγμάτωση των οποίων υπεγράμμισε ο Λαρισαίος υφυπουργός Προεδρίας κ. Γεωργίου, σοβαρός παράγων υποστηρίξεως των ωραίων και υψηλών στόχων της».

Η διάσκεψη είχε γίνει στην αίθουσα του Δημοτικού Ωδείου Λάρισας και επί της ουσίας των λεχθέντων, το ρεπορτάζ [2] αναφέρει: […] «Μετά ταύτα άρχισαν αι ομιλίαι των μελών της Αστροναυτικής Εταιρείας, αι οποίαι συνωδεύοντο υπό φωτεινών εικόνων. Πρώτος ωμίλησεν ο κ. Κ. Παπαδάκης, ο οποίος ανέπτυξε το θέμα «Εκτόξευσις διαστημοπλοίου, διαδρομή προσεδάφισης εις την Σελήνην». Κατόπιν, ο κ. Αλ. Μανιάτης ανέπτυξε το θέμα «Επιστροφή του διαστημοπλοίου από τον κοσμικόν χώρον και είσοδος αυτού εις την ατμόσφαιραν». Ακολούθως, ο κ. Βαμβακάς ανέπτυξε το θέμα «Καύσιμα προωθήσεως». Εν συνεχεία, ο κ. Π. Χρονόπουλος ανέπτυξε το θέμα «Τα εκ την κατακτήσεως του διαστήματος απορρέοντα νομικά προβλήματα». Τέλος, ο κ. Π. Κορομπίλης ανέπτυξε το θέμα «Βιολογικά προβλήματα κοσμικών πτήσεων». Συμπερασματολογών, ο κ. Η. Πετρόπουλος ανήγγειλεν ότι η Ε.Α.Ε. ιδρύει τιμής ένεκεν, το πρώτον επαρχιακόν παράρτημά της, εν Λαρίση. Επίσης, είπεν ότι με την προσεχή παγκόσμιον σύνοδον των επιστημόνων της αστροναυτικής και διαστήματος, ούτοι θα κληθούν να διέλθουν εκ Λαρίσης. Τέλος, ανέφερεν ότι άμα τη επιστροφή εις την Γην, των πρώτων αστροναυτών εκ της Σελήνης, ούτοι θα παρακληθούν ν’ αποστείλουν δείγματα των ερευνών των, ίνα κατατεθούν εις τον Δήμον Λαρίσης».

————————————

[1]. Εφημερίδα «Ελευθερία», 14 Ιουνίου 1966.

[2]. Εφημερίδα «Ελευθερία», 7 Ιουνίου 1966.

 

Ο τίτλος του ρεπορτάζ της «Ε» στις 7 Ιουνίου 1966