Ο Πατρ. Καραντινός και το Δικαστικό Μέγαρο

Από τις διαφωνίες για τη θέση του έως τα εγκαίνια του 1972, η ιστορία του Δικαστικού Μεγάρου Λάρισας

Φωτογραφία των εγκαινίων του Δικαστικού Μεγάρου από την «Ε» της 30ής Ιουνίου 1972

 

«Τυχερή» πόλη είναι η Λάρισα. Ανάμεσα στη «φτωχή» μάζα πολλών αδιάφορων -αρχιτεκτονικά- δημοσίων κτιρίων, σίγουρα ένα ξεχωρίζει και σε πανελλήνιο επίπεδο, στο είδος του. Το Δικαστικό Μέγαρο Λάρισας. Χάρη στον αρχιτέκτονα Πάτροκλο Καραντινό, έναν από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του πρώιμου μοντερνισμού στην Ελλάδα. Ο χθεσινός εορτασμός του προστάτη της Δικαιοσύνης Αγίου Διονυσίου του Αρεοπαγίτη ήταν η ευκαιρία να πέσουν οι προβολείς στο εμβληματικό Δικαστικό Μέγαρο Λάρισας.

Το οποίο, όπως και άλλα δημόσια έργα στη Λάρισα, πέρασε από «χίλια-μύρια» για να φτάσει η ώρα της ανέγερσης και των εγκαινίων. Σύμφωνα με ρεπορτάζ του Βάσου Καλογιάννη [1], με βάση τις αναμνήσεις του προέδρου του Δικηγορικού Συλλόγου Δ. Ιατρού και του δημάρχου Δ. Χατζηγιάννη, τις πρώτες ημέρες της κατοχής, στις 7 Μαΐου 1941, εκδόθηκε διάταγμα, με το οποίο διατασσόταν η μεταφορά του Εφετείου στον Βόλο και του Πρωτοδικείου στα Φάρσαλα! Άμεσα επιτροπή φορέων συνάντησε τον κατοχικό πρωθυπουργό Γ. Τσολάκογλου στην Αθήνα και αρμόδιους υπουργούς. Το διάταγμα ανακλήθηκε τάχιστα. Παράλληλα, άλλη επιτροπή της Λάρισας κατάφερε να μεταφερθούν τα δικαστήρια από τις σκηνές των σεισμοπαθών της Κεντρικής πλατείας στο διδακτήριο του 4ου Δημοτικού. Από κει το Εφετείο στεγάστηκε στο οίκημα της γωνίας Ρούσβελτ – Παπασταύρου και μετά στο σημείο, όπου βρίσκεται σήμερα το Μέγαρο του Ταχυδρομείου, στη γωνία Παπαναστασίου – Αθ. Διάκου, πριν μετακομίσει στη σημερινή του θέση.

Το οικόπεδο της πλατείας προοριζόταν αρχικά για να ανεγερθεί το Διοικητήριο της Λάρισας. Αμέσως μετά την κατοχή και την απελευθέρωση, την πόλη άρχισε να απασχολεί το ζήτημα της ανέγερσης Διοικητηρίου. Το 1948, μετά από αλλεπάλληλες συσκέψεις, ρίχτηκε η ιδέα, να αναγερθεί το μέγαρο της Γενικής Διοικήσεως της Λάρισας, στον χώρο όπου βρίσκεται σήμερα το Δικαστικό Μέγαρο. Η πρόταση αυτή άλλαξε τα επόμενα χρόνια και η ζυγαριά έκλεινε προς την ανέγερση Δικαστικού Μεγάρου. Στο μεταξύ, ο Δήμος Λαρίσης και φορείς της πόλης, με ψήφισμά τους στις 29 Οκτωβρίου 1960 ζητούσαν να ανεγερθεί Διοικητήριο στον συγκριμένο χώρο της Κ. πλατείας [2]. Για Δικαστικό Μέγαρο προτεινόταν το σημερινό στρατιωτικό οικόπεδο στη γωνία των οδών Παπακυριαζή και 28ης Οκτωβρίου.

Το Δημόσιο, όπως αναφέρει το σχετικό ρεπορτάζ του Β. Καλογιάννη, «με τη γραφειοκρατία του, εξακολουθούσε να κωλυσιεργή το ζήτημα, διεκδικώντας τον χώρο των δικαστηρίων, για Διοικητήριο». Κάποια στιγμή συγκροτήθηκε ευρεία σύσκεψη παραγόντων στη Νομαρχία. Εκεί, προτάθηκε να γίνει το Δικαστικό Μέγαρο στον χώρο όπου βρίσκεται σήμερα το κτίριο της Περιφέρειας (τότε «Σπίτι του Στρατιώτου»). Ο Δημήτριος Παλιούρας, με επιστολή του προς τον πρόεδρο της Βουλής Ροδόπουλο ανέφερε μια σειρά λόγων, οι οποίοι δεν επέτρεπαν -κατά την άποψή του- να γίνουν τα Δικαστήρια στην Κ. πλατεία. Ο βασικός λόγος ήταν ότι φύσει και θέσει το Διοικητήριο έπρεπε να βρίσκεται στο κέντρο, «στον ομφαλό-βιτρίνα της θεσσαλικής πρωτευούσης».

Με επικεφαλής τον πρόεδρο του Δικηγορικού Συλλόγου Ιατρού και τη βοήθεια του αρχιεπισκόπου Δωροθέου (πρώην μητροπολίτη Λαρίσης) οι επόμενες ενέργειες έγιναν γρήγορα. Ο Οργανισμός Διαχειρίσεως Εκκλησιαστικής Περιουσίας (ΟΔΕΠ), ο οποίος ήταν ιδιοκτήτης του οικοπέδου, αποδέσμευσε τον χώρο, για να ανεγερθεί Δικαστικό Μέγαρο. Από το Δημόσιο το οικόπεδο παραχωρήθηκε στο Ειδικό Ταμείο Ανεγέρσεως Δικαστικού Μεγάρου Λαρίσης. Ο αρχικός σχεδιασμός έγινε από τον Οίκο Δοξιάδη, αλλά μετά το έργο ανέλαβε ο σπουδαίος αρχιτέκτονας Πάτροκλος Καραντινός (1903–1976). Εκείνος, σφράγισε με το έργο του τη δημόσια αρχιτεκτονική της χώρας, σχεδιάζοντας πολλά εμβληματικά μουσεία και δημόσια κτίρια. Το Δικαστικό Μέγαρο Λάρισας αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της ορθολογικής και μοντέρνας προσέγγισής του [3]. Υπήρξε από τους αντιπροσωπευτικότερους αρχιτέκτονες της Ελληνικής Αρχιτεκτονικής του 20ού αιώνα. Ο Καραντινός υπήρξε θερμός υποστηρικτής του προγράμματος σχολικών κτιρίων συμμετέχοντας στην ομάδα μελέτης του Υπουργείου από το 1930 ως το 1938. Ήταν επίσης ο αρχιτέκτονας στον οποίο ανατέθηκε η επιμέλεια της έκδοσης του επίσημου τόμου για τα σχολεία, ο οποίος υπήρξε το μοναδικό βιβλίο στην Ελλάδα σχετικό με την παραγωγή της νέας αρχιτεκτονικής. Χάρη στα σχολεία ο Καραντινός υπήρξε ο πιο γνωστός και δημοσιευμένος Έλληνας αρχιτέκτονας στο εξωτερικό.

Οι προκαταρκτικές ενέργειες για τη θεμελίωση του μεγάρου άρχισαν το 1963, με εδαφολογική έρευνα, από την οποία διαπιστώθηκε ότι υπήρχε υδροφόρος ορίζοντας [4]σε βάθος 10 μέτρων περίπου. Μια επίπτωση της ανέγερσης του μεγάρου ήταν το οριστικό τέλος των γραφικών ανθοπωλείων, τα οποία βρίσκονταν προς την πλευρά της οδού Κούμα. Οι πέντε ιδιοκτήτες τους ειδοποιήθηκαν εγγράφως να εγκαταλείψουν τον χώρο. Το ζήτημα ήταν και κοινωνικό και ασχολήθηκε και το Δημοτικό Συμβούλιο για το τι μέλλει γενέσθαι. Παράλληλα, στον σχεδιασμό ήταν και η διάνοιξη της σημερινής οδού Μαρίνου Αντύπα. Προς εκείνη την πλευρά του οικοπέδου υπήρχε το ζαχαροπλαστείο μικρό «Ολύμπιον».

Την Κυριακή 30 Οκτωβρίου 1966 έγινε η τελετή θεμελίωσης του Δικαστικού Μεγάρου, παρουσία του υπουργού Δικαιοσύνης Κωνσταντίνου Στεφανάκη, επί πρωθυπουργίας Στέφανου Στεφανόπουλου. Παρόντες ήταν επίσης, ο Λαρισαίος υφυπουργός Προεδρίας Κυβερνήσεως Τάκης Γεωργίου, ο υπουργός άνευ χαρτοφυλακίου Παγκούτσος και οι αρχές της πόλης. Στις 29 Ιουνίου 1972 εγκαινιάστηκε το σημερινό μέγαρο, παράλληλα με τη θεμελίωση των νέων φυλακών στον δρόμο Λάρισας-Καρδίτσας.

————————————-

[1] Εφημερίδα «Ελευθερία» Λάρισας 30 Ιουνίου 1972

[2]Εφημερίδα «Ελευθερία» Λάρισας 11 Δεκεμβρίου 1960

[3] «ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ»

[4] Εφημερίδα «Ελευθερία» Λάρισας 11 Ιουνίου 1963