ΕΛΛΗΝΩΝ ΜΥΘΟΙ

Οι Νύμφες
Από τον Κων/νο Οικονόμου

ΓΕΝΙΚΑ: Οι Νύμφες ήταν γυναικείες μορφές θεϊκής καταγωγής, νεαρές στην ηλικία, που ζούσαν στην άγρια φύση, ενώ συχνά συνόδευαν την Άρτεμη. Ήταν όλες τους εκπληκτικής ομορφιάς, χωρίς βεβαίως να ξεπερνούν τη θεά Άρτεμη. Συχνά, εμφανίζονται να τραγουδούν ή να χορεύουν με τον Πάνα στην εξοχή, συνήθως κοντά στις πηγές των οποίων, μερίδα απ’ αυτές, οι Ναϊάδες Νύμφες, αποτελούσαν την αλληγορική εκπροσώπησή τους. Υμνούσαν με τις γλυκές φωνές τους, τους Ολύμπιους θεούς, κυρίως δε τον Ερμή, που ήταν πατέρας του Πάνα. Πολλές φορές τους χορούς τους συνόδευαν η Αφροδίτη με τις Χάριτες [για μια τέτοια περίπτωση στο όρος Ίδη, μιλάει ο Όμηρος]. Άλλοτε το χορό τους τον οδηγεί ο ίδιος ο θεός Απόλλων. Οι Νύμφες κατατάσσονταν μεταξύ θεών και θνητών, ως ημίθεες. Δεν ήταν αθάνατες, ζούσαν όμως πολλά χρόνια,πάντα νέες και τρέφονταν με αμβροσία.
ΣΥΓΓΕΝΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΝΥΜΦΩΝ: Οι νύμφες, γενικά είχαν συγγενικές σχέσεις με μεγάλους θεούς, ενώ ο Ερμής θεωρούνταν γιος μιας Νύμφης, της Μαίας. ‘Αλλοι συγγραφείς πρέσβευαν πως ήταν κόρες του Δία. Άλλοι, πάλι, τις θεωρούσαν κόρες ποταμών: είτε του μεγαλύτερου ποταμού που υπήρχε, του Ωκεανού, είτε του Αχελώου, είτε διαφόρων τοπικών ποταμών. Έτσι, κάθε περιοχή είχε τα ποτάμια της και καθένα απ’ αυτά είχε γεννήσει τις Νύμφες (πηγές) της περιοχής αυτής. Για παράδειγμα, ο ποταμός Πηνειός ήταν ο πατέρας των Νυμφών της Θεσσαλίας, ενώ ο ποταμός Ξάνθος, ήταν ο γεννήτορας των Νυμφών της Τροίας. Μερικές φορές εκείνες έδιναν τα ονόματά τους στις κοντινές πόλεις, όπως έγινε με τη Νύμφη Σπάρτη, που ήταν κόρη του ποταμού Ευρώτα. Υπήρχαν όμως και κάποιες Νύμφες, οι οποίες λέγονταν Μελίες και είχαν γεννηθεί από τις σταγόνες του αίματος του Ουρανού, που έπεσαν στη Γη, όταν ο Κρόνος, γιος του Ουρανού, ευνούχισε τον πατέρα του.
ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΝΥΜΦΩΝ: Ήταν, αρχικά, κατεξοχήν πνεύματα του γλυκού νερού, τονίζοντας έτσι τη μεγάλη του σημασία για την ύπαρξη ζωής. Χωρίς αυτό ούτε βλάστηση, ούτε γονιμότητα υπάρχει. Μέσω της ζωογόνας δύναμης του νερού οι Νύμφες εξαπλώθηκαν στα βουνά και στα δάση και συνδέθηκαν με τη βλάστηση.Έτσι εξηγείται γιατί θεωρούνται κόρες του Ωκεανού ή
άλλων ποταμών. Τελικά, οι Νύμφες κατέληξαν να είναι τριών ειδών: α’ Ναϊάδες, δηλαδή Νύμφες των ποταμών,των πηγών και των κρηνών, β’ Ορεστιάδες, οι οποίες κατοικούσαν στα βουνά όπου υπάρχουν πηγές και γ’Δρυάδες ή Αμαδρυάδες, δηλαδή Νύμφες των δέντρων και των λιβαδιών και ταυτίζονταν με τις Μελίες. Οι Νύμφες ζούσαν όσο και οι πηγές, κοντά στις οποίες κατοικούσαν. Όταν, συνεπώς, στέρευαν εκείνες, οι Ναϊάδες έσβηναν. Το ίδιο συνέβαινε με τις Αμαδρυάδες, που το όνομά τους σημαίνει «δέντρο και γυναίκα ταυτόχρονα».
Τα πεύκα, τα έλατα και οι βελανιδιές άρχιζαν να μεγαλώνουν με το που άρχιζε η ζωή μιας Νύμφης. Ήταν δέντρα δυνατά και ζούσαν για πολλά χρόνια, ενώ οι θνητοί απαγορευόταν να τα αγγίξουν με τσεκούρι. Ο λόγος ήταν ότι θεωρούνταν δέντρα ιερά και τα ιερά άλση που
σχημάτιζαν ήταν χώροι αφιερωμένοι στους θεούς. Όταν ερχόταν η ώρα της Νύμφης να πεθάνει, μαραινόταν πρώτα το δέντρο της μέσα στη γη. Έτσι, αν κάποια βελανιδιά άρχιζε να χαλάει ο φλοιός της και να πέφτουν τα κλαδιά της, ταυτόχρονα η ψυχή της Νύμφης πετούσε μακριά, αποχαιρετώντας το φως του Ήλιου. Οι αρχαίοι πίστευαν πως οι Νύμφες, όταν βρέχει χαίρονται, γιατί τρέφονται τα δέντρα, ενώ κλαίνε, όταν οι βελανιδιές χάνουν τα φύλλα τους.
ΕΡΩΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ: Υπάρχει μια πλειάδα μύ-
θων που αφορούν τις ερωτικές περιπέτειες των Νυμφών. Έλεγαν ότι κάποτε ο Ύλας, πλησίασε σε μια πηγή, για να γεμίσει την υδρία του. Εκεί συνήθιζαν να μαζεύονται οι Νύμφες και να τραγουδούν ύμνους στην Άρτεμη ολονυχτίς. Ο Ύλας είχε φτάσει την ώρα που οι Νύμφες άρχισαν να συγκεντρώνονται και μια απ’ αυτές, η Εφυδάτια, Ναϊάς Νύμφη που κατοικούσε μέσα στην πηγή, σήκωσε το κεφάλι της και τον αντίκρισε.
Θαμπώθηκε από τη θεϊκή του ομορφιά και τον ερωτεύτηκε. Εκείνος, σκυμμένος είχε βουτήξει την υδρία του μέσα στο νερό, χωρίς να υποπτεύεται πως κάποιος τον παρακολουθεί. Η Νύμφη θέλησε ν’ αρπάξει την ευκαιρία και να τον φιλήσει. Τον αγκάλιασε, λοιπόν, από το λαιμό και τον τράβηξε μαζί της στο βυθό, οδηγώντας τον αναγκαστικά στο θάνατο! Οι σύντροφοί του έψαξαν
να τον βρουν, μα δεν μπορούσαν με κανένα τρόπο να εξηγήσουν την εξαφάνισή του. Πολύ γνωστές επίσης ήταν οι ιστορίες των ερώτων των Νυμφών με βοσκούς,που συνήθως έβοσκαν τα πρόβατά τους στις όχθες των ποταμών. Έπειτα οι Νύμφες έφερναν στον κόσμο γιους θνητούς μεν, αλλά σοφούς και γενναίους. Εξίσου ονομαστές ήταν οι ιστορίες για τους έρωτες του Απόλλωνα με Νύμφες και ιδιαίτερα η ιστορία της Δάφνης.
Άλλος, επίσης γνωστός μύθος, αφορά τον έρωτα της Νύμφης Σαλμακίδας για τον Ερμαφρόδιτο. Άλλη Νύμφη, η Ωκυρρόη, κόρη ενός ποταμού της Σάμου, επιχείρησε να φύγει με μια βάρκα από το νησί, για να γλιτώσει από τα χέρια του Απόλλωνα. Μάταια όμως προσπαθούσε, γιατί ο Απόλλωνας μεταμόρφωσε το βαρκάρη που τη μετέφερε σε ψάρι και τη βάρκα της σε βράχο.
ΝΥΜΦΕΣ ΚΑΙ ΘΕΟΙ: Κάποιες από τις Νύμφες, ήταν τροφοί πολλών σημαντικών θεών ή ηρώων. Ήταν δηλαδή εκείνες που αναλάμβαναν την ανατροφή τους,όταν βρίσκονταν σε πολύ μικρή ηλικία. Τους θήλαζαν και αποτελούσαν τις αντικαταστάτριες των μανάδων τους. Πρώτα-πρώτα, ο ίδιος ο Δίας ανατράφηκε απ’ αυτές στην Κρήτη. Το ίδιο συνέβη με την Ήρα, την Περ-
σεφόνη, τον Ερμή, τον Πάνα και το Διόνυσο. Ακόμη, η θεά Αφροδίτη είχε εμπιστευθεί το γιό της Αινεία, στις Νύμφες του τρωικού βουνού Ίδη. Οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν πως οι Νύμφες, κυρίως οι Ναϊάδες, είχαν θεραπευτικές ικανότητες, κυρίως λόγω της σχέσης τους με τον Απόλλωνα, καθώς και το χάρισμα να προφητεύουν τα μελλούμενα. Γενικά, επικρατούσε η αντίληψη πως ήξεραν να ερμηνεύουν τη θέληση των θεών. Έτσι η Ερατώ, γνώριζε τις επιθυμίες του Πάνα, η Δάφνη αυτές της Γαίας, κ.ά. Στο σπήλαιο Σφραγίδιο του Κιθαιρώνα υπήρχε μαντείο των Νυμφών, ενώ πολλοί θνητοί,προικισμένοι με μαντικές ικανότητες, έλεγαν πως τις ικανότητές τους τις είχαν λάβει από κείνες. Πολλές Νύμφες θεωρούνταν μητέρες σοφών θνητών, όπως η Χαρικλώ του Τειρεσία, η Φιλύρα του Χείρωνα και η Κορωνίδα, στη Θεσσαλία, μητέρα του Ασκληπιού. Οι Νύμφες λατρεύονταν σε πολλά μέρη σ’ όλη την Ελλάδα. Δεν υπήρχαν όμως ναοί αφιερωμένοι σ’ αυτές. Συχνά γίνονταν θυσίες προς τιμήν τους είτε σε πηγές είτε σε σπηλιές. Ο Οδυσσέας, κατά την Οδύσσεια, και οι Ιθακήσιοι, τις τιμούσαν με εκατόμβες, δηλαδή θυσίες εκατό
βοδιών. Συχνή ήταν και η ύπαρξη των βωμών τους μέσα σε ιερά άλλων θεών. Όμως οι Νύμφες δεν είχαν δράση πάντοτε ευεργετική για τους θνητούς κι υπήρχαν φορές που προκαλούσαν μεγάλο κακό. Αν, για παράδειγμα,τύχαινε να δει κανείς μια Νύμφη την ώρα που έκανε το λουτρό της μέσα στην πηγή, έχανε τα λογικά του. Ήταν,μάλιστα, ικανές να προκαλέσουν σύγχυση του νου στους θνητούς και να τους κάνουν τρελούς.
ΛΑΪΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ-ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΣ: Οι Νύμφες,όπως και οι Νηρηίδες ή οι Ναϊάδες έχουν επιζήσει στη λαογραφία μέχρι σήμερα, με τη μορφή των Νεράιδων.Θεωρείται επικίνδυνο να τις συναντήσει κανείς, αφού υπάρχουν ακόμη οι μύθοι για τους «νεραϊδοπαρμένους», όπως ο Ύλας. Μόνο οι σαββατογεννημένοι και «αλαφροΐσκιωτοι», λένε οι λαϊκές δοξασίες, μπορούν
να τις αντιλαμβάνονται και να τις βλέπουν να χορεύουν! Πάντως, η αντίληψη για τις Νύμφες διευρύνθηκε ακόμη περισσότερο, με την πάροδο των χρόνων. Οι πρόγονοί μας, έφτασαν να τις θεωρούν πνεύματα της βλάστησης,θέλοντας έτσι να συμβολίσουν γενικότερα την οργιαστική δύναμη της φύσης. Κι όπως το νερό τρέφει τα πάντα, έτσι και οι Νύμφες θεωρούνταν τροφοί των φυτών, των ζώων και των ανθρώπων.

* Ο Κωνσταντίνος Αθ. Οικονόμου είναι
δάσκαλος στο 32ο Δ. Σχ. Λάρισας, συγγραφέας
Konstantinosa.oikonomou@gmail.com
www.scribd.com/oikonomoukon

ελευθερία λάρισας.

ΛΑΡΙΣΑ - Μια εικόνα χίλιες λέξεις...

Το Γενί τζαμί Η εικόνα που βλέπουμε είναι
αποτυπωμένη στο επιστολικό δελτάριο αριθμ. 5, του φωτογράφου Francois E. Caloutas
που είχε το εργαστήριό του από τις αρχές του 20ού αιώνα στην Ερμούπολη της Σύρου. Εί-
ναι η γαλλική απόδοση του ονοματεπώνυμου
Φραγκούλη Ευαγγέλου Καλουτά (Ερμούπολη
1887 - 1952). Στις κάρτες που κυκλοφόρησε χρησιμοποιούσε το όνομα του άλλοτε στα ελληνικά και άλλοτε στα γαλλικά. Άρχισε την επαγγελματική του δραστηριότητα το 1902 στη Σύρο σε μικρή ηλικία και σήμερα τοποθετείται ανάμεσα στους δέκα μεγαλύτερους εκδότες καρτών στην Ελλάδα. Η συγκεκριμένη κάρτα φέρει το όνομα του φωτογράφου Καλουτά, είναι όμως ανατύπωση του βιβλιοχαρτοπώλη και τυπογράφου της Λάρισας Γεωργίου Βελώνη (1881-1946). Ο τελευταίος ήταν Πελοποννήσιος και εγκαταστάθηκε στη Λάρισα στις αρχές της δεκαετίας του 1920.
Περί το 1925 άνοιξε βιβλιοχαρτοπωλείο στη γωνία των σημερινών οδών Κύπρου και Ασκληπιού,απέναντι από το φαρμακείο του Κυλικά, το οποίο διατήρησε μέχρι τα πρώτα χρόνια της κατοχής.
Ιστορική έμεινε για τη Λάρισα η ιδέα του Βελώνη να εκδώσει μια σειρά 25 χρωμολιθόγραφων επιστολικών δελταρίων (καρτών) άριστης ποιότητας,οι οποίες σήμερα είναι δυσεύρετες. Οι φωτογραφίες των καρτών αυτών δεν είναι δικές του, γιατί ο Βελώνης δεν ήταν φωτογράφος. Δανείζονταν όμως τα κλισέ από άλλους και απλώς τις αναπαρήγαγε επιμελημένες και με την προσθήκη χρωμάτων. Γι’ αυτό και υπάρχουν απόψεις από χρονικές περιόδους που δεν είχε ακόμα εγκατασταθεί στη Λάρισα (1897, 1900, 1905, κλπ).
Η λήψη της σημερινής φωτογραφίας έγινε από την Πλατεία Ανακτόρων, την σημερινή Αγίου Βησ-
σαρίωνος, γύρω στα 1915, γιατί εκείνη την περίοδο είναι γνωστό ότι ταξίδευσε ο Καλουτάς στη
Λάρισα και αποτύπωσε αρκετές απόψεις, τις οποίες κυκλοφόρησε σε κάρτες. Εμφανίζει τη βο-
ρειοδυτική πλευρά του Γενί τζαμί (=Νέο τέμενος),με τον πανύψηλο μιναρέ του. Το πότε ακριβώς
κτίσθηκε το τζαμί αυτό δεν μας είναι γνωστό. Ο παλιός δήμαρχος Μιχαήλ Σάπκας αναφέρει στις
ανέκδοτες «Αναμνήσεις» του ότι κατά τη διαμονή του βασιλιά Γεωργίου Α’ στο κονάκι του Χουσνή μπέη όταν επισκέφθηκε για πρώτη φορά τη Λάρισα τον Οκτώβριο του 1881, εξεδήλωσε την επιθυμία να το αγοράσει. Ο Τούρκος ιδιοκτήτης του όμως δεν δεχόταν χρήματα και ήθελε να το χαρίσει στον άνακτα, υιοθετώντας μια παλιά οθωμανική παράδοση η οποία έλεγε ότι χώρος που κατοικήθηκε από βασιλική οικογένεια, δικαιωματικά του ανήκει. Επειδή ο Γεώργιος αρνήθηκε κατηγορηματικά δωρεά εκ μέρους αλλοεθνούς και μάλιστα Τούρκου, μεσολάβησε η βασίλισσα Όλγα, η οποία πρότεινε τα χρήματα της αγοράς να διατεθούν για την ανέγερση νέου[1] τεμένους,ώστε να εξυπηρετούνται οι λατρευτικές ανάγκες των μουσουλμάνων που είχαν παραμείνει στη Λάρισα,μια που τα υπάρχοντα τότε παλιά τζαμιά είχαν ερειπωθεί. Η κατασκευή του Γενί τζαμί άρχισε τα πρώτα χρόνια μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλίας και σε χαρακτικά ξένων περιοδικών από τον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897 καταγράφεται ολοκληρωμένο. Η άποψη ότι η κατασκευή του έγινε κατά το τέλος του 19ου αιώνα ενισχύεται και από την αρχιτεκτονική του, η οποία συμβαδίζει με τα ρεύματα του νεοκλασικισμού τα οποία επικρατούσαν την περίοδο εκείνη. Το τζαμί χρησιμοποιήθηκε από τους μουσουλμάνους της Λάρισας μέχρι το 1924 που έγινε η ανταλλαγή των πληθυσμών και η πόλη απαλλάχθηκε εντελώς από τον τουρκικό πληθυσμό που είχε παραμείνει μετά το 1881. Το 1939 στεγάσθηκε στους χώρους του η νεοσύστατη τότε Δημοτική Βιβλιοθήκη, με διευθυντή τον δημοσιογράφο Θρασύβουλο Μακρή. Το 1941 από τον ισχυρό σεισμό της 1ης Μαρτίου κατέρρευσε το οξυκόρυφο τμήμα του μιναρέ και μέχρι σήμερα παραμένει κολοβός από το ύψος του εξώστη και πάνω. Στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκε από τις δυνάμεις κατοχής για τη διαμονή στρατιωτικών μονάδων. Μεταπολεμικά είχε διάφορες χρήσεις. Φιλοξένησε για μικρά διαστήματα προσκόπους, τη
στρατιωτική μπάντα του Β’ Σώματος Στρατού,εκ νέου τη Βιβλιοθήκη και ίσως είχε και άλλες
χρήσεις, μέχρι τους σεισμούς του 1955 και 1957,οπότε το κύριο κτίσμα υπέστη μικρές ρηγματώ-
σεις. Μετά την επισκευή του και τον εξωραϊσμό του περιβάλλοντος χώρου, στεγάσθηκαν στο κτί-
ριο τα εκθέματα του Αρχαιολογικού Μουσείου που βρίσκονταν σε ακατάλληλους χώρους (μπε-
ζεστένι και αλλού). Από τότε λειτουργούσε πλέον σαν Αρχαιολογικό Μουσείο, μέχρι πρόσφατα που μετακόμισε στο ευρύχωρο Διαχρονικό Μουσείο της Λάρισας.
[1]. Ορισμένοι δέχονται ότι στη θέση του Γενί τζαμί προϋπήρχε άλλο, το οποίο είχε καταστραφεί και με την πρωτοβουλία της βασίλισσας Όλγας ανακαινίσθηκε ριζικά.
nikapap@hotmail.com

ελευθερία λάρισας.

ΛΑΡΙΣΑ - Μια εικόνα χίλιες λέξεις...

Ο λόφος του Φρουρίου





Η λόφος του Φρουρίου τις τελευταίες δεκαετίες
αλλάζει σημαντικά μορφή. Μόνον τα τελευταία χρόνια οι δημοτικές αρχές αντιλήφθηκαν ότι το κέντρο της Λάρισας είναι ο ιστορικός λόφος της Ακροπόλεως και το αιώνιο σύμβολό της, ο Πηνειός. Η αλλαγή αυτή φαίνεται καθαρά στη σημερινή φωτογραφία. Δεν είναι πολύ παλιά. Χρονολογείται στο 1965 περίπου και προέρχεται από επιστολικό δελτάριο τηςΔΕΛΤΑ. Η λήψη της φωτογραφίας έγινε από οικοδομή η οποία βρισκόταν παλαιότερα επί της οδού Βασιλίσσης Σοφίας (Παπαναστασίου σήμερα) και έχει κατεδαφισθεί, γιατί ήταν κτισμένη επάνω από το αρχαίο θέατρο.
Έχουν περάσει πενήντα χρόνια από τη λήψης της φωτογραφίας αυτής και μπορούμε να διακρίνουμε σημαντικές αλλαγές στο τοπίο της δυτικής πλευράς του λόφου. Τα ισόγεια κτίσματα μπροστά έχουν σήμερα αντικατασταθεί από χαμηλές σύγχρονες διώροφες οικοδομές. Μπροστά τους είχε ήδη διαμορφωθεί η πλατεία Μητέρας,ενώ πίσω της ξεπροβάλλει μεγαλοπρεπής ο μητροπολιτικός ναός του Αγίου Αχιλλίου. Φαίνεται ακόμα νεόδμητος. Ο προπολεμικός ναός είχε καταστραφεί με τις συμφορές της κατοχής και από το 1950 είχε ήδη ανατεθεί από ειδική ερανική επιτροπή η οποία είχε συσταθεί, στους διαπρεπείς αρχιτέκτονες Πάτροκλο Καραντινό και Γεώργιο Νομικό η μελέτη ανεγέρσεως σύγχρονου μεγαλοπρεπούς μητροπολιτικού ναού του Αγίου Αχιλλίου στη Λάρισα. Ο θεμέλιος λίθος είχε τεθεί από τον
μητροπολίτη Δωρόθεο Κοτταρά (1935-1956) το 1952 και τα εγκαίνια έγιναν με μεγάλη επισημότητα στις 6 Ιουνίου 1965 από τον μητροπολίτη Λαρίσης Ιάκωβο Σχίζα (1960-1967). Από τότε εξακολουθεί συνεχώς να εμπλουτίζεται και να στολίζεται. Παρατηρούμε στη φωτογραφία ότι το ψηλό του καμπαναριό δεν έχει ακόμα κτισθεί και ο προαύλιος χώρος δεν έχει διαμορφωθεί.
Δεξιότερα και πολύ κοντά στον φακό διακρίνεται το λυγερόκορμο μεταπολεμικό ρολόι. Ο καταστροφικός σεισμός της 1ης Μαρτίου του 1941 είχε κρημνίσει το ανώτερο τμήμα του προπολεμικού ρολογιού, το οποίο και κατεδαφίσθηκε. Το γεγονός αυτό στάθηκε η αιτία να μείνει επί μία ολόκληρη δεκαετία η Λάρισα χωρίς ρολόι. Μεσολάβησε η κατοχή, η πείνα, ο εμφύλια διαμάχη και όταν η πόλη άρχισε να ορθοποδεί, το δημοτικό συμβούλιο με επικεφαλής τον δήμαρχο Δημήτριο Καραθάνο (1951-1954) στη συνεδρίαση της 5ης Νοεμβρίου 1951 πήρε την απόφαση να ανεγερθεί νέο ρολόι της πόλεως. Η μελέτη του ανατέθηκε στον πολιτικό μηχανικό Νικόλαο Βασ. Μίχο και το 1952, δίπλα από τα θεμέλια του παλιού,υψώθηκε το νέο λευκό ψηλόλιγνο ρολόι. Στις καθημερινές προφορικές συζητήσεις το ρολόι αυτό είχε πάρει το όνομα «Καραθάνος», γιατί στη συνείδηση των Λαρισαίων ο δήμαρχος Καραθάνος ήταν ο οραματιστής της κατασκευής του. Διατηρήθηκε μόνον σαράντα χρόνια, γιατί τον Σεπτέμβριο του 1992 κρίθηκε αναγκαία η κατεδάφισή του. Την περίοδο εκείνη είχε ξεκινήσει η διαδικασία αποκάλυψης του αρχαίου θεάτρου και η παρουσία του στον χώρο του επιθεάτρου προδιέγραψε την τύχη του.
Δεξιότερα στη φωτογραφία βλέπουμε μέρος του κτιριακού συγκροτήματος του Β’ Δημοτικού Σχολείου. Ήταν κτίσμα προπολεμικό. Η θεμελίωσή του έγινε με πανηγυρικό τρόπο στις 10 Μαρτίου του 1929,με αγιασμό από τον μητροπολίτη Λαρίσης Αρσένιο Αφεντούλη (1914-1934) και την παρουσία του Γεωργίου Παπανδρέου, ο οποίος ήταν την περίοδο εκείνη υπουργός Παιδείας στην κυβέρνηση του Ελευθερίου Βενιζέλου. Την εργολαβία του διδακτηρίου είχε ανα-
λάβει ο Κωνσταντίνος Μιχαλέας. Το 1932 αποπερατώθηκε η κατασκευή του διδακτηρίου και εκτελέσθηκαν τα εγκαίνια με την παρουσία και πάλι του υπουργού Γεωργίου Παπανδρέου. Στην πρόσοψη του Σχολείου εντοιχίσθηκε τιμητικά αναμνηστική μαρμάρινη πλάκα με τα ονόματα του τότε προέδρου της Κυβερνήσεως Ελευθερίου Βενιζέλου και του υπουργού της Παιδείας Γεωργ. Παπανδρέου. Η ζωή του Σχολείου αυτού ήταν σχετικά σύντομη, μόλις 46 χρόνια. Το 1978, μέσα στα πλαίσια εξωραϊσμού της περιοχής του λόφου του Φρουρίου, κατεδαφίσθηκε και στη θέση του βρίσκεται σήμερα πάρκο με προτομές και αναμνηστικές στήλες.
Ήδη αυτές τις ημέρες εκτελούνται στον συγκεκριμένο χώρο νέες εργασίες εξωραϊσμού των δρόμων και των υπαίθριων χώρων, μέσα στα πλαίσια αναδείξεως του αρχαίου θεάτρου και του καθεδρικού ναού της Λάρισας.
Nikapap@hotmail.com

ελευθερία Λάρισας

ΕΛΛΗΝΩΝ  Μυθοι
Από τον Κων/νο Οικονόμου*

Οι τρεις Μοίρες “Κλωθώ τε Λάχεσιν τε και Άτροπον,αίτε διδούσι θνητοίς ανθρώποισιν
έχειν αγαθόν τε κακόν τε1”

ΓενιΚΑ: Οι Μοίρες, ήταν αρχαιοελληνικές θεότητες, που καθόριζαν το πεπρωμένο του ανθρώπου. Κατά την παράδοση ήταν τρεις. Ο Ησίοδος μας δίνει πρώτος τα ονόματά τους. Η πρώτη ονομαζόταν Κλωθώ, γιατί έκλωθε το νήμα της ζωής των ανθρώπων. Η δεύτερη ήταν η Λάχεσις. Ονομαζόταν έτσι γιατί αυτή διένειμε τα κακά ή τα καλά, τις αρετές ή τα ελαττώματα των ανθρώπων [ετυμολογικά η λέξη Λάχεσις σχετίζεται με τη λέξη λαχνός, οπότε οι αρχαίοι πίστευαν ότι τα δώρα της Μοίρας αυτής, όπως βεβαίως και των άλλων δύο, ήταν μάλλον δοσμένα από τύχη]. Τρίτη Μοίρα ήταν η Άτροπος [α-τρόπος], που ονομάστηκε έτσι γιατί καθιστούσε τα
πράγματα του ανθρώπινου βίου, αλλά και τα δώρα ή τα βάρη που έδιναν οι δύο προηγούμενες Μοίρες, αμετάβλητα. Θεωρούνταν κόρες της Νύχτας, ή, κατά ορισμένους άλλους αρχαίους συγγραφείς, της Θέμιδας [προσωποποίηση της Δικαιοσύνης] και του Δία.
ΓΛΩςςΟΛΟΓιΚΑ: Η λέξη μοίρα προέρχεται από το αρχαίο ρήμα μείρομαι [< μερισμός,μερίδιο], που σήμερα έχει την έννοια του μοιράζω.
Συνεπώς η Μοίρα του ανθρώπου, κατά την αρχαία ελληνική Μυθολογία,είναι το μερίδιο, το κομμάτι που παίρνει ο καθένας από τη μοιρασιά ενός όλου.
ΑπειΚΟνιςεις μΟιρΩν: Η πρώτη γνωστή απεικόνισή τους στο περίφημο αρχαϊκό αγγείο, που ονομάζεται Francois(;), τις παρουσιάζει, αντίστοιχα, να κλώθουν [Κλωθώ], να διευθύνουν [Λάχεσις] και να κόβουν το νήμα [Άτροπος] που συμβολίζει την ανθρώπινη ζωή. Έτσι, λοιπόν, οι αρχαίοι πρόγονοί μας, πίστευαν πως άλλοι και όχι οι ίδιοι καθόριζαν το ξεκίνημα της ζωής τους, τον εν γένει βίο τους και το θάνατό τους.
Οι μΟιρες ςΤην πΟΛιΤειΑ ΤΟΥ πΛΑΤΩνΑ: Πολύ αργότερα, πέρα από την ομηρική Εποχή, κατά τον 4ο αιώνα, ξανασυναντάμε στον Πλάτωνα,στο κορυφαίο έργο του, την Πολιτεία, τις τρεις Μοίρες. Ο μεγάλος φιλόσοφος τις ονομάζει κόρες της Ανάγκης. Το σχετικό κείμενο τις παρουσιάζει καθισμένες σε θρόνους, και την καθεμιά τους να φοράει λευκό χιτώνα και στεφάνι στο κεφάλι και να συνοδεύουν με τη φωνή τους την αρμονία που βασιλεύει στις ουράνιες σφαίρες2.
Ο ρΟΛΟς Της ΛΑΧεςης: Ο Πλάτων, αντίθετα με τις αρχαιότερες πεποιθήσεις, δίνει και στον άνθρωπο την ευθύνη για τις επιλογές του στη ζωή παρουσιάζοντας τη Λάχεση να ομιλεί, ενώ στη συνέχεια, μας παρουσιάζει την ίδια Μοίρα “επί το έργον”. Ας δούμε τι λέει στο σημείο αυτό η
Πολιτεία: Λάχεσις: «Η αρετή είναι κάτι το αδέσποτο καταπώς την τιμάει ή την περιφρονά ο καθένας, θα μεταλάβει απ’ αυτήν πιο πολύ ή πιο λίγο.
Η ευθύνη είναι εκείνου που διαλέγει. Ο θεός είναι ανεύθυνος.” Αυτά είπε και έριξε τους κλήρους επάνω σε όλους και ο καθένας σήκωνε τον κλήρο που έπεσε μπροστά του. Και ανάμεσα στους κλήρους ήτανε και οι τυραννίδες, άλλες ισόβιες κι άλλες που καταλύονται στο μεταξύ και καταντούν σε φτώχειες και σε εξορίες και σε επαιτείες. Μα ήταν και βίοι σπουδαίων ανδρών, άλλοι με τη μορφή και με τα κάλλη και με την ρώμη και τη μαχητικότητα, άλλοι πάλι με τις γενιές και τις αρετές των προγόνων. Παρόμοια ήτανε βίοι και αναξίων ανδρών... επίσης και γυναικών».
Οι μΟιρες ςΤην ΑρΧΑιΑ ρΩμη: Οι Ρωμαίοι υιοθέτησαν και αυτές τις θεότητες από τους Έλληνες. Τις ονόμαζαν Parcae από την Parca, που ήταν η θεά του τοκετού και υπεύθυνη για την ανθρώπινη μοίρα. Και στο ρωμαϊκό πάνθεο οι μοίρες ήταν επίσης τρεις: η Δέκιμα (Decima), η Νόννα (Nonna) και η Μόρτα (Morta).
Οι μΟιρες ςΤη ςΚΑνΔινΑΒιΚη μΥΘΟΛΟΓιΑ: Η πραγματικά ανώτατη δύναμη στη μυθολογία των Σκανδιναβών και των Γερμανών [τευτονική]είναι οι Νόρνες, αντίστοιχες με τις ελληνικές Μοίρες, οι οποίες αντιπροσωπεύουν το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον. Ακόμα και οι κάτοικοι του Άσγκαρντ, της γης δηλαδή των θεών, υπακούν στις Νόρνες.
ΒιΒΛιΟΓρΑΦιΑ: Ησίοδος, Θεογονία, 215-222. Ομήρου, Ιλιάς, Ω 49.Πλούταρχος, Ηθικά, περί ειμαρμένης. Λουκιανός, Νεκρικοί διάλογοι: “Μίνως και Σώστρατος”. Ιω. Θεοδωρακόπουλος, Εισαγωγή στον Πλάτωνα,πανεπιστημιακές παραδόσεις, σ. 268.
1. Ησίοδος, Θεογονία 905-6.
2. σχετ. Πολιτεία Ι 617 c-e.
* Ο Κωνσταντίνος Αθ. Οικονόμου είναι δάσκαλος
στο 32ο Δ. ςχ. Λάρισας - συγγραφέας
konstantinosa.oikonomou@gmail.com www.scribd.com/oikonomoukon

ελευθερία λάρισας

χρόνια πολλά σε όλους τους Ελληνες,
απανταχού της γής

ΛΑΡΙΣΑ - Μια εικόνα χίλιες λέξεις...

Η παλιά Δημοτική Αγορά

Η σημερινή φωτογραφία απεικονίζει τη Δημοτική Αγορά της Λάρισας όπως ήταν αμέσως μετά την ολοκλήρωσή της το 1933. Προέρχεται από το αρχείο του παλιού δημάρχου Μιχαήλ Σάπκα και συμπεριλήφθηκε μαζί με άλλες σε προεκλογικό φυλλάδιο, το οποίο κυκλοφόρησε τις παραμονές των δημοτικών εκλογών (Φεβρουάριος 1934). Ο φωτογράφος δεν είναι γνωστός. Πιθανολογείται όμως ότι μπορεί να είναι ο Παντελής Γκίνης (1888-1988). Πριν αρχίσουμε την περιγραφή του κτιρίου της Δημοτικής Αγοράς, θα παρακολουθήσουμε εν συντομία τη διαδοχική χρήση του χώρου αυτού από το 1881 μέχρι σήμερα.
Μετά την Απελευθέρωση της Λάρισας από τους Τούρκους, ο χώρος αυτός ήταν ενιαίος με το διπλανό κονάκι του Τούρκου Χουσνή μπέη, το οποίο είχε αγοράσει το 1881 ο βασιλιάς Γεώργιος Α’. Το 1897 χαρακτικό της εποχής[1] απεικονίζει τον χώρο γυμνό, αδιαμόρφωτο και
εγκαταλειμμένο. Με την εφαρμογή του σχεδίου πόλεως του 1884 και τη δημιουργία της οδού Μακεδονίας (σήμερα Βενιζέλου) ο χώρος τετραγωνίσθηκε και ισοπεδώθηκε. Σε φωτογραφίες της πρώτης δεκαετίας του 20ού αιώνα παρατηρούμε ότι διαμορφώθηκε σε πλατεία με αραιή δεντροφύτευση και ονομάσθηκε λόγω της γειτονίας με τα ανάκτορα, Πλατεία Ανακτόρων.
Σ’ αυτή την κατάσταση βρισκόταν η πλατεία, όταν μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και την ανταλλαγή των πληθυσμών, όλη αυτή η έκταση παραχωρήθηκε στους πρόσφυγες για να τη χρησιμοποιήσουν ως προσωρινή επαγγελματική στέγη. Δημιουργήθηκαν πρόχειρα
παραπήγματα κατασκευασμένα από ξύλα και λαμαρίνες, λειτούργησαν μικρομάγαζα κάθε είδους, άναρχα χωροθετημένα και με άθλιες συνθήκες καθαριότητας και υγιεινής. Εν τω μεταξύ το 1925 εκλέχθηκε δήμαρχος ο Μιχαήλ Σάπκας, ο οποίος μεταξύ των άλλων έργων που είχε προγραμματίσει ήταν και η ανοικοδόμηση μεγάλης Δημοτικής Αγοράς. Σαν χώρο ανέγερσης προτάθηκαν διάφορα οικόπεδα. Τελικά, έπειτα από παλινωδίες και αντεγκλήσεις ετών επιλέχθηκε η Πλατεία Ανακτόρων,με την προϋπόθεση βέβαια να απομακρυνθούν τα παραπήγματα.
Η Δημοτική Αγορά άρχισε να οικοδομείται κατά τη διάρκεια της δεύτερης δημαρχιακής θητείας του Σάπκα (1929-1934). Το κτίριο είχε εμβαδόν 49,50 x 42,50 μέτρα και προσαρμόσθηκε στο σχήμα της πλατείας. Τα καταστήματα ήταν στη σειρά περιμετρικά, μέσα και έξω, ενώ στο κέντρο υπήρχε αίθριο. Η αρχιτεκτονική και στατική μελέτη του είχε εκπονηθεί από το υπουργείο
Δημοσίων Έργων, ενώ την εργολαβία ανέλαβε ο μηχανικός Κωνσταντίνος Μιχαλέας. Το αρχικό σχέδιο προέβλεπε το κτίριο να έχει υπόγειο και δύο ορόφους, ενώ στην περιοχή του αίθριου θα στεγαζόταν από υαλόφρακτη διαφανή στέγη. Η μεγάλη δαπάνη όμως που απαιτούσε η κατασκευή του, υποχρέωσε τον Δήμο να κατασκευάσει αρχικά μόνο το ισόγειο, ενώ η ολοκλή-
ρωσή του προβλεπόταν να γίνει σε μια δεύτερη φάση.
Το έργο κατασκευάσθηκε με σιδηροπαγές σκυρόδεμα και τα εγκαίνια έγιναν με επισημότητα τον Δεκέμβριο του 1933, δύο περίπου μήνες πριν από τις δημοτικές εκλογές του Φεβρουαρίου του 1934, δηλαδή προεκλογικά. Όπως είναι γνωστό, στις εκλογές αυτές ο εμπνευστής του έργου Μιχ. Σάπκας απέτυχε να επανεκλεγεί και ο διάδοχός του Στυλιανός Αστεριάδης δεν το ολο-
κλήρωσε.
Όπως διακρίνεται και στη φωτογραφία του 1933, η Δημοτική αγορά ήταν ένα κτίριο μεγάλων διαστάσεων.Είχε συνολικά στη σειρά 56 καταστήματα, κατανεμημένα στην εξωτερική και εσωτερική πλευρά του. Όλα διέθεταν ευρύχωρα υπόγεια. Η πρόσβαση στο εσωτερικό του
γινόταν από τέσσερες μεγαλοπρεπείς εισόδους, μία σε κάθε πλευρά. Υπόστεγα πλάτους τεσσάρων μέτρων κάλυπταν περιμετρικά όλα τα καταστήματα, ώστε να διευκολύνεται η διακίνηση του κόσμου και με καιρικές συνθήκες δυσμενείς[2]. Στα καταστήματα στεγάσθηκαν
οι πρόσφυγες, καθώς και τα κρεοπωλεία, ιχθυοπωλεία,οπωροπωλεία και άλλα καταστήματα τροφίμων που βρίσκονταν κυρίως στη ρυπαρή τότε οδό Πανός.
Η ζωή της Δημοτικής Αγοράς υπήρξε μικρή, μόλις 45 χρόνια. Το καλοκαίρι του 1978, επί δημαρχίας Αγαμέμνονα Μπλάνα, με την κατεδάφιση έκλεισε τον κύκλο της[3].
[1]. Στη γαλλική εφημερίδα «Le MondeIllustree» των Παρισίων της 17ης Απριλίου 1897.
[2]. Γουργιώτης Γεώργιος, Μικρά μελετήματα. Η μικρή ιστορία της Δημοτικής μας Αγοράς, έκδοση του Λαογραφικού Ιστορικού Μουσείου Λάρισας, Αθήνα (2000), σελ.97-100.
[3]. Η ιδέα της κατεδάφισης είχε τεθεί από την περίοδο της επταετίας (1971), αλλά το προεδρικό διάταγμα δημοσιεύθηκε το 1977 και τον Αύγουστο του 1978 υλοποιήθηκε.
nikapap@hotmail.com

ελευθερία λάρισας

Ο ΑΓΝΩΣΤΟΣ ΕΠΕΙΟΣ ΤΟΥ ΞΥΛΙΝΟΥ ΑΛΟΓΟΥ
Ο ξυλουργός-μποξέρ που άλωσε την Τροία!

Αν και η ιδέα της συγκρότησης των Ειδικών Δυνάμεων ανήκει δικαιωματικά στον 20ό αιώνα, η πρώτη καταδρομική επιχείρηση στην ιστορία της ανθρωπότητας ξεκινά από τον Τρωικό Πόλεμο όταν από το τεράστιο ξύλινο άλογο, τον Δούρειο Ίππο έβγαιναν αθόρυβα το βράδυ, κρεμασμένοι με σκοινιά οι καλύτεροι των Αχαιών που εξουδετερώνοντας τους σκοπούς των πυλών στο κάστρο της Τροίας, τις άνοιξαν για να επακολουθήσει ο όλεθρος και η καταστροφή
και να κυριευτεί η πόλη!
Ήταν οι πιο αντρειωμένοι από τους Αχαιούς ήρωες, ο Οδυσσέας, ο Διομήδης, ο Μενέλαος, ο Αίας ο Λοκρός, ο Νεοπτόλεμος(ο γιος του Αχιλλέα), ο Τεύκρος, ο Ιδομενέας,ο Μηριόνης και φυσικά ο Επειός, που ξέρει να ανοίγει τα κρυφά ανοίγματα.
Ετσι τους περιγράφει η Ιλιάδα, όμως εμείς σήμερα στις ιστορικές ιχνηλασίες θα ξεπεράσουμε για λίγο τους ξακουστούς και χιλιοδοξασμένους ήρωες που έβγαιναν από την κοιλιά του αλόγου, για να σταθούμε στο όνομα του τελευταίου, του πιο ίσως άσημου που λίγοι τον γνωρίζουν…
Ο Επειός που ξέρει να ανοίγει τα κρυφά ανοίγματα !
Μποξέρ της εποχής του, αλλά και ικανός ξυλουργός, ο Επειός είναι ο πιο μεγάλος ίσως άγνωστος ήρωας του Τρωικού Πολέμου.Ήταν ο άνθρωπος που κατασκεύασε το ξύλινο άλογο που τελικά μπήκε στα τείχη της Τροίας και έκανε τους Έλληνες να κερδίσουν τον πόλεμο.
«Κι ύστερα ο Οδυσσέας επινόησε την κατασκευή του Δούρειου Ιππου και την ανέθεσε στον Επειό που ήταν αρχιτέκτονας. Από την Ίδη αυτός ξύλα έκοψε και κατασκεύασε άλογο κούφιο στο εσωτερικό του, με πόρτες στα πλευρά»…
Σύμφωνα με την ελληνική Μυθολογία την κατασκευή του αλόγου ανέλαβε ο γιος του Πανοπέα δηλαδή ο Επειός. Ο Επειός λοιπόν, γιος του Πανοπέα, φαίνεται πως ήταν ειδικός στις ξύλινες
κοίλες κατασκευές σαν αυτήν του Δούρειου Ίππου. Όπως πηγαίνουμε από Θήβα προς Δελφούς συναντάμε τη γενέτειρα του Πλουτάρχου τη Χαιρώνεια. Ακριβώς δίπλα βρίσκεται ο Άγιος Βλάσιος Λιβαδειάς. Η αρχαία μυκηναϊκή πόλη «Πανοπεύς», με τα κυκλώπεια τείχη, μια από τις σημαντικότερες πόλεις του «Κοινού των Φωκέων». Λέγεται πως η πόλη πήρε το όνομά της απ’ τον πατέρα του Επειού, τον Πανοπέα.
Ο Επειός ήταν από την πόλη Πανοπεύς που βρίσκεται στη σημερινή διαδρομή από Θήβα προς Δελφούς.Ο Επειός είχε μια πανέμορφη αδελφή την Αίγλη που σύμφωνα με τον Ησίοδο την ερωτεύτηκε ένα όμορφο βασιλόπουλο ο Αιγίμιος, αλλά την παντρεύτηκε τελικά ο Θησέας που για χάρη της εγκατέλειψε την Αριάδνη στη Νάξο.
Ο Επειός πήρε μέρος στον Τρωικό Πόλεμο μαζί με τους συντρόφους του, τον Σχεδίο και τον Επίστροφο προσφέροντας στην εκστρατεία τριάντα φωκικά πλοία.
Στους νεκρικούς αγώνες προς τιμήν του Πατρόκλου, από τον Αχιλλέα,κέρδισε πολλές διακρίσεις ως σπουδαίος πυγμάχος. Η παράδοση λέει πως η καταγραφή αυτών των αγώνων αποτελεί και την πρώτη αθλητική περιγραφή αγώνων σε γραπτή μορφή.
Ο Επειός εκτός από σπουδαίος πυγμάχος είχε εξαιρετικές τεχνικές γνώσεις. Γι’ αυτό και στην ιστορία δεν έμεινε ως αθλητής, αλλά ως αρχιτέκτονας που κατασκεύασε μια από τις πιο σπάνιες προκλήσεις της ιστορίας. Τον Δούρειο Ίππο. Η Αθηνά συμβούλευσε τον Οδυσσέα, να κατασκευάσει ο Επειός ένα μεγάλο ξύλινο άλογο. Πράγματι ο Επειός ανταποκρίθηκε. Δημιούργησε ένα ξύλινο άλογο με κρυφά ανοίγματα στις δυο πλευρές, το οποίο μπορούσε να χωρέσει πάνω από 2.000 Αχαιούς.Η θεά τους είχε καθοδηγήσει να χαράξουν τη
φράση: «Έλληνες Αθηνά χαριστήριον». Στα «σπλάχνα» του αλόγου μπήκαν οι πιο γενναίοι, ανάμεσά τους ο Οδυσσέας, ο Διομήδης, ο Μενέλαος, ο Αίας, ο Νεοπτόλεμος και κατασκευαστής Επειός, που ήξερε να ανοίγει τις κρύπτες. Μπορεί το σχέδιο να ήταν καλά οργανωμένο ωστόσο σε περίπτωση που οι Τρώες τους ανακάλυπταν θα είχαν στα χέρια τους τα καλύτερα παλικάρια των Αχαιών.
Οι Τρώες ενώ προσπαθούσαν να ερμηνεύσουν την ξαφνική φυγή των Αχαιών είδαν τον Δούρειο Ίππο. Αν και υπήρχαν ενστάσεις και δισταγμοί αποφασίζουν να μεταφέρουν το ξύλινο δώρο της θεάς μέσα στην πόλη.
Οι Αχαιοί άφησαν επίτηδες πίσω το Σίνωνα ώστε να πιαστεί αιχμάλωτος και να πει στους Τρώες αυτά που έπρεπε να ακούσουν. Έτσι τους είπε μια ψεύτικη ιστορία για το άλογο:
Η βοήθεια της Αθηνάς στους Αχαιούς έπαψε υποτίθεται να υπάρχει όταν ο Οδυσσέας και ο Διομήδης άγγιξαν το Παλλάδιο με χέρια που είχαν διαπράξει φόνους. Το Παλλάδιο ήταν το μικρό ιερό, ξύλινο ειδώλιο της Αθηνάς, που προστάτευε την πόλη από τις πολιορκίες. Το είχε όμως
κλέψει ο πανούργος Οδυσσέας.
Ο Κάλχας, ο μάντης του στρατοπέδου των Αχαιών τους είπε πως η πράξη αυτή εξόργισε την Αθηνά η οποία δεν ήταν πια με το μέρος τους.
Έπρεπε λοιπόν να φύγουν όσο γρηγορότερα γινόταν και να σταματήσουν άμεσα την πολιορκία. Γι’ αυτό έφτιαξαν το τεράστιο ξύλινο άλογο για να την εξευμενίσουν.
Οι Τρώες χάρηκαν με τη φυγή των Αχαιών και πίστεψαν τα λόγια του Σίνωνα τον οποίο και άφησαν ελεύθερο. Έτσι έβαλαν στην πόλη το ξύλινο άλογο της θεάς γκρεμίζοντας και ένα τμήμα απ τις Σκαιές Πύλες για να χωρέσει.
Η Κασσάνδρα τους προειδοποίησε αλλά μάταια.Η Τροία έμελλε να πέσει στα χέρια των Ελλήνων. Ο Επειός ήταν ο αφανής ήρωας και η ιστορία του, εξακολουθεί να παραμένει είναι άγνωστη στους περισσότερους που από την εκστρατεία έχουν να θυμούνται μόνο τον Αχιλλέα και τον Εκτωρα!
Όταν πήρε τον δρόμο της επιστροφής μαζί με τους συντρόφους του έφτασε στην Κάτω Ιταλία και όπως συνηθιζόταν τότε ίδρυσε το Μεταπόντιο και ανήγειρε ναό προς τιμήν της θεάς Αθηνάς στον οποίο αφιέρωσε τα εργαλεία με τα οποία έφτιαξε τον Δούρειο Ίππο…