Το Σχόλιο της Δευτέρας Η Λάρισα που πια δε θυμάται…

Με αφορμή την επέτειο της 31ης Αυγούστου, ο Αλέξης Καλέσης γράφει για τη Λάρισα που αλλάζει και τη μνήμη που ξεθωριάζει

Στην οδό 31ης Αυγούστου οδηγούσα κι είχα πάρει κατεύθυνση προς Νέα Σμύρνη. Στον κόμβο της Σωκράτους, αντίκρισα ένα τεράστιο γκράφιτι – σύνθημα από τα πολλά που εμφανίζονται τελευταία στην πόλη με θέμα την ΑΕΛ. Ο τοίχος είχε βαφεί βυσσινί και ο «καλλιτέχνης» έγραφε τη φράση «ΑΕΛ- ΑΛΗΤΕΙΑ».

Δεν ξέρω τι είχε στο μυαλό του ο εμπνευστής του συνθήματος. Ελπίζω ότι δεν εξυμνεί την παραβατικότητα. Υποθέτω ότι υπονοεί περισσότερο μια στάση ζωής. Αλητεία ίσον μαγκιά, ίσον άρνηση της καθωσπρέπει συμπεριφοράς και ντεμέκ περηφάνια ότι εμείς, οι οπαδοί της ΑΕΛ, «δεν μπαίνουμε σε καλούπια», και στα παλιά μας τα παπούτσια οι κανόνες που το «σύστημα» έχει επιβάλει στους πολίτες.

Αν κάτσεις και το αναλύσεις η ΑΕΛ, μ’ όλη της την κατρακύλα, εξακολουθεί να μονοπωλεί το ενδιαφέρον σ’ αυτήν την πόλη. Η ζωή στη σύγχρονη Λάρισα κινείται γύρω από το ΑΕΛ FC Arena, τα καφέ, τα τσιπουράδικα, τα ψώνια στου Ζάρα, τα γεμάτα κουρεία και νυχάδικα. Οι σημερινοί Λαρισαίοι κατακλύζουν το Κηποθέατρο, αποθεώνουν και λικνίζονται στους ρυθμούς της λαϊκής αοιδού νέας κοπής Ιουλίας Καλλιμάνη ή …πληρώνουν πρόθυμα τον «λογαριασμό» της έτερης μοδάτης αοιδού Κατερίνας Λιόλιου. Και σιγά μην κάτσει να σκάσει για «βαθύτερα» θέματα.

Πόλη σύγχρονη, ζωντανή και πάντα μποέμικη η Λάρισα, όπως και οι περισσότερες σημερινές πόλεις, δεν ασχολείται με το παρελθόν της. Ποιος να θυμηθεί σήμερα, Δευτέρα 31 Αυγούστου 2026, ότι είναι η επέτειος απελευθέρωσης της Λάρισας από τον οθωμανικό ζυγό; Ποιος αναλογίζεται πως η Νέα Σμύρνη ονομάστηκε έτσι σε ανάμνηση της χαμένης Πατρίδας, της Σμύρνης που παραδόθηκε στις φλόγες κατά τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922; Κι ο Σκαρλάτος Σούτσος, στον οποίο αφιερώσαμε έναν κεντρικό δρόμο, είναι για τους σημερινούς πιο πολύ ένα περίεργο και κάπως αστείο όνομα – ούτε καν σκέψη ότι πρόκειται για τον Στρατηγό που μπήκε με τον στρατό του στην πόλη το 1881, θέτοντας τέρμα στην τουρκική κατάκτηση που διάρκεσε τετρακόσια ενενήντα πέντε ακριβώς χρόνια.

Και δεν είναι μόνο ο Σούτσος. Πόσοι σημερινοί ξέρουν γιατί υπάρχει οδός 23ης Οκτωβρίου – ημερομηνία απελευθέρωσής μας από τους Γερμανούς; Πόσοι, περνώντας από την Κεντρική πλατεία, σκέφτονται ότι αυτή η Λάρισα των σημερινών σύγχρονων υποδομών ήταν κάποτε μια «τουρκόπολη» πνιγμένη στη λάσπη, τα σκουπίδια, την αμορφωσιά, τις ασθένειες, τις προλήψεις και την ανατολίτικη ακινησία; Πόσοι αναλογίζονται ότι ο Πηνειός, αυτό το ποτάμι που διασχίζουμε καθημερινά, κυλάει αδιατάρακτα από τα χρόνια του Ομήρου τουλάχιστον, που τον αναφέρει στα έπη του; Πόσοι Λαρισαίοι γνωρίζουν σήμερα ότι πολλούς από τους προπάππους τους, τους έφεραν εδώ οι Τούρκοι καμιά τετρακοσαριά χρόνια πριν, από το Ικόνιο της Μικράς Ασίας, θέλοντας να αλλοιώσουν το ελληνικό – χριστιανικό στοιχείο που κυριαρχούσε τα πρώτα χρόνια της οθωμανικής κατάκτησης;

Μάλλον λίγοι. Τι τα θες; Η καθημερινότητα έχει άλλα προβλήματα. Το πρωί δουλειά, μετά ψώνια, παιδιά, σχολεία, λογαριασμοί, κίνηση, ένα γρήγορο καφέ και, αν περισσέψει χρόνος, καμιά βόλτα στο ποτάμι. Δεν μπορείς να ζητάς από τον άνθρωπο που τρέχει όλη μέρα να θυμάται τον Σούτσο, τον Κουμουνδούρο, τον Παπαναστασίου και τις διοικητικές μεταβολές της Θεσσαλίας. Αλλά από του σημείου αυτού μέχρι την πλήρη άγνοια βασικών ιστορικών πτυχών της πόλης η απόσταση είναι μεγάλη.

Και κάπως έτσι, η πόλη που είχε πίσω της αιώνες ιστορίας κινδυνεύει να γίνει για τα παιδιά μας απλώς το σκηνικό μέσα στο οποίο μεγάλωσαν. Θα ξέρουν πού είναι το Arena, πού έχει καλό brunch, ποιο μαγαζί κάνει τα καλύτερα burgers και ποια τραγουδίστρια έρχεται το καλοκαίρι στο Κηποθέατρο. Αλλά δύσκολα θα ξέρουν ποιος ήταν ο Σούτσος ή γιατί ο δρόμος λέγεται 31ης Αυγούστου.

Κάθε γενιά ξεχνάει πράγματα, αλλά οι σημερινές έχουν πάρει κανονικά σφουγγάρι και σβήνουν αβέρτα. Γενιές βιαστικές, ανυπόμονες, που δε διαβάζουν παρά τίτλους στο κινητό, που δεν κάθονται να ακούσουν και να πάρουν τη σκυτάλη από τους προηγούμενους. Άλλαξε και η ζωή. Κάποτε καθόταν η οικογένεια στο τραπέζι. Έμπαινε στην κουβέντα ο παππούς. Έλεγε μια ιστορία από την Κατοχή, κάποιος τον διέκοπτε, η γιαγιά διόρθωνε τις λεπτομέρειες, ο πατέρας θυμόταν κάτι άλλο και κάπως έτσι, χωρίς να το καταλάβεις, μάθαινες την ιστορία της οικογένειας και της πόλης. Όχι με ημερομηνίες και σχολικά βοηθήματα. Με πρόσωπα.

Τώρα ο παππούς μπορεί να κάθεται απέναντι και ο εγγονός να βλέπει TikTok. Η μάνα να φωνάζει «έλα να φας» και ο γιος να απαντάει «σε λίγο». Ο πατέρας να κοιτάζει το κινητό του, ο μικρός το δικό του και η τηλεόραση να παίζει μόνη της στο βάθος. Κάπως έτσι χάνονται και οι ιστορίες. Όχι επειδή κάποιος αποφάσισε να τις πετάξει, αλλά επειδή δε βρέθηκε ο χρόνος να τις πει. Και η ιστορία, αν δεν την πεις, πεθαίνει.

Έτσι, για τις σημερινές και μελλοντικές γενιές Λαρισαίων δεν υπήρξαν ποτέ οι παλιές γειτονιές και τα σπίτια με τις αυλές, παρά μονάχα πολυκατοικίες ομοιόμορφες, στοιβαγμένες στη σειρά σε ένα αδιάφορο σύνολο. Σ’ αυτές μέσα γεννήθηκαν, αυτές αντίκρισαν, αυτές ξέρουν. Δεν υπάρχουν τα παλιά συνοικιακά μαγαζιά, δεν υπάρχουν γειτόνοι που συνομιλούν στις πόρτες, αραιές πια οι ανθρώπινες σχέσεις. Και οι δρόμοι έχουν ονόματα που είναι απλώς διευθύνσεις, δεν έχουν καμιά ιστορική αναφορά. Η 31η Αυγούστου είναι ένα σημαίνον κενό σημαινομένου, κενό περιεχομένου. Το Φρούριο είναι εκεί που πάμε για καφέ, και το Αρχαίο Θέατρο ένα ωραίο σκηνικό για «ινσταγκραμικές» φωτογραφίες.

Μη ρωτάς αν μπορεί κάτι να αλλάξει. Δύσκολο πράγμα, ειδικά για πόλεις σαν τη Λάρισα που ακόμη και το τελευταίο, το μοναδικό εναπομείναν οθωμανικό σπίτι της, στην οδό Σεφέρη, το έχει αφήσει στην τύχη του να καταρρέει. Η Λάρισα, μια από τις αρχαιότερες πόλεις της Ευρώπης, είναι δυστυχώς μια πόλη χωρίς μνήμη. Πόλη όμορφη, ζωντανή, μοντέρνα, γεμάτη καφέ, μουσικές και φώτα, πόλη που διαρκώς εκσυγχρονίζεται, αλλά και πόλη δίχως ρίζες.

Γυρίζοντας προς τη Νέα Σμύρνη, ξανασκέφτηκα το βυσσινί σύνθημα στον τοίχο: «ΑΕΛ – ΑΛΗΤΕΙΑ». Ίσως ο άγνωστος που το έγραψε να ήθελε να μιλήσει για την ανυπακοή, για τη μαγκιά, για την άρνηση να μπει κανείς σε καλούπια. Αν είναι έτσι, ας κρατήσουμε τουλάχιστον μία μορφή «αλητείας»: την αλητεία απέναντι στη λήθη. Την άρνηση να δεχτούμε πως ό,τι δεν προλάβαμε να μάθουμε δεν έχει σημασία.

Γιατί η Λάρισα δεν αρχίζει σήμερα. Δεν αρχίζει από το Arena, ούτε από τα καφέ και τα νυχτερινά μαγαζιά. Υπήρχε πολύ πριν από εμάς και, αν σταθούμε τυχεροί, θα υπάρχει πολύ μετά από εμάς. Το μόνο που μας ζητά είναι να μη γίνουμε η γενιά που θα παραδώσει στα παιδιά της μια πόλη και θα ξεχάσει να τους παραδώσει μαζί και την ιστορία της.

 

ΑΛΕΞΗΣ ΚΑΛΕΣΗΣ

alexiskalessis@yahoo.gr