ΑΡΧΕΙΑ ΚΑΙ ΜΝΗΜΕΣ ΤΗΣ ΛΑΡΙΣΑΣ

Άρθρο του Βαγγέλη Ρηγόπουλου

Η Κεντρική πλατεία (Μιχ. Σάπκα) κατά τη διάρκεια της κατοχής. Διακρίνονται πρόχειρες παράγκες, οι οποίες είχαν τοποθετηθεί μετά τον σεισμό της 1ης Μαρτίου 1941. Επίσης, αυτοκίνητα των κατακτητών πάνω στην πλατεία (Φωτογραφία από το αρχείο της συλλογής Μήτου και το βιβλίο «Η Μνήμη της Πόλης», έκδοση του 2018 Δήμου Λαρισαίων).

 Ο στύλος – κρεμάλα των ναζί στην πλατεία Σάπκα

Από τον Βαγγέλη Ρηγόπουλο

Ηταν το 1965, όταν στη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου Λαρίσης, αποκαλύφθηκε η ύπαρξη ενός ιστορικού και μαρτυρικού στύλου. Ήταν ο στύλος από τον οποίο οι Γερμανοί κατακτητές κρεμούσαν τους πατριώτες στην Κεντρική πλατεία της Λάρισας! Ίσως να βρισκόταν τότε ακόμη στην πλατεία. Ποιος άραγε να γνωρίζει ή να θυμάται κάτι γι’ αυτό; Στις 19 Φεβρουαρίου 1965 είχε συνεδριάσει το Δημοτικό Συμβούλιο και ο δημοτικός σύμβουλος Δαμιανός Βουλγαράκης ζήτησε να μεριμνήσει ο Δήμος για την τοποθέτηση του στύλου στο μουσείο.
Η πρόταση είχε γίνει με αφορμή τη συζήτηση, η οποία προηγήθηκε στο Δημοτικό Συμβούλιο Λαρίσης για την άδεια παραχώρησης χώρου της Κεντρικής πλατείας σε γερμανικό ακροβατικό συγκρότημα. Από το ρεπορτάζ της «Ε» στις 20 Φεβρουαρίου 1965 αντλούμε την είδηση: Ο δημοτικός σύμβουλος Β. Θεοδώρου ζήτησε να πληροφορηθεί τους λόγους, οι οποίοι ανάγκασαν τον Δήμο να παραχωρήσει την Κεντρική πλατεία στο γερμανικό συγκρότημα. Προσθέτοντας ότι, όταν το έκανε ο ίδιος παλιότερα, επικρίθηκε δριμύτατα. Έθεσε θέμα δικαίωσης του ίδιου, για την παλιότερη παραχώρηση του χώρου σε γερμανικό συγκρότημα. Ακολούθως, ο δημοτικός σύμβουλος Μιχ. Πατέρας είπε ότι, δε θα έπρεπε να παραχωρηθεί ο ιερός χώρος της Κεντρικής πλατείας, εκεί όπου οι κατακτητές κρεμούσαν πατριώτες και αναρτήθηκε η γερμανική σημαία. Η ευθύνη της δημοτικής αρχής είναι βαριά, υποστήριξε, επειδή παραβίασε παλαιότερη, ομόφωνη, απόφαση του δημοτικού συμβουλίου, ότι δεν θα παραχωρούσε τον χώρο, εκ νέου, σε παρόμοιες εκδηλώσεις.
Ο δήμαρχος Αλέκος Χονδρονάσιος, απαντώντας, ανέφερε ότι τις ενέργειες της δημοτικής αρχής, για το συγκεκριμένο θέμα, ενέκρινε πλήρως ο Λαρισαϊκός λαός, που παρακολούθησε το έξοχο θέαμα με τα ακροβατικά. Δεν πρέπει να αγανακτούμε, επειδή υψώθηκε η γερμανική σημαία στην Κεντρική πλατεία, συμπλήρωσε, όταν αυτή κυματίζει μεταξύ των άλλων σημαιών του ΝΑΤΟ. Πρόσθεσε δε, πως η χώρα πλέον, έχει αγαθές σχέσεις με τη Γερμανία και αναπτύσσει εκπολιτιστικές σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών. Κατέληξε λέγοντας, ότι οι Λαρισαίοι σέβονται πλήρως τη μνήμη των πατριωτών και αντιτάσσονται στον φασισμό. Το συγκεκριμένο καλλιτεχνικό συγκρότημα, ουδεμία σχέση έχει με τον χιτλερικό φασισμό. Ο δημοτικός σύμβουλος Νεμπεγλεριώτης είπε ότι δεν υπάρχει σχέση του φασισμού με το καλλιτεχνικό συγκρότημα. Οι πατριώτες τιμώνται, αλλά πρέπει να σταματήσουν τα μίση. Γι αυτό και ενέκρινε την ενέργεια του δημάρχου Αλ. Χονδρονάσιου, όπως και εκείνη του Β. Θεοδώρου. Ο Γεωργ. Φιλιππίδης είπε, ως παλιός δημοτικός σύμβουλος, ότι όταν είχε έλθει το θέμα στο συμβούλιο, η αντιπολίτευση τήρησε αμέτοχο στάση, πλην του αντιδημάρχου Παπαδόπουλου, ο οποίος είχε εισαγάγει το θέμα. Η παράταξή του αντιτάχθηκε στη Νατοϊκή έκθεση (στην Κ. πλατεία), επειδή οι σκοποί του ΝΑΤΟ ήταν ψυχροπολεμικοί.
Η σύμβουλος Κούλα Γεροζήση ζήτησε να σταματήσουν τα μίση μεταξύ των λαών, οι οποίοι δεν φέρουν ευθύνη για τα εγκλήματα των ηγετών τους. Ο τέως δήμαρχος Δημ. Χατζηγιάννης τόνισε ότι από τη συζήτηση και ιδιαίτερα από αυτά, τα οποία είπε ο δήμαρχος, δικαιώθηκε ο σύμβουλος Β. Θεοδώρου, ο οποίος πριν από δύο χρόνια είχε δώσει άδεια σε παρόμοιο καλλιτεχνικό συγκρότημα. Ο αντιδήμαρχος Παπαδόπουλος σημείωσε ότι προ διετίας είχε παραπονεθεί γι’ αυτό το θέμα και η μνήμη δε βοηθά τον Γ. Φιλιππίδη. Πρόσθεσε ότι παρόμοιες εκδηλώσεις πρέπει να γίνονται σε άλλους χώρους και όχι στην Κεντρική πλατεία, επειδή έτσι παρακωλύεται η κυκλοφορία και καταστρέφεται και το πράσινο. Ο σύμβουλος Ζήσης Παναγιωτακόπουλος είπε ότι καλώς ο Δήμος παραχώρησε την πλατεία στο γερμανικό συγκρότημα. Τόνισε παράλληλα ότι, δεν είναι δυνατό να απαγορεύονται εκδηλώσεις στους χώρους τους οποίους θυσιάστηκαν πατριώτες, επειδή υπάρχουν τα μνημεία στα οποία τιμώνται οι πεσόντες. Από τη συζήτηση αυτή, μάλλον δεν υπήρξε συνέχεια. Ουδεμία σχετική αναφορά για τον στύλο εντοπίστηκε. Αλλά και δεν υπάρχουν άλλες περιγραφές, για το τι ακριβώς ειπώθηκε εκείνη την ημέρα. Προφανώς ο στύλος χάθηκε, όπως πολλά άλλα στοιχεία της «αιωνίας πόλης» (δεν είναι μόνο η Ρώμη) των 8.000 ετών ιστορίας, της Λάρισας.
Την επόμενη χρονιά, το 1966, στη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου στις 7 Οκτωβρίου [1] ο δήμαρχος Αλ. Χονδρονάσιος πρότεινε να γιορταστεί η απελευθέρωση της Λάρισας, στις 23 Οκτωβρίου, από τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής. Έγινε συζήτηση και αποφασίστηκε παλλαϊκός εορτασμός. Συγκροτήθηκε επιτροπή αποτελούμενη από τον δήμαρχο Αλ. Χονδρονάσιο και τους συμβούλους Β. Θεοδώρου, Ζ. Παναγιωτακόπουλο, Κούλα Γεροζήση και Γ. Φιλιππίδη. Αρκετά χρόνια μετά, στις 6 Οκτωβρίου 1977 [2], το Δημοτικό Συμβούλιο Λάρισας, αποφάσισε και πάλι, να διοργανώνονται μόνιμα εορταστικές εκδηλώσεις, την ημέρα της επετείου της απελευθέρωσης της Λάρισας από τη ναζιστική κατοχή στις 23 Οκτωβρίου, κάθε χρόνο. Την πρόταση είχε κάνει, προ της ημερήσιας διάταξης, ο δημοτικός σύμβουλος Νικ. Παπαϊωάννου. Το Δημοτικό Συμβούλιο συμφώνησε να γίνεται πανηγυρική συνεδρίασή του, η φιλαρμονική του ΔΩΛ να παιανίζει το εωθινό και να γίνεται κατάθεση στεφάνων στο Ηρώο της πόλης στο Φρούριο.
—————————–
[1] Εφημερίδα «Ελευθερία» Λάρισας 7 Οκτωβρίου 1966
[2] Εφημερίδα «Ελευθερία» Λάρισας 7 Οκτωβρίου 1977