Πορτραίτα σαλών της παλιάς Λάρισας – Δ’: Μάχος ή φον Τέλεμακ

Ο Φιλιππάκος ο λούστρος.  Φωτογραφία του Δημητρίου Γκουσγκούνη.

ΛΑΡΙΣΑ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ, ΧΙΛΙΕΣ ΛΕΞΕΙΣ…

Από τον Νίκο Παπαθεοδώρου nikapap@hotmail.com

Ένας άλλος «τύπος» της Λάρισας πολύ γνωστός και γραφικός, ο οποίος εμφανίστηκε στην πόλη μετά το 1950, ήταν ο Τηλέμαχος ή Μάχος ή φον Τέλεμακ. Δε γνωρίζουμε το πραγματικό του ονοματεπώνυμο, αλλά πληροφορίες για την οικογένειά του και την περιπετειώδη ζωή του εντοπίσαμε από διάφορες πηγές. Ήδη τη φωτογραφία του την έχουμε δημοσιεύσει στο κείμενο της περασμένης Κυριακής 22 Ιουνίου. Η δημοσιογράφος Εύη Μποτσαροπούλου τον συμπεριέλαβε σε ένα δημοσίευμά της μαζί με άλλους τύπους, στις «Μορφές της παλιάς Λάρισας» και του έκανε ένα θαυμάσιο πορτραίτο. Για τα παιδικά του χρόνια αντλούμε αντικειμενικές πληροφορίες από τον Μάκη Λαχανά, τον συμπατριώτη μας ψυχίατρο, ο οποίος σαν ειδικός είχε τα επιστημονικά εφόδια να τον μελετήσει πιο εμπεριστατωμένα και σαν συγγραφέας να μας τον περιγράψει με έναν τρόπο αντικειμενικό, ώστε να αποφύγει τους ευτελείς και απαξιωτικούς χαρακτηρισμούς που συνήθως συνοδεύουν τέτοια αντικοινωνικά και περιθωριακά άτομα. Επίσης, ο Βαγγέλης Ρηγόπουλος, συνταξιούχος δημοσιογράφος της «Ελευθερίας» και μέλος της Φωτοθήκης του Ομίλου Φίλων της Θεσσαλικής ιστορίας, έχει συγκεντρώσει αρκετά στοιχεία τα οποία συμβάλλουν στη σκιαγράφηση της ζωής του φον Τέλεμακ. Όμως, όλα αυτά τα στοιχεία δεν αρκούν για να ισχυριστούμε ότι φθάσαμε στο σημείο να έχουμε ένα ολοκληρωμένο πορτραίτο του.

Ο Μάχος υπήρξε μια από τις πλέον γραφικές και αλλοπρόσαλλες φυσιογνωμίες της Λάρισας. Δε γνωρίζουμε πότε γεννήθηκε, αλλά από το βιβλίο του Μάκη Λαχανά «Η πόλις» μαθαίνουμε ότι η οικογένειά του εγκαταστάθηκε σε μια ιδιόκτητη τριώροφη κατοικία, η οποία βρισκόταν επί της οδού Ισχομάχου, στη συνοικία του Αγ. Κωνσταντίνου. Ο πατέρας του ήταν ιατρός με ειδικότητα μαιευτήρα-γυναικολόγου. Εκεί κοντά ζούσε και η οικογένεια του Μάκη Λαχανά. Στη συνέχεια θα αντιγράψουμε ορισμένα στιγμιότυπα από το βιβλίο του τελευταίου «η πόλις», στα οποία ο συγγραφέας περιγράφει τη συμπεριφορά και αποκαλύπτει τα πρώτα δείγματα ψυχικής διαταραχής του Μάχου, για τον οποίο αφιερώνει τις σελ. 134-138 του βιβλίου:

«Στην παρέα του Αγίου Κωνσταντίνου προστέθηκε και ο Τηλέμαχος… Όλα τα παιδιά είχαν καλή ανατροφή, ήμασταν παιδιά της ανερχόμενης αστικής τάξης της Λάρισας… Μέσα σ’ αυτήν την παιδική λαίλαπα εμφανίστηκε και ο Τηλέμαχος… Ο πατέρας του ήταν παχύς, κοντός, η μητέρα του ήσυχη, καθωσπρέπει κυρία… Είχαν τρία παιδιά. Αν δεν κάνω λάθος ο Τηλέμαχος ήταν ο πρώτος… τρίτη ήταν η Βούλα, κοντή, με χοντρά μυωπικά γυαλιά, πανέξυπνη. Σπούδασε Ιατρική στην Αθήνα και έπειτα έφυγε στη Νέα Υόρκη και τελείωσε Παιδιατρική. Ερχόταν πότε-πότε και μας έβρισκε… Ο Τηλέμαχος ήταν διαρκώς αντιρρησίας και θα έλεγα και καβγατζής. Θύμωνε εύκολα, αποσυρόταν από τα παιχνίδια και απομονωνόταν… Μάθαινε με ευκολία γλώσσες κι είχε κι ένα βιολί… Πολλές φορές μας καλούσε πάνω στο γυμνό τρίτο πάτωμα του σπιτιού του, μας εξηγούσε τι θα μας παίξει σε μια ακατανόητη γλώσσα και συνέχιζε με ανατριχιαστικές παραφωνίες παίζοντας, υποτίθεται, Παγκανίνι και Μπετόβεν… Έπειτα για να μας εντυπωσιάσει, ντυνόταν κάπως παράξενα… και μας μιλούσε ατέλειωτα με τα δικά του γερμανικά. Κυριαρχούσε η λέξη «φαφλούχτεν», ίσως γιατί του άρεσε ο σκληρός ήχος της λέξης. Στο Γυμνάσιο άρχισε να γίνεται δραματική η κατάσταση. Οι μαθητές τον ερέθιζαν, του έκαναν διάφορες πλάκες… Όταν ήλθαν οι Γερμανοί προσπάθησε να κολλήσει σ’ αυτούς, γιατί το πάθος του ήταν τα γερμανικά. Αυτοί στην αρχή τον πήραν στα σοβαρά, έπειτα, όμως, τον απόδιωξαν».

Αφού τελείωσε το Γυμνάσιο και παρ’ όλες τις ιδιαιτερότητες του χαρακτήρα του, πήγε για σπουδές Ιατρικής στη Γερμανία. Όταν κατά τη διάρκεια της κατοχής σκοτώθηκαν οι γονείς του από βόμβα στον πόλεμο, διέκοψε τις σπουδές του, επέστρεψε στη Λάρισα και από τότε είχε γενικά έναν υπερβολικό φόβο για τη φωτιά. Σύχναζε παλιά στην Τρίγωνη πλατεία, πήγαινε μετά στην καφετέρια του ξενοδοχείου «Αστόρια» και τα τελευταία χρόνια πριν τον θάνατό του σύχναζε στο «Μετροπόλ». Φαινόταν ότι ο φον Τέλεμακ όδευε πλέον προς την ψύχωση, χωρίς, όμως, να παρουσιάζει ίχνος επιθετικότητας, παρά μόνον όταν του έκαναν χειρονομίες ή του επιτίθονταν. Είχε πάντα πάνω του ένα ψαλίδι, για άμυνα, αλλά δεν το χρησιμοποιούσε ποτέ. Μάλιστα, αυτοί που το ήξεραν του φώναζαν ειρωνικά «Μάχο, το ψαλίδι, Μάχο το ψαλίδι». Η αδελφή του από την Αμερική τον συντηρούσε όσο μπορούσε και προσπαθούσε να επισκευάσει το ημιτελές σπίτι του, το οποίο, όμως, ποτέ δεν ολοκληρώθηκε.

Τα τελευταία χρόνια ο Τηλέμαχος πάχυνε, ασχήμυνε και καθώς ήταν κοντός, άλλαξε η μορφή του και έφυγε η «σπιρτάδα» του στις συζητήσεις. Παρ’ όλα αυτά, ήταν ένα κομμάτι της ψυχής της πόλης. Πότε ακριβώς πέθανε, δε μας είναι γνωστό. Ο Μάκης Λαχανάς (1924-2010) γράφει ότι ήταν συνομήλικοι και όταν έγραφε το βιβλίο το 2009, ο Μάχος είχε ήδη προ πολλού αποβιώσει.

 

Ο Φιλιππάκος

Ο Φιλιππάκος ήταν λούστρος και το στέκι του ήταν πάντοτε στην Κεντρική πλατεία. Παλαιότερα στη βόρεια πλευρά της ήταν παρατεταγμένοι λούστροι, μικροί και μεγάλοι, με τα κασελάκια τους. Καλούσαν τους περαστικούς χτυπώντας με τις βούρτσες τους πάνω στα κασελάκια για να τους προσελκύσουν. Το βάψιμο και το γυάλισμα των παπουτσιών ήταν μια ολόκληρη ιεροτελεστία. Ο πελάτης άπλωνε το πόδι του σε μια ειδική βάση πάνω στο κασελάκι. Ο λούστρος δίπλωνε το μπατζάκι του πελάτη μη λερωθεί, προωθούσε ειδικά χαρτονάκια ανάμεσα στα παπούτσια για να προστατεύει τις κάλτσες και άρχιζε τη δουλειά του. Ξεσκόνιζε με τη βούρτσα τα παπούτσια, άπλωνε το βερνίκι και το τελικό γυάλισμα γινόταν με ειδικό πανί. Ο Φιλιππάκος ήταν αγαπητός και τον προτιμούσαν από τους άλλους, γιατί είχε μια ιδιαίτερη αγάπη για το ποδόσφαιρο και λατρεία προς την ΑΕΛ. Ήταν ιδιαίτερα δεκτικός, αλλά και δηκτικός στα πειράγματα. Οι φωνές και οι διαπληκτισμοί με τους άλλους λούστρους ήταν παροιμιώδεις.

Στο σημείο αυτό θέλω με λύπη να σας ανακοινώσω ότι η στήλη θα «σιωπήσει» για δύο μήνες. Καλό καλοκαίρι και καλή αντάμωση τον Σεπτέμβριο.